De arte praedicatoria

His auctoritatibus et rationibus potest aliquis invitare ad spiritualem luctum: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.¹ Et alibi: Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis.² Jacobus ait: Miseri estote et lugete, et plorate: Risus vester in luctum convertatur, et gaudium in maerorem.³ Salomon ait: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii.⁴ Gregorius: «Praesentia gaudia sequuntur perpetua lamenta. Nemo potest hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Deo.» Tres sunt luctus, quibus mentem suam tenetur irrigare homo; luctus pro proprio peccato, luctus pro alieno, luctus pro dilatione beatitudinis aeternae. Primus luctus fit ad se ipsum, secundus ad proximum, tertius ad Deum. De primo dicitur: Fuerunt mihi lacrymae panes die ac nocte.⁵ De secundo dicitur: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror?⁶ Hoc fletu flevit etiam Jesus super Jerusalem, dicens: Quia si cognovisses et tu!⁷ De tertio fletu legitur in Psalmo: Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, etc.⁸ Hi sunt Threni Jeremiae, quibus plangit peccatum animae, plangit insultum miseriae et dilationem patriae. Horum fletuum imbribus debet homo irrigare terram mentis suae, ut pariat fructus bonorum operum, diversos flores virtutum. Hi sunt imber matutinus et serotinus; matutinus, id est fletus pro propriis peccatis, cujus irrigatione in mente surgit germen boni operis; sed postquam ad maturitatem perfectae justitiae pervenit germen poenitentiae, adesse debet imber serotinus, id est fletus pro dilatione patriae, ut tali lamentationis condimento congruentius metamus fructus bonorum operum. Hi sunt gratiae fluctus per quos transierunt filii Israel ascendentes in terram promissionis; peccatores enim de Aegypto vitiorum exeuntes, primo per mare Rubrum transeunt, in quo submerguntur hostes, id est primo poenitentiae fluctus subeunt, ubi delentur vitiorum errores. Unde per fletum hic cantare debemus canticum Moysi, dicentes: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem dejecit in mare.⁹

Consequenter enim veniunt filii Israel ad torrentem Hernon, et inclinantur scopuli, quando fideles in deserto animi positi, et a curis saeculi eruti, ac in throno virtutum locati, flent pro alienis peccatis, compatiuntur proximis, alienum errorem judicant suum, et sic scopuli inclinantur. Tandem perveniunt filii Israel ad Jordanem, et pede sicco pertranseunt, cum fideles in cumulo perfectionis constituti, a fluxibus carnalium cogitationum purgatis affectibus animi, ingrediuntur lamentum, propter praesentis miseriae dispendium. Primus, fletus est poenitentiae, secundus ex compassione proximi, tertius ex propria compassione. O homo, fac ut mens tua sit ille liber quem vidit Ezechiel,¹⁰ in quo erat scriptum: Vae, lamentationes et carmina. Ut, si peccato irretitus fueris, ad poenitentiam convertaris; ut, si praecesserit vae mortali culpae, sequatur lamentatio poenitentiae; imo, tres lamentationes: lamentatio poenitentiae, lamentatio compassionis alienae, lamentatio pro dilatione patriae. O homo, ad hos gemitus te converte. Hos dolores amplectere, ab aliis terrenis doloribus te averte. Si tibi inimicatur fortuna, propter ejus inimicitias, dolorem non augeas; non habet quid in te laedat, nisi ei vires praebeas. Certe, tibi non nocet nisi tibi noceas, ei praebuisti arma si doleas. Quid tristaris de amissione illorum, quae in mediis voluptatibus causam habent doloris? quae in media pace causam habent dissensionis? quae cum deberent esse securitatis fomentum, vertuntur in metum? Si pro morte amici doleas, magis doleas pro periculo animae, quoniam pro seclusione hujus vitae temporalis; si pro ipso fles, potius effundas lacrymas mentis pro eo ad Deum, quam exteriorem ululatum ad mundum. Si naturalis infirmitas te invitat ad luctum, non luctui tradas animum. Non prohibeo lacrymas quas naturaliter necessitas exprimit, quas infirmitas humana expellit; quia hae lacrymae per elisionem cadunt, nobis nolentibus. Saepe salva sapientis auctoritate fluxerunt tanto tempore pro amico lacrymae, ut illis non humanitas nec dignitas deesset; licet enim, servata gravitate, naturae obsequi; sed quamvis natura te invitet ad luctum animi, non tamen lacrymae suffocent animum, sed in mediis lacrymis animus constans et immobilis, miseriam suam legat, vincatur ab animo luctus, absorbeat infirmitatem mens, extenuet spiritus carnem, ratio sensualitatem. Si mors immineat, noli dolere, sed praepara te ad mortis instantiam per mentis constantiam. Talem te praepara ut mortem timere non possis; ut post mortem vivere incipias, qui ante mortem moriendo vivebas. Non tamen dico quod desidia victus, ad mortem fugias, quia tam turpe est aliquando ad mortem confugere, quam mortem fugere. Desiderium vitae aeternae te invitet ad mortem: desiderium majoris meriti te in vita detineat. Noli dissolvi prosperis, noli suffocari adversis. Ne sis de illis mulieribus quas vidit Ezechiel¹¹ plangentes Adonidem. Per Adonidem qui legitur fuisse mortuus, consequenter redivivus, de quo mortuo videbantur lugere mulieres, de redivivo gaudere, intelligitur temporalis prosperitas, quae in momento desinit, ad momentum resurgit, quia semper est in fluxu, et nunquam in eodem statu permanet. Hunc mortuum lugent, hunc redivivum gaudent mulieres, id est homines effeminati, qui ad fortunae ludum semper variantur; qui cum lugente fortuna lugent, cum gaudente gaudent. Qui tot habent mentis vicissitudines, quot habet fortuna varietates. Non iste temporalis amplectendus est luctus sed aeternus praecordialiter est cavendus, ubi erit fletus sine remissione, dolor sine intermissione, labor sine quiete: ubi tota anima erit in fletu conscientiae, totum corpus in luctu miseriae, quia a prima porta erit clamor, a secunda miseria.