De arte praedicatoria

Qui vult mendacii vitare perniciem, his se informet sententiis; legitur in Evangelio: Non falsum testimonium dices.¹ Et Paulus ait: Deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo.²

Salomon etiam ait: Qui mentitur, testis est fraudulentus. Abominatio est Domino, labia mendacia: qui autem fideliter agunt, placent ei.³ Os quod mentitur occidit animam.⁴ Et David ait: Perdes omnes qui loquuntur mendacium.⁵ Item Isidorus ait: Omne quod a veritate discordat, iniquitas est. O homo, quantum a summa veritate discordas, dum figmentis mendaciorum operam praestas! quomodo putas te venturum ad verum, si es in verbis dissentiens a vero, nescio qua conscientia ea lingua quis rogat Deum qua eructavit mendacium. Nullum est peccatum quo ita cauteriatur conscientia, ac mendacii nota. Cum omne peccatum mortale hominem alienet a vero, nullum malum magis quam mendacium, quod derogat veritatis naturae.

Hoc est vitium quod falsa testimonia commentatus, fabricat adulationes, invenit fraudes, consummat detractiones. Per hoc vitium corde et ore quis loquitur, et in semetipso diversificatur. Negat ore quod tenet in corde. Per hoc vitium, cor contradicit cordi, os obviat cordi. Hoc vitium haeresim parit; schismata facit, generat suspiciones, inauditos concinnat rumores, colorat probra, palliat denudanda, denudat velanda. Hoc assistit perjuriis, assidet actionibus inhonestis, contra omnes res lege naturali ad utilitatem proximorum tendit, cum ipsam etiam veritatem oppugnat. Hoc tantae malitiae rubiginem in se continet, quod ea nulla ratione excusari possit. Non hanc solvit a reatu in obstetricibus naturalis pietas;⁶ non in Gabaonitis rationabilis timiditas⁷; non in Petro error mentis⁸; non in Anania providentia necessitatis.⁹

Nullum est peccatum quod ita aspirat ad dolum, tendit ad fraudem, spectat ad deceptionem, anhelat ad proditionem, sicut mendacii vitium, falsitatis flagitium. O filii hominum, usquequo gravi corde, utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium?¹⁰ nimis vultis sectari nostrae naturae vanitatem, qui et in verbo commutatis veritatem. Sed si modo in mendacio fuerit culpa, in veritate in futuro non deerit poena; et qui nunc fuerit per mendacium falsus, in futuro erit in gehenna verus. Scis quoniam imitaris per mendacium, patrem mendacii diabolum, qui in veritate non stetit, sed per superbiae vanitatem decidit. Hujus filii sunt, qui recedunt a vero. Hujus sunt complices qui indulgent falsis. O homo, si in tuo mendacio est falsitas, in culpa erit veritas. O miserabilis mendacii effectus, qui propositione falsa consequenter infert verum supplicium. O quanta imprudentia, o quanta fatuitas, pro verbo mendacii sustinere verbera aeterni supplicii! Quantum deviat ab officio linguae, qui commaculatur mendacii sorde! Satis homo suae nativitatis exprimit rotam, quando labitur per falsitatis offensam.

O homo, si vis cavere verba mendacii, linguam informa ad veritatem, a verborum scurrilitate averte. Mendacium servitium est, quod totam locutionis massam in sui amaritudinem convertit. Est autem triplex mendacium: mendacium vanitatis, mendacium falsitatis, mendacium intentionis. De primo dicitur: Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum, etc.¹¹ De secundo dicitur: Omnis homo mendax.¹² De tertio: Perdes omnes qui loquuntur mendacium.¹³ Primum miserabile, secundum culpabile, tertium abominabile. Primum poenae, secundum culpae, tertium malitiae. Primum innatum, secundum excogitatum, tertium elaboratum.