De arte praedicatoria

Hae auctoritates remedium praestant contra detractiones; Hieronymus ait: « Cum factum aliquod a maledico fingitur, alterius fama vexatur. » Idem ait: Non juste potes in aliis reprehendere, quod ipse facis; nec arguere simulationem potes, cum ipse reus tenearis. Item: Cave ne aut linguam aut aures habeas prurientes, id est ne ipse aut aliis detrahas, aut alios audias detrahentes. « Nulli detrahas, nec in eo te sanctum putes, si caeteros laceres, si detractionibus tuis alios vulneres. Non est hoc emendare, sed vitio tuo satisfacere. » Item: Incongruum est latere corpore, et lingua per totum orbem vagari. Vide ne dum reprehendis vitia, vitium detractionis incurras. Item: Querulum est servorum genus, et quantumcunque tribulatur, illis minus est; non enim considerant quid, sed quantum detur, doloremque suum solis detractionibus consolantur. Idem: « Qui aliis crebro detrahit, quamplurimos offendit; turpe est lacerare absentes, et alienam vitam describere; minus disertus est, qui se excusat alieno errore. » Detractor scorpionis gerit imaginem, quia sicut scorpio praefert virginis vultum, et consequenter emittit aculeum, et a superiori vulnus infert acuatum; sic detractor in facie hominum verba favorabilia proponit, et in occulto aculeum detractionis concludit, et quasi a superiori vulnerans, melioribus detrahit.

O homo, quid de te cogitas, dum jaculum detractionis vibras? Prima sagitta in te revertitur, et prius tibi quam aliis vulnus infertur. Male velas tui facti enormitatem, qui eam palliare cupis per alienam detractionem. Dum detrahis hominibus, suspectum reddis, omnibus te odiosum facis, et quos honestis sermonibus amicare deberes, veneno detractionis eis inimicari studes. Dum alios deturpare niteris, te profundius inficis; et quod in alios commentaris falsum, in te invenis verum. De detractoribus dicitur: Sepulcrum patens est guttur eorum, etc.¹ Sepulcrum dealbatum exterius, fetorem cadaveris tenet intus; sic detractor interiorem malitiam colorare volens, in morsus detractionis exit. Sed per hoc potius sepulcrum aperitur, et interioris malitiae fetor egreditur. Detractores canum gerunt imaginem; qui indiscrete latratibus intendunt et omnibus morsus inferunt. Hi sunt qui in scirpo inveniunt nodum, in immaculato maculam, in rotundo angulum, in splendido tenebrosum. Haec est pestis hypocritarum, morsus invidorum; pestis illa nulli parcit, auget culpam, diminuit gratiam, errat in proximum, peccat in Spiritum sanctum. Hac maligna peste intonantes Scribae et Pharisaei dicebant: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia.² Et alii clamaverunt: Samaritanus es tu, et daemonium habes.³

O homo, quae commoditas in detractione? quae utilitas in maledico dente? Dum proximo nocere credis, magis honori ejus accedis; quia solet detrahi bonis, et in virtutem desaevit tabes livoris. Dedignatur enim lingua maledica in vitia exercere malitiam, et totam se armat ad proximi diminuendam justitiam, et sic suae detractionis rubigine alterius famam expolit, suaque demorsione alterius gloriam purgat et extollit. Detractio invidiam praedicat, animi malignitatem denudat; et quod interius est incognitum, exterius vomit per detractionis venenum.

O homo, si arguis argue ad mensuram, reprehende ad cautelam, non ut proximus scandalizetur, sed ut corrigatur. Argue, non ut tuum facinus pallies, sed ut alterius vulnus sanes. Ad scurras pertinet detractio, qui adulantur ut emungant pecuniam; qui detrahunt ut divites stimulent ad largitiones faciendas; qui per adulationes in auribus potentum citharizant; qui juxta doni mensarum laudes ponderant, qui per detractiones acquirunt quod per virtutes non possunt. Horum lingua quae cibos venatur, erit cibus ignis aeterni; et quae per detractionem attrahit munera, gehennali distrahetur poena.

Detractio est inimica virtutum matri, scilicet charitati; quam a se fugat, qui proximum detractione sugillat, quia Spiritus sanctus detractioni effugiet figmentum, mendacium abhorret reprehensionis, detractionis peccatum. Nec hic, neque in futuro locum remissionis vix invenit, qui Spiritum sanctum offendit. O homo, qui cinis es et pulvis, qua fronte, quo supercilio verecundiae perfusus charactere, in meliorem audes detractionis venenum evomere, aut in minus malum, vel parum, judici sententiam ferre? Si proximum judicas injuste, a majori judicaberis juste: pro judicio detractionis, aeternae senties judicium damnationis.