De arte praedicatoria

Ad pacem informant auctoritates sequentes: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis.¹ Item: Pacem habete inter vos.² Item: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur.³

De pace etiam dicitur: Pax quae exsuperat omnem sensum.⁴ Et: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis.⁵ Et Gregorius: « Si, quam sit magna pacis virtus ostendimus, quo a nobis sit studio colenda, cognoscimus, etc.; » hujus autem virtutis dignitatem ex eo satis cognoscimus, quod Dominus ac Redemptor noster eam pro magno munere discipulis suis relinquere dignatus est, ut per hanc sibi pacificarent in pacificatione consortes. Hanc itaque lex naturae dictat, et elementa, planetae, caeteraque insensibilia ulnis pacifice amplectuntur.

Sunt autem tres species pacis, pax temporis, pax pectoris et pax aeternitatis. Prima est pacis umbra; secunda pacis circumstantia; tertia pacis substantia. In prima sunt pacis faces; in secunda pacis reliquiae; in tertia dapes delicatae. Prima est imaginaria, secunda invitatoria, tertia substantiva. Prima pax in temporalium prosperitate consistit, secunda ex mentis tranquillitate provenit, tertia in jucunditate vitae coelestis existit.

Prima pax appetenda non est, quia fallax est et lubrica et transitoria, quae cum teneri putatur, fugit. Haec est muliebris tempestas, prospera adversitas, deliciosae amaritudines, amarae dulcedines. Haec pax in serenitate parit nubilum, in tranquillitate tumultum; ad similitudinem aurae mundanae blanditur, tunc saevit ad similitudinem maris, nunc tranquilla est, tunc statim evertitur et, ut dicit Seneca, eadem die ubi fluxerint navigia, sorbentur. Has pacis voluptates experti sunt principes, experti sunt mediocres, experti sunt et pauperes. Qui hanc sperat, in lubrico pedem ponit, in naufragio locat navem, stat in praecipitio, seminat in arenoso.

Secunda pax longe excellentior est quam ista, quae exterioris pacis lubricum non timet, quae fortunae nubilum non horret, quae mentem purgat a vitiis; quam non demolitur conscientiae vermis. Hanc non possunt destruere fulmina principum, non excludere insultus hostium. Hac sola comite homo dives est, hac sola contentus est sapiens, hac comite tutus est in adversis, securus in periculis. Haec hominem filium Dei facit. Hanc parit virtutum conventus, vitiorum egressus. De hac dicitur: In pace in idipsum dormiam et requiescam.⁶

In hac pace mentis est somnus tranquillus, quies pacifica, visio vera. Cujus mens ab exterioribus bonis pendet, hanc pacem non habet. Qui sui contentus non est, ei talis pax deest. Qui in se pacem tenet, eamdem cum proximo retinet. Non potest eam claudere intus qui eam non exercet forinsecus.

Pax vero aeternitatis est illa quae exsuperat omnem pacem, ubi Deus est omnia in omnibus, unum omnia et omnia unum velle et unum nolle. Ubi contra rationem caro non obstrepit, ubi omnis voluntas Dei voluntati se subjicit, ubi homo pacem habet cum Deo, pacem cum se ipso. Ubi Simon magus non decipit, ubi Pharisaeus phylacteria sua non dilatat, ubi Judaeus non murmurat, ubi tantum gaudet Linus de bono Petri, quantum de proprio, ubi amor relativus, ubi affectus vicarius; ubi pacem non disrumpit discordia, ubi fraus non facit in pace divortia, ubi omnia succedunt ad votum, ubi nihil impugnat affectum, ubi voluntatem comitatur effectus, ubi effectum affectus non praecedit. Ad hanc pacem non veniet, nisi qui prius ordinaverit pacem in animo, nisi prius tumultus sedaverit in se ipso: nisi prius carnalium cogitationum rixam a se excluserit, nisi prius sui rector exstiterit.

Triplex pax praedicta olim variis est figuris signata. Per requiem quam habuerunt filii Israel in terra promissionis significata est pax temporis, quia, sicut requies illa variis adversitatibus fuit respersa, sic pax temporis multis turbatur adversis. Per Sabbatum vero solemne in veteri lege, significatur pax nostrae conscientiae; quia sicut in Sabbato feriabantur homines ab opere servili, sic in pace pectoris feriatur a servitute peccati. Per illam vero requiem qua septimo die requievit Deus ab opere suo,⁷ significatur pax aeterna, in qua quiescendum est ab omni labore. Prima pax calcanda, secunda tenenda, tertia appetenda.

Si Cain pacem habuisset in pectore, non irruisset in fratrem.⁸ Si Absalon mentis pacem tenuisset, non irruisset in patrem.⁹ Si animum Judae serenasset conscientiae tranquillitas, non confugisset ad laqueum.¹⁰ O quam tuto locatur in throno, cui tranquillitas mentis blanditur, quam eleganter stravit lectum suum, qui in pace pectoris ordinat animum, quam secure cubat in lecto, qui pacem disponit in animo! In hac singulariter debet homo esse donec transeat. In hac tendens dormiat et requiescat.