De arte praedicatoria

Monet propheta¹ poenitentes in jejunio, et fletu, et planctu esse. Et Dominus ait: Cum jejunatis, nolite fieri sicut hypocritae tristes.² Gregorius quoque ait, quod peccator debet etiam indulgere jejuniis, ut Deus aliquando convertat cor ejus ad poenitentiam. Jejunium carnem macerat, animam elevat, concupiscentiae fomitem refrenat, excitat rationem. Jejunio meruit Moyses Dei colloquium, Daniel interpretationem somniorum, Elias subsidium, Ninivitae remissionem peccatorum. Exemplum jejunandi nobis Christus dedit, qui in deserto quadraginta diebus et quadraginta noctibus jejunavit.³ Non tamen prodest jejunium corporis, absque jejunio mentis; aliter fallax est et deceptorium. Quid enim valet, si os jejunet a cibo, dum lingua resolvitur mendacio? dum oculus epulatur in vanis? auris deliciatur in fabulis, nares otiantur in odoramentis? tactus discurrit in planis, manus in rapina, pes extra ordinariam viam? Jejunent caeteri sensus cum gustu, ut qui fuerunt comites delectationum, socii sint passionum.

Est autem multiplex jejunium, jejunium consuetudinis, quod non fit ex charitate, sed ex sola consuetudine, ne homo videatur contra publicum navigare. Istud ad hoc solum proficit, ut vitet pravum exemplum, ne praebeat scandalum. Est jejunium avaritiae et cupiditatis, ubi sic evacuatur stomachus, quod impleatur loculus et istud est perniciosum. Est jejunium infirmitatis, ut consequatur sanitas; et istud indifferens est, quia nec bonum nec malum. Est etiam jejunium crapulae et gulositatis, ut affectuosius sumatur cibus: et istud est pessimum. Est jejunium laudis et apparentiae, quo utuntur hypocritae ut inde laudem humanam consequantur: et istud est malum.

Est jejunium indigentiae et necessitatis, quo jejunant pauperes: et istud est indifferens. Est jejunium coactionis, quo multi utuntur claustrales; et istud est insufficiens. Caeteris ergo omissis jejuniis, ad istud est aspirandum, quod est charitatis: quo castigatur corpus, imperat spiritus, et sic homo vivit ut angelus. Per jejunium enim fit homo spiritus, per mediocre edulium, homo; per superfluum, pecus.

Multae sunt autem jejunii circumstantiae, quae informant ipsum jejunium, scilicet: A quo, ubi, quando, et quare. A quo, ut a cibis deliciosis abstineat, quid enim prodest jejunare a cibo, si quod amisit in tempore, recuperet delectatione vel quantitate? Tempore enim prandii debet jejunans mediocri cibo uti, ut in parte subveniat proximo, et sic affligat se ipsum, ut reficiat proximum. Considerandum est etiam, ubi, servanda etenim est patriae consuetudo; ut,

Si fueris Romae, Romano vivito more.

Unde Augustinus ait: « Cum Romae sum, in Sabbato non jejuno, cum Mediolani, jejuno. » Quando, ut in diebus constitutis fiat jejunium. Sunt enim quidam dies in quibus non est jejunandum, ut in diebus Dominicis, et quibusdam magnis festivitatibus, propter scandalum. Quare, ut intuitu Dei ex charitate fiat. Quot sunt a carnalibus abstinentiae, tot sunt species jejuniorum diversae. Est jejunium in continentia, in abstinentia, in humilitate, in mansuetudine, in exsultatione. De jejunio dicit Augustinus; « Laudent te jejunia, non viscera eructantia. »

Jejunium ad medicinam corporis et animae valet. Conservat enim corpus a morbo, animam a peccato. In hac medicina, coelestis philosophia cum naturali concordat. Haec enim medicina et stomachum purgat a vitio crapulae, et animam ab indignatione. Si Adam in paradiso jejunasset ab esu vetito, non esset damnatus exsilio.⁴ Si jejunasset Esau a lenticula, non perdidisset primogenita.⁵ Si Noe jejunasset a vino, non denudasset femora vel pudenda (Gen, II). Ergo, per jejunium purgatur corpus ut recipiat eucharistiam sacramentaliter; spiritus, ut recipiat spiritualiter. Hoc debet esse praeambulum ad eucharistiae sumptionem. Contemnat ergo homo in praesenti escam materialem, ne in futuro sentiat ignem gehennalem. Adsint tria ista quae informant jejunium, bona intentio, eleemosynarum largitio, charitatis inflammatio. Si caro optat delectamenta ciborum, consideret homo, quia non refert unde fiat materia stercorum. Si velit caro praevenire horam prandii, confugiat ad asylum exercitii, ne otium gula excitet, appetitum augeat. O homo, si consideres Patres antiquos, qui bis tantum aut semel in septimana utebantur tenui esca, nulla vel modica tua tibi viderentur jejunia. Sed, si te non movent antiquorum exempla, saltem moveat beati Nicolai infantia, qui quarta vel sexta feria semel tantum sugebat ubera.

Pudeat non jejunasse adultum, dum viderit jejunasse parvulum. In nostri confusionem cedit exemplum parvuli, dum nos corrigunt infantes et pueri.