De arte praedicatoria

Dicto, quorum debeat esse praedicatio, et quales esse oporteant praedicatores, restat ostendere, quibus proponenda sit praedicatio. Fidelibus videlicet, qui quodam mentis appetitu verbum Dei audire desiderant; de quibus Dominus dicit: Levate oculos vestros, et videte quia regiones jam albescunt ad messem.¹ Regiones albae ad messem, dicuntur mentes hominum, paratae ad suscipiendum verbum Dei. Haec est terra bona, quae semen recipit et fructus facit. Indignis vero et obstinatis subtrahenda est praedicatio, quia qui verbum Dei respuunt, se indignos faciunt. Unde et apostoli dixerunt Judaeis praedicationem illorum respuentibus: Quia repulistis verbum Dei, et indignos vos judicatis vitae aeternae, ecce convertimur ad gentes.² Minuit enim majestatem secretorum, qui indignis secreta divulgat; et vasa Domini Babylonis non sunt exponenda. Minoribus autem decet in parabolis loqui, majoribus revelare mysteria regni Dei. Parvuli liquido cibo sunt nutriendi, adulti solido corroborandi; ne parvulus enecetur per solidum, et adultus abominetur liquidum, ut sic singula quaeque locum teneant sortita decenter.

Pertinet ad praedicatorem gerere statum materialis physici, vel medici. Sicut enim materialis medicus pro diversitate morborum, variat genera remediorum; sic praedicator debet adhibere remedia admonitionum. Ut, si luxuriosis praedicat, contra luxuriam auctoritates afferat, rationes inducat; ostendat illam abominabilem apud Deum et apud homines; quomodo feteat infamia, feteat in carne propria, feteat apud proximum, feteat apud Deum. Nunc ferro secet per comminationem, nunc foveat per consolationem. Simili modo contra alia vitia disputet, secundum quod auditores viderit variis vitiis irretitos.

Si pauperibus praedicat, de paupertate disserat, commendans paupertatem; exemplum sumens a capite nostro Jesu Christo. Qui cum dives esset in coelis, pauper factus pro nobis est in terris, ut sua paupertate nos divites faceret. In exemplum etiam veniant antiqui Patres, qui nudi Christum nudum secuti sunt. Ostendat quomodo beati pauperes spiritu,³ non divites censu. Si divitibus praedicant, invitet eos ad eleemosynam, ad contemptum divitiarum, ad amorem coelestium talentorum; ut si divitiae affluant, cor non apponant; si eas habeant, non tamen ambiant; habere enim est in substantia, ambire est in culpa.

Si militibus praedicat, moveat eos ut propriis contenti sint stipendiis, non imminentes alienis; nil violenter exigant, neminem concutiant, sint defensores patriae, tutores orphanorum et viduarum; sic exterius gerant arma mundi, ut interius armentur lorica fidei.

Si oratoribus, moneat eos, ne injustam causam foveant pro munere, vel justam infirment ex odii rancore, ne linguam suam vendant, ne sapientiam prostituant, nec sectentur falsa, ne venerentur mendacia.

Si doctoribus praedicat, moneat eos ut intuitu Dei doceant, Deum tantum finem sui laboris constituant; non venentur auram favorabilem, vel terrenam mercedem; demonstrent in facto, quod proponunt in dicto.

Si ad praelatos sermonem dirigit, hortetur eos de regimine subditorum, ut eos spe coelestium erigat, comminatione corrigat, blandimento dirigat.

Si praedicat principibus terrarum, moneat eos ut sectentur prudentiam, abominentur avaritiam, ut non recedant a tramite justitiae, ut rigorem temperent mansuetudine.

Si loquitur viris claustralibus, et religiosis, afferat ad eorum instructionem, exempla antiquorum Patrum, qui vitam praesentem duxerunt in nimia corporis castigatione: ostendat quod parum sit incipere, nisi inceptum concludatur bono fine, quia nemo mittens manum ad aratrum, et respiciens retro aptus est regno Dei.⁴ Et uxor Loth retro respiciens, mutata est in statuam salis.⁵

Si conjugatis proponat sermonem, commendetur status conjugii, fides tori, virtus sacramenti. Ostendat quomodo conjugium in paradiso habuerit initium, quomodo antiqui Patres in conjugali statu meruerunt vitam aeternam adipisci.

Si viduis, demonstrentur onera conjugii in cura filiorum, in acquisitione necessariorum, in dispensatione rerum familiarium; quam gloriosum sit probatos carnis luxus vitare, et libere Deo servire.

Si virginibus, commendentur a munditia corporis, a puritate mentis, per quam homo sit supra hominem, superans carnem, et angelorum gerens similitudinem.