De arte praedicatoria

Si praedicator vult hominem contra acediam munire, his utatur auctoritatibus. Piger lapidabitur stercoribus bovis.¹ Item: Surge qui dormis, et illuminabit te Christus.² Item: «Vos qui jacetis in sepulcris, surgite et occurrite ad judicium Salvatoris.» Seneca etiam ait: «Maxima jactura est, quae per negligentiam fit.» Ab his, sic procedat praedicator: Fratres charissimi, ecce qualiter contra acediam sive pigritiam nos munit Scriptura; haec est acedia quae Christiani manum ab aratro retrahit, quae cum uxore Loth in Sodomam respicit, quae cum Loth timet montem ascendere, quae cum Ruth non vult in terram Bethleem redire. Haec est acedia quae facit in monacho votum tepescere, per quam claustralis ordinis rigorem fastidit; quae delicatioribus vult uti cibariis, mollioribus accumbere stratis; paucioribus interesse vigiliis, pauciori vel nullo uti silentio. Haec est acedia, quae timet aggredi magna, fastidit incepta, cui quodlibet onerosum, quodlibet difficile, nihil leve. Haec est quae clericum arcet a studio, claustralem excludit a claustro, vitia nutrit, virtutes secludit. Haec enim parit luxuriam, nutrit gulam, detractiones seminat, jurgia procreat. Unde poeta:

Quaeritur Aegisthus quare sit factus adulter? In promptu causa est: desidiosus erat.³

Tali pigro dicitur: Surge qui dormis. Dormit, inquam, piger clausis oculis mentis, qui nec ad bona intuitum dirigit, nec ad videndum necessaria oculum mentis aperit. Sed dum se in terrena appetendo incurvat, in somno mentis positus, quasi phantasmata somniat. Sunt autem tres species somnii. Primum et praecipuum est contemplationis, per quod rapitur homo ad videndum coelestia. Secundum est, imaginationis, per quod imaginatur visibilia. Tertium autem est, pigritiae, per quod somniat stulta. De primo dicitur: Immisit Dominus soporem in Adam.⁴ De secundo dicitur: Quod in somniis dedit Deus sapientiam Salomoni.⁵ De tertio dicitur contra pigrum: Exsurge qui dormis, etc.⁶ Per primum somnum fit homo deus, per secundum fit homo spiritus, per tertium fit pecus. In primo apparet Deus, in secundo spiritus, in tertio diabolus: hoc somno torpebat Isboseth in meridie,⁷ quando dormiente ostiaria, latronum principes ingressi illum dormientem capite minuerunt. Isboseth dormiens est anima somno desidiae soporata; ad hanc ut eam interficiant, ingrediuntur latronum principes, id est daemones, quia dum rationis circumspectio minus provide mentis januam servat, diabolus callide ad interficiendam animam per hoc ostium intrat. Hic autem somnus torporis introducitur, susurrio, vel levi aura, umbra, vel fatigatione nimia. Sicut enim levi susurrio fontis vel aurae lenis, vel dulcedine carminis materialis somnus introducitur: sic instinctu prosperitatis quasi flatu aurae lenis, vel susurrio carnalis delectationis, inducitur mens in somnum torporis. Umbra etiam ignorantiae hunc somnum parit; honesti etiam laboris defatigatio hunc somnum gignit. Ad quem dormientem clamat Scriptura: Surge, qui dormis.⁸ Surge, inquam, per rationis circumspectionem, surge per mali aspernationem, surge per boni operationem; et illuminabit te Christus.⁹ Quia nox abiit, dies autem appropinquat. Vos ergo qui jacetis in sepulcris negligentiae, dealbati exterius, quo ad exteriorem justitiae superficiem, sed interius foetidi per mentis torporem, et in vermes resoluti per pravarum cogitationum multitudinem; surgite a terra in coelum, ab otio ad exercitium, a pernicioso torpore ad virtutis negotium, et occurrite ad judicium Salvatoris. Audite quid Scriptura dicat: Piger lapidabitur stercoribus bovis.¹⁰ Bos est ille qui laborat in area Domini, qui sacram Scripturam spirituali sensu quasi dentibus atterit, spiritualemque intelligentiam a sacra Scriptura elicit, eamque in mentis delectationem quasi in stomachum trajicit. Ab hoc spirituali cibo quasi stercus ejicitur litteralis superficies, quae aliquando haeresim sapit, quae illum qui ad intelligendum Scripturas pigrescit, per torporem interficit. O homo, quid est quod caeterae creaturae deputatis sibi officiis indulgent, sol annuum cursum perficit, luna menstruis vicissitudinibus discurrit, et caeterae stellae officia sibi deputata exercent, bruta animalia ad suae naturae exercitia non torpent, tu solus, desidia soporatus, a tuo officio devias, imaginem Dei in te deformas, vivens morieris et moriens vivis? Saltem te ad erubescentiam moveat minimi et dejecti animalis industria, id est formicae cautela, quae in aestate magna sollicitudine grana colligit quibus vivat cum hiemis austeritas ingruerit. Sic in praesenti vita, fructus bonorum operum deberes acquirere, ut adveniente die hiemali, id est in die judicii habeas fructum bonorum operum, qui te reficiant in aeternum.

Vide ergo quam perniciosa sit segnities! Quandiu David se exercuit in militia, ei non insultavit luxuria, sed postquam desedit in palatio, laboravit adulterio. Samson quandiu pugnam habuit cum Philistaeis, tandiu non est captus ab hostibus, sed dormiens in sinu Dalilae, excaecatur ab hoste. Salomon laborans in structura templi, non sensit luxuriae jacturam, sed feriatus a labore, expertus est insultus lasciviae. Haec est ignavia quae hominem offert diabolo inermem, nudum exponit suggestioni, debilem tentationi. Haec privat hominem spiritualibus bonis virtutum vestimentis. Haec diabolum vocat ad pugnam, carnem ad lasciviam, os ad gulam, mentem ad negligentiam. Sis ergo honesto occupatus negotio, ut quod perdidisti per praeteritum redimas per futurum. Omnem horam complectere, omne momentum tuae utilitati facias deservire, ut saltem Deo offeras senectutis faecem, qui diabolo obtulisti juventutis florem; ut saltem in senectute fias miles Christi, qui in juventute fuisti servus diaboli.