De arte praedicatoria
Alan of Lille (1120–1202)
Alan's manual for preaching, in which the best concepts are offered for composing sermons on almost every moral topic, with specific guidance on how to preach to various groups.
Praefatio I: Praefatio auctoris.
Caput I: De praedicatione. Quid sit et qualis esse debeat, etc.
Caput II: De mundi contemptu.
Caput III: De contemptu sui.
Caput IV: Contra gulam.
Caput V: Contra luxuriam.
Caput VI: Contra avaritiam.
Caput VII: Contra acediam.
Caput VIII: Contra invidiam.
Caput IX: Contra iram.
Caput X: Contra superbiam.
Caput XI: De contemptu mundani timoris.
Caput XII: De spe coelestium, et contemptu terrenorum.
Caput XIII: De spirituali luctu.
Caput XIV: De gaudio spirituali.
Caput XV: De patientia.
Caput XVI: De obedientia.
Caput XVII: De perseverantia.
Caput XVIII: De misericordia.
Caput XIX: De justitia.
Caput XX: De dilectione Dei.
Caput XXI: De dilectione proximi.
Caput XXII: De pace.
Caput XXIII: De prudentia.
Caput XXIV: De fortitudine.
Caput XXV: De temperantia vel modestia.
Caput XXVI: Contra verbositatem et linguae evagationem.
Caput XXVII: Contra mendacium.
Caput XXVIII: Contra detractionem.
Caput XXIX: Exhortatio ad orationem.
Caput XXX: De compunctione, seu contritione.
Caput XXXI: De confessione peccatorum.
Caput XXXII: De poenitentia, seu satisfactione.
Caput XXXIII: De eleemosyna.
Caput XXXIV: De jejunio.
Caput XXXV: Informatio ad vigiliam.
Caput XXXVI: Exhortatio ad doctrinam.
Caput XXXVII: De hospitalitate.
Caput XXXVIII: Quod Praelatorum tantum debeat esse praedicatio.
Caput XXXIX: Quibus proponenda sit praedicatio.
Caput XL: Ad milites.
Caput XLI: Ad oratores, seu advocatos.
Caput XLII: Ad principes et judices.
Caput XLIII: Ad claustrales.
Caput XLIV: Ad sacerdotes.
Caput XLV: Ad conjugatos.
Paulus apostolus ait: Unusquisque habeat suam uxorem, propter fornicationem.1 Item: Melius est nubere, quam uri.2
Dominus etiam constituens in paradiso conjugium, ait: Crescite et multiplicamini.3 In Evangelio quoque Christus ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet.4 O quanta est dignitas conjugii quod in paradiso habuit initium, quod incontinentiae removet vitium, quod in se complectitur coeleste sacramentum: quod servat tori fidem, quod inter conjuges individuam retinet vitae societatem, quod prolem ab infamia liberat, quod excusat carnale commercium a culpa. In hoc enim statu patriarchae salvati, in hoc quidam Apostolorum sunt electi. O quanta virtus hujus sacramenti, per quam ne in luxuriae vel incontinentiae praecipitium quis labatur, honestate conjugali excipitur! O quantum expugnat honestatem, qui rumpit tori fidem! dum relicto conjugali toro, adulteratur in alio, sacramentum quantum in se est, commaculat; in corpus suum proprium peccat, unitatem dividit matrimonii, jura frangit conjugii. O quantum in adulterio periculum, ubi peccatur in Deum, ubi offenditur proximus, ubi crebro homicidium perpetratur, ubi frequenter filius legitimus exhaeredatur, ubi saepe filia nubit patri, soror fratri! Adulterium multiplicis solet esse causa flagitii. Ex adulterio enim David in homicidium labitur; Ruben paternae maledictioni subjicitur.
In commendationem autem conjugii, Christus de desponsata nascitur; in Cana Galileae, nuptiae ejus praesentia dedicantur. Sed quamvis a peccato excuset carnale commercium, celebratur tamen ad susceptionem prolis, non ad voluptatem carnis. Temperet ergo se connexa communio carnalis, ratione loci, ratione temporis, ratione religiosi officii. Observet etiam homo spirituale conjugium inter carnem et spiritum, ut caro tanquam mulier spiritui obediat, spiritus tanquam vir, carnem ut uxorem regat.
Sit ibi fides tori, ne vel caro regimine spiritus relicto, adulteretur cum mundo, vel ratio seducta ipsa carnis illecebra fornicetur cum illa, juxta illud quod dicitur, quod vehemens amator uxoris, adulter est. Sit etiam ibi spes prolis, scilicet, boni operis intentio: sit ibi sacramentum spiritualis conjunctionis, procreentur tanquam filii, bona opera; sit ibi commercium carnis et spiritus rationabilis copula.