De arte praedicatoria
Alan of Lille (1120–1202)
Alan's manual for preaching, in which the best concepts are offered for composing sermons on almost every moral topic, with specific guidance on how to preach to various groups.
Praefatio I: Praefatio auctoris.
Caput I: De praedicatione. Quid sit et qualis esse debeat, etc.
Caput II: De mundi contemptu.
Caput III: De contemptu sui.
Caput IV: Contra gulam.
Caput V: Contra luxuriam.
Caput VI: Contra avaritiam.
Caput VII: Contra acediam.
Caput VIII: Contra invidiam.
Caput IX: Contra iram.
Caput X: Contra superbiam.
Caput XI: De contemptu mundani timoris.
Caput XII: De spe coelestium, et contemptu terrenorum.
Caput XIII: De spirituali luctu.
Caput XIV: De gaudio spirituali.
Caput XV: De patientia.
Caput XVI: De obedientia.
Caput XVII: De perseverantia.
Caput XVIII: De misericordia.
Caput XIX: De justitia.
Caput XX: De dilectione Dei.
Caput XXI: De dilectione proximi.
Caput XXII: De pace.
Caput XXIII: De prudentia.
Caput XXIV: De fortitudine.
Caput XXV: De temperantia vel modestia.
Caput XXVI: Contra verbositatem et linguae evagationem.
Caput XXVII: Contra mendacium.
Caput XXVIII: Contra detractionem.
Caput XXIX: Exhortatio ad orationem.
Caput XXX: De compunctione, seu contritione.
Caput XXXI: De confessione peccatorum.
Caput XXXII: De poenitentia, seu satisfactione.
Caput XXXIII: De eleemosyna.
Caput XXXIV: De jejunio.
Caput XXXV: Informatio ad vigiliam.
Caput XXXVI: Exhortatio ad doctrinam.
Caput XXXVII: De hospitalitate.
Caput XXXVIII: Quod Praelatorum tantum debeat esse praedicatio.
Caput XXXIX: Quibus proponenda sit praedicatio.
Caput XL: Ad milites.
Caput XLI: Ad oratores, seu advocatos.
Caput XLII: Ad principes et judices.
Caput XLIII: Ad claustrales.
Caput XLIV: Ad sacerdotes.
Caput XLV: Ad conjugatos.
Caput XLVI: De viduis.
De viduis dicit Apostolus: Non nuptis et viduis, bonum est illis si sic permaneant sicut et ego, id est caste.1 Et alibi: Volo autem et omnes homines esse sicut me ipsum,2 id est continentes esse. Cum bonus sit status conjugalis, expeditior tamen est status vidualis.
In conjugio enim est periculum in fide tori observanda, periculum in temperando carnalis commercii jura; ibi labor in sollicitudine rei familiaris; ibi onus in educatione prolis, dolor uxoris in pariendo, dolor dum gestat uterum, ibi uxor constituitur sub potestate viri, etiam violente; ibi timor mariti, ne uxor fiat adultera, ibi marito non est potestas absoluta, ibi inordinatus motus, quamvis venialis. Vidua ergo ad secundas non transeat nuptias; secundae enim nuptiae, suspicionem ingerunt luxuriae, argumentum sunt incontinentiae; viro viduata terrestri, sponso copuletur coelesti, ubi sine labore conceptus, sine dolore partus, ubi arcta justitia, ubi Deus vita aeterna, ubi conceptio voluntas ordinata, ubi partus operatio bona; ubi concupiscentia charitas, ubi fides tori longanimitas, ubi sacramentum sacramenti veritas, ubi torus castitas, visus contemplatio, alloquium oratio, contactus aeterna dilectio, ubi osculum mentis tranquillitas, ubi carnale commercium aeterna jucunditas. O vidua, si de statu viduali exemplum quaeris, in Anna prophetissa viduitatis formam invenis.3 Haec merito suae continentiae meruit prophetiam, merito castitatis meruit videre messiam. Ad castitatem ergo te invitet fidei turturis viduitas, quia viduatus pari, nec amare petit, nec amari.
Qui si pare caret, nec ramo viridi, nec herbae virenti insidet. Quod te admonet, o vidua, quod tempore viduitatis, senescentis mundi despicias florem, virorem mundanae delectationis contemnas. O vidua, si marito temporali jungeris, coelesti sponso minus libere servis. Nemo enim potest duobus dominis servire,4 et dum intendis carni, minus intendis spiritui.