De arte praedicatoria

Dictum est quid sit praedicatio, qualis debeat esse et de quibus fieri debeat; nunc restat ostendere, quorum debeat esse praedicatio. Praelatorum debet esse praedicatio, et ab eis est proponenda. Ad hos enim duo pertinent, doctrina et vita: doctrina, ut alios instruant; vita, ut aliis bene vivendi exemplum praebeant. Ad quod significandum, praeceptum est, ut os turturis in sacrificio reflectatur ad axillas.¹ Per turturem, praedicatoris simplicitas figuratur; per reflexum ad axillas, intelligitur quod praedicator debet habere in opere, quod proponit in voce.

Idem quoque figuratur per recurvationem virgae pastoralis, ut quod praedicat aliis, in se reflectat, ratione bonae operationis. Ad insinuandum haec duo, scilicet prudentiam et bonam vitam, de dispensatore dicitur: Quis putas est fidelis servus et prudens? etc.² Fidelis enim debet esse praedicator, in verbo et in facto; fidelis in verbo, ne veris falsa misceat; fidelis in verbo, ne intuitu favoris humani verbum proponat; fidelis in verbo, ne pro terreno emolumento praedicationem vendat; fidelis in verbo, ne verbis suis contradicat operibus. Unde de falsis praedicatoribus dicitur: Caupones nostri miscent aquam vino.³ Aquam enim vino miscent, qui falsa cum veris praedicant, ut haeretici faciunt; item qui verbum pro favore humano vendunt, ut hypocritae; qui per praedicationem terrena emungunt, ut mercenarii; qui verbo opere contradicunt, ut falsi Christiani.

Fidelis etiam debet esse in facto, ut quod facit, recta intentione faciat, et ipsius facti finem constituat Deum. Prudens itaque debet esse in verbo et facto. In verbo, ut sciat quae sint praedicanda, et quae non. In facto, ut sciat, quibus et quando sint praedicanda; scilicet, majora majoribus, minora minoribus. Quibus, ne indignis velut canibus, sanctum Dei proponatur, nec margaritae pedibus porcorum conculcandae tradantur.⁴ Quando, ut cum tempus exegerit, verbum proponat, cum temporis opportunitas defuerit, taceat; quia ut ait Salomon: Est tempus loquendi, et tempus tacendi.⁵

Ad praedicatores pertinet scientia, ut sint exercitati in utroque Testamento, et sententiarum examine discreti, in sermonibus facundi, in omnibus actibus suis circumspecti, contemptores mundi, in officio suo assidui. De praelato enim dicit Malachias: Labia sacerdotum custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est.⁶ Et Jesus filius Sirach, ait: Si habes scientiam, responde proximo tuo; si non, manus tua sit super os tuum; ne capiaris verbo indisciplinato.⁷ Valde enim timendum est illud evangelicum: Si caecus caecum ducat, ambo in foveam cadunt.⁸ Et istud Apostoli: ignorans ignorabitur.⁹ Et quid dicturus est Dominus fatuis virginibus? Amen dico vobis, nescio vos.¹⁰ Et illud: maledictus elementarius senex. Item: Maledictus peccator centum annorum erit.¹¹

Est autem quaedam ignorantia affectata, quando aliquis potest scire et non vult, haec est crassa et supina, et vincibilis, et ideo inexcusabilis. De hac dicitur: Noluit intelligere ut bene ageret.¹² Item: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis.¹³ Haec ignorantia pertinet ad praelatos, qui ex contemptu labuntur in ignorantiam; ex superbia remanent in insipientia: sine ratione presbyteri et prophetae; praeceptores impossibilium, indices occultorum.

O vilis ignorantia, abominabilis insipientia, quae praelato imponit silentium, canem nostrum, id est pastorem, reddit mutum, haec est calamites, quae in os canis projecta, aufert latratum. Praelati nostri temporis prius sedent in cathedra, quam erudiantur sub ferula; prius suscipiunt honorem magisterii, quam sustineant onus discipuli. Isti volunt praeesse, non prodesse, pretium honoris, non pondus oneris. Praelato tali potest dici: Medice, cura te ipsum;¹⁴ orator pro te ipso allega; tu qui es vicarius Christi, imitare ipsius opus, qui coepit facere et docere.¹⁵ Qui enim docens non facit, Christo contradicit; subditis suis onera importabilia imponit, digito autem non vult ea movere. Quidam talentum divinae sapientiae sibi commissum abscondunt in sudario; scilicet, qui ex negligentia praedicare nolunt: quidam abscondunt in sterquilinio, scilicet qui operibus contradicunt verbis suis; alii in luto, qui ex invidia verbum abscondunt.