De arte praedicatoria

Frange esurienti panem tuum, et egenos, vagosque induc in domum tuam.¹ Et alibi: Date eleemosynam, et omnia munda sunt vobis.² Item: Omni petenti te tribue.³ Item: Beatus qui praevenit manum perituri. Item: Si vides fame pereuntem et non subvenis, occidisti.

O homo, eleemosyna est condimentum jejunii, ornamentum orationis, vigiliarum decus, largitatis insigne, peccati remedium speciale. Ad hanc invitat te Christus, exemplo pauperis omnia erogans, verbo opera misericordiae praedicans. Ab hac, nulla paupertate te excuses. Si pecuniam dare non potes, da frustum panis; si hoc non vales, saltem aquae frigidae potum. Si proximo non potes subvenire facto, subveni verbo, vel pro eo intercedens, vel eum instruens. Est enim eleemosyna multiplex, a manu, largiendo pauperi; ab officio, ministrando eroganti; a lingua, proximum instruendo, vel pro eo intercedendo; ab animo, peccanti compatiendo, vel injurias remittendo. Sunt autem quaedam eleemosynae ordinatae, quaedam exordinatae. Ordinatae sunt, quae suis circumstantiis formantur; exordinatae, quae privantur iisdem. Circumstantiae eleemosynarum hae sunt: Quis, quid, quantum, cui, ubi, quando, quare. Quis, si sit dives vel pauper, gratior est enim eleemosyna pauperis quam divitis. Unde Dominus dicit in Evangelio,⁴ pauperculam mulierem quae posuit duo minuta in gazophylacium plus misisse quam divites qui miserant magnas summas. Per quis, etiam intelligitur, utrum justus sit vel injustus. Quia si justus det eleemosynam, ad utrumque valet; si vero injustus det eleemosynam, valet ei ad fugam poenae, non ad meritum gloriae. Per quid, insinuatur quod de proprio debeat fieri eleemosyna, non de alieno. Non enim de furto vel de rapina recte fit eleemosyna; quia, ut dicit auctoritas: « Facere eleemosynam de substantia pauperis, hoc est filium mactare in conspectu patris.⁵ » Per quantum ostenditur quod non totum uni, sed plura pluribus particulatim distribuenda sunt. Per cui innuitur quod potius pauperi quam diviti largienda sit eleemosyna, potius cognato vel affini, quam extraneo; potius domesticis fidei quam dyscolis. Unde ad insinuandum quantum et cui, dictum est: Dispersit, dedit pauperibus,⁶ ubi scilicet in aperto ad aliorum instructionem, procul tamen omni humana laude remota. Unde ait Dominus: Sic luceant opera vestra coram hominibus, ut glorificent Patrem vestrum qui in coelis est.⁷ Quando: tempore necessitatis. Quare: intuitu Dei, non terreni emolumenti, vel favoris humani. Eleemosyna est ros coelestis, exstinguens peccati caminum; quae sola allegat apud Deum, quae sola allegabit pro te apud districtum judicem. Pro quo enim laudabuntur a Christo beati in judicio? quod silentium tenuerunt? non. Quia continentes fuerunt? minime. Quia vigiliis intenderunt? nequaquam, sed quia eleemosynis operam tribuerunt.

Eleemosyna gerit similitudinem olei, jejunium luminis. Sicut enim lumen subtracto oleo exstinguitur, sic jejunium sine eleemosyna meriti virtute privatur. Illi speciali et naturali praecepto quo dicitur, quod vis ut tibi faciant homines, et tu fac illis,⁸ obviat, qui eleemosynam indigenti negat.

Est autem triplex eleemosyna, frigida, tepida, calida. Frigida est, quae non fit instinctu naturalis pietatis vel fervore charitatis, sed tantum humani favoris; tepida est, quae fit instinctu naturalis pietatis, ut illa quae fit infidelibus, motu naturalis affectionis; calida vero, quae fit aestu charitatis. Prima meretur poenam, secunda vitat eam, tertia consequitur gloriam. Eleemosyna non solum de superfluis, sed et de necessariis fieri debet. Unde dictum est: Qui habet duas tunicas, det non habenti.⁹ Ideo tunicam nominat, non pallium, quia tunica est magis necessaria; ad insinuandum quod non tantum superflua, verum etiam necessaria dare tenemur. Quod in beato confessore Martino claruit, qui asperitate temporis partem chlamidis qua sola indutus erat, pauperi erogavit. Sunt quidam qui ea quae vix porcis exponenda erant erogant pauperibus, quibus sua peccata redimi putant; et hoc est quasi in Deum blasphemia, indignis honorare divos, et quae proculcanda sunt a porcis offerre coelestibus margaritis.