De arte praedicatoria

Facite fructus dignos poenitentiae.¹ Et alibi dicitur: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum.² Et Job: Ago poenitentiam in favilla et cinere.³ Exterior ergo poenitentia a Christo habuit exordium per praedicationem, a Job exemplum per satisfactionem, a David per magisterium et instructionem, qui dicit: Tibi soli peccavi, etc.⁴ Poenitentiae autem fructus sunt remedia, orationes, jejunia, psalmodiae, vigiliae, oblationes, lectiones, eleemosynae, asperitas habitus. Contra morbum luxuriae, orationes et jejunia sunt medicinae; orationes, ut Deus rore coelestis gratiae temperet ignem concupiscentiae; jejunia, ut castigent jumentum carnis nostrae. Hoc genus daemonii non ejicitur nisi in oratione et jejunio. Psalmodiae et lectiones valent contra peccatum acediae, ut animus excitetur a torpore et discat repellere otia, sectari seria. Eleemosyna quoque remedium fit contra avaritiam: tenuitas victus contra crapulam; quia, ut testatur Gregorius: « Contraria contrariis curantur. » Septem ergo principalibus vitiis, septem principales virtutes sunt opponendae. Contra superbiam, humilitas; contra invidiam, charitas; contra iram, patientiae longanimitas; contra acediam, mentis hilaritas; contra avaritiam, largitas; contra crapulam, sobrietas; contra luxuriam, castitas.

Sicut tripliciter peccamus, tripliciter poenitere debemus. Quia peccamus cogitatione; contra hunc morbum adhibeamus remedium contritionis; quia ore, adhibeamus antidotum confessionis; quia opere, opponamus medicinam satisfactionis. Est autem duplex poenitentia: quaedam est momentanea, et transiens, alia perseverans et permanens. Prima ad peccati deletionem insufficiens est, secunda ad remissionem sufficiens. Prima est imperfecta, secunda perfecta. De prima dicit Isidorus: « Irrisor est et non poenitens, qui agit quod poenitet. » De perseverante dicitur, quod poenitentia usque ad mortem finiri non debet. Peccator enim per poenitentiam tot debet offerre de se satisfactionis holocausta, quot de se diabolo obtulerat vitia; ut caro nostra quae prius protulit spinas et tribulos vitiorum, exaretur per poenitentiam ad incrementa virtutum. Et sicut peccata nostra semper in memoria habenda sunt ad delendum, ita poenitentia ad memorandum; ut poenitentia memoriam pariat, memoria dolorem eliciat. In hoc igne purgatorio debet constitui in praesenti, ne crucietur peremptorie in flamma gehennali.

Est triplex ignis, purgatorius, probatorius, peremptorius; purgatorius est, satisfactio, probatorius tentatio; peremptorius, aeterna damnatio. De primo dicitur: Purgabit nos in spiritu et igne.⁵ De secundo legitur: Igne nos examinasti.⁶ De tertio: Ite in ignem aeternum.⁷ Est autem duplex ignis purgatorius, unus in via scilicet poenitentia, alius post vitam scilicet purgatoria poena. Si purgamur in primo, liberamur in secundo et tertio; si non experimur primum, sentiemus secundum, imo (quod gravius est!) peremptorium. Primus purgatorius, duplicem excludit ignem, scilicet secundum purgatorium et aeternum peremptorium. Primus enim purgatorius, quasi umbra est et pictura secundi; quia, sicut umbra et pictura materialis ignis nullum infert dolorem sed ipse ignis materialis cruciatum vel ardorem infert; sic ignis poenitentiae nihil habet amaritudinis juxta secundi purgatorii comparationem. Quia, ut dicit Augustinus, poena purgatorii multo gravior est qualibet temporali.

O homo, patientia Dei te invitat ad poenitentiam, potentia ad timorem, benignitas ad amorem. Considera quanta est potentia ad puniendum, quanta patientia ad poenitendum! vide, quam pius est, qui dat tibi spatium poenitendi. Jam non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat.⁸ Et hoc totum ex ejus dulcedine et dilectione procedit. Quia Pater castigat omnem filium quem recipit,⁹ vel diligit.