De arte praedicatoria

Ad claustrales loquens Scriptura, ait: Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum.¹ Et alibi, Psalmista in persona claustralis: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini, etc.² Cum apud moralem philosophum, unitas celeberrimis adnotetur laudibus; apud theologum non mediocribus subjacet sacramentis. Nam sine unitate spirituali, nec in praesenti gratia habetur, nec in futuro gloria conferetur. Sine unitate, omnis exsufflatur religio, languescit superna dilectio, fides ipsa perit, obedientia deficit.

Unitas in divinis parit consonantiam, in angelis concordiam, in ecclesiis obedientiam. Est enim unitas supercoelestis, unitas coelestis, unitas subcoelestis. Unitas supercoelestis est in concordia Trinitatis, ubi est unitas uniens et unita. Unitas uniens et unita, est Spiritus sanctus, qui Patrem unit cum Filio; unde dicitur: Unum Patri cum Filio. Et alibi dicitur esse osculum et amor Patris et Filii. Et est unitas unita, quia unitur Patri et Filio, mediante divina natura. Unitas uniens non unita, est divina natura, quae tres personas sibi invicem unit, sed ipsa iis non unitur, quia ipsa non est persona. Unitas unita non uniens, est Pater, quia unitur Filio et Spiritui sancto, sed neuter eorum unitur eo, seu per eum. De unitate uniente et unita etiam dicitur: Nunc sancte nobis Spiritus, unum Patri cum Filio. De unitate non unita etiam dicitur: In majestate unitas. De unitate vero unita non uniente, dicit Hilarius: In Patre unitas est, etc.

Unitas autem coelestis, est in angelorum concordia; et est ibi triplex unitas: unitas naturae, unitas gratiae, unitas gloriae. Unitas naturae, quia omnes sunt spiritus administratorii: unitas gratiae, quia sunt in gratia confirmati: unitas gloriae, quia omnes in aeterna beatitudine glorificati. In hac triplici unitate est diversitas in dignitatum magisteriis, in cognoscendis arcanorum mysteriis. Est etiam ibi concors dissonantia, consonans discordia, diversa unitas, unita diversitas, dissensus consentiens, diversitas uniens. Unitas vero subcoelestis in ecclesia esse debet, et est, trina: unitas fidei, unitas charitatis, unitas obedientiae. Ut superioribus inferiores obediant, superiores minoribus moderata consuetudine condescendant. Ad insinuandum ergo hujus unitatis meritum, unus descendens in piscinam, sanatur;³ unus filius viduae suscitatur;⁴ arca in uno cubito consummatur;⁵ ad nuntiandum David victoriam unus mittitur; unus nuntiat Job mortem filiorum, qua solus a periculo liberatur.⁶ Omnia quae ad ecclesiasticum statum pertinent, amplectitur unitas, omnia informat singularitas: est enim unus Deus, una fides, unum baptisma,⁷ una lex, unus rex, una Ecclesia, una gratia, una gloria. Inter religiosos itaque similiter debet esse trina unitas: unitas religionis, unitas possessionis, unitas charitatis. Unitas religionis, ut sint uniformes in habitu, in victu, in vigiliis, in jejuniis. Sed quidam anomali, se a regula hujus unitatis excipiunt, cupientes mollioribus accumbere stratis, paucioribus interesse vigiliis, delicatioribus uti cibis, modico vel nullo uti silentio. Quidam enim monachi vilem habitum quoquo modo insigniunt, aut pulveris excussione, aut quadam partium eleganti dispositione; quia aut pedes in calceis arctius ponunt, aut manicas stringunt, aut caputium super aures reflectunt.

Cibos quoque pro posse suo delicatiores appetunt, et in quantum possunt, si non materiam, saltem mutant formam; quia si unus vult fabas vel alios cibos tenues parari uno modo, alius vult alio. Quidam silentium frangunt, et si non verbis, saltem signis, et sic faculas verborum redimunt pluralitate signorum. Quidam vigilias aut intermittunt, aut intercidunt. Unitas quoque debet esse in possessione, ut omnia sint eis communia. Nihil enim proprium debet habere monachus, quia nec proprium debet habere in possidendo, nec proprium in volendo. Quod autem nihil debeant habere proprium in re, intelligant exemplo Ananiae, qui ad pedes Petri exspiravit,⁸ eo quod proprium retinuerat. Et ad instructionem claustralium dicit Dominus: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus.⁹ Nec tamen sufficit propriis abrenuntiare in re, nisi abrenuntientur voluntate, unde et Petrus de hac abrenuntiatione voluntatis ait: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.¹⁰ Claustralis ergo qui proprium habere desiderat, retro respicit cum uxore Loth, manum ab aratro retrahit, cum Dina filia Jacob, ornatum alienigenarum appetit. Qui ergo a communione possessionis aliquid proprium excipiunt, locum Judae proditoris et furis emunt. O claustralis, qui in mundo multa reliquisti, noli ad mundum redire unius nummi desiderio. Non capiat te unius nummi appetitus, quem non decepit divitiarum thesaurus; timeas ne decipula diaboli capiat te in minimo, quae non decepit in maximo. Propriam etiam debet claustralis abjicere voluntatem, ut sicut communitas est in religione, ita sit in voluntate; ut non solum eis omnia sint communia quantum ad censum, verum etiam quantum ad consensum, ut omnes conveniant in voluntate una, omnes consentiant in una charitate, ut de eis vere possit dici: Erat eis cor unum, et anima una.¹¹ Tenentur etiam claustrales habere unitatem charitatis, ut in proximi sui profectu, suum profectum inveniant; in alterius quoque defectu, defectum suum lugeant. Sapientior minus peritum instruat, sanus aegroto condoleat, incolumis sano congaudeat, et sic vita claustralis imago sit vitae coelestis; ut sicut in vita aeterna in dispari claritate, par erit gaudium; ita in claustrali, in dispari charitate, uniforme amoris vinculum. Ab hac triplici unitate, claustralis dicitur monachus, quasi unitatis custos. Nam, si primam non servat unitatem, fit anomalus; si secundam, apostata; si tertiam, schismaticus. Sit in conventu claustrali unitas uniens, et unita, id est, praelatus subditos uniens auctoritate, subditis unitus charitate; sit ibi unitas unita, non uniens, id est subditus qui, etsi alios non uniat, aliis tamen se charitate jungat. Sit ibi unitas uniens non unita, id est charitas, quae etsi claustrales uniat, nulli tamen in praesenti se firmiter copulat. Sit in eis unitas naturae, ut in se eam diligant; sit unitas gratiae, ut sibi invicem gratiam collatam impertiant. Sit unitas gloriae, ut una spe ad aeternae vitae gloriam tendant. Sit unitas fidei, ne sint haeretici. Sit unitas charitatis, ne sint schismatici. Sit unitas spei, ne sint obstinati; ut de eis specialiter possit dici: Ecce, quam bonum, quantum ad hominum opinionem, et quam jucundum, quantum ad mentis devotionem, habitare fratres in unum.¹² Religionis, in unum possessionis, in unum charitatis; ut ad illam pervenire valeant unitatem, de qua dictum est a Propheta: Unam petii a Domino, etc.¹³