De arte praedicatoria

Volens praedicator invitare auditores ad contemptum mundani timoris, et ad appetitum timoris superni, his utatur auctoritatibus: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere, sed eum timete, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam.¹ In libro Sapientiae legitur: Deum time, et mandata ejus observa.² Item alibi: Beatus est qui semper est pavidus.³ Et iterum: Initium sapientiae timor Domini.⁴ Timentibus Deum bene erit in extremis, et in die defensionis ejus benedicentur.⁵ Qui timent Dominum, custodiunt mandata ejus, et patientiam habebunt usque ad inspectionem illius.⁶ Et Hieronymus ait: Nulla res est quae sic servet nos a peccato immunes, sicut timor supplicii, et amor Dei. Et Gregorius ait: Deum timere est, nulla quae facienda sunt bona praeterire. Ex his auctoritatibus sic procedendum est: O homo, specialiter est vitandus omnis timor mundanus: Qui tribulationes fugit antequam veniant, qui in tormentis dolorem exaggerat, qui in prosperitate parit adversitatem, in gaudio tristitiam et mortem: qui est pessimus augur in dubiis, mendax in veris, abundans in falsis. Nullum bonum adjuvat habentem, nisi ad ejus amissionem praeparatus est animus.

Ergo adversus omnia quae accidere possunt, etiam potentissimus adhortare te. Cupiditatum finis etiam ad timoris remedia proficit, et ut Seneca dicit: «Spem metus sequitur.» Providentia maximum bonum conditionis humanae, in malum versa est; ferae pericula quae vident fugiunt, cum effugere secure possunt: nos et venturo torquemur et praeterito. Multa bona nostra nobis nocent. Timoris enim tormentum memoria reducit, providentia anticipat, nemo tantum praesentibus miser est. O homo, vince timorem omnium victorem; si viceris eum, adversitas erit prospera, tribulatio dulcis, dolor fiet delectabilis. O homo, vis timorem fugere, terrena postponere? non adhaereas terrenis, non indulgeas caducis, si terrena diligis, times offendere, times amittere; si vis timorem vincere, time Deum. Sic ars deluditur arte, sic clavus clavo retunditur. Deum time ne timeas, Deo servi ne servias, et mandata ejus observa mente, hoc est omnis homo, id est ad hoc factus est omnis homo, ut in se legat omnem Dei potentiam. Constitue te, o homo, inter duas molas, molam timoris et spei. Sic spera ne laxetur animus, sic time ne dilatetur cogitatus. O homo, noli timere mortis instantiam, nec recuses vitae militiam! haec dat viro justo amplius meritum, illa largitur stipendium. Noli considerare quantum vivas, sed quomodo. Non ut diu vivas curandum est, sed ut satis bene; diu vivere pertinet ad eventum, satis bene ad animum. Longa est vita si plena est; impletur autem animus, cum se virtutibus plenum reddit, et a propria sui potestate non resilit. Quid prodest illi si octoginta annos exegerit cum torpore inertiae? non vixit iste, sed in vita moratus est, nec sero mortuus est, sed diu.

Ille autem plenus dierum moritur, qui senium pensat gravitate virtutis, qui coactam aetatem extendit meritis; quia licet ejus aetas sit imperfecta, tamen vita est consummata. Obsecro, o homo, ut sic vivas, ut quemadmodum rerum pretiosa ex casu pendere putas, sic spatium vitae in pendulo esse non ambigas. Actu illam metiamur, non tempore. Recuperet in bono actu quod amisit in fluxu. Non repente nos in mortem dejicimus, sed minutatim procedimus: quotidie morimur, quotidie aliquid vitae demimus. Faciamus, ut quantum decrescit de temporali vita, tantum crescat de aeterna. Sit detrimentum temporalis vitae, in augmentum vitae aeternae.

Armemus nos patientia ad vitae cursum, ad mortis insultum: ad utrumque enim monendi et firmandi sumus, ut nec vitam nimis amemus, nec nimis mortis impetum timeamus, sed libra rationis pensemus utrumque; est enim ad moriendum alioquin inconsulta animi inclinatio, nam quidam gravati desidia, morte volunt finire fastidium. Non ad mortem adversitas importunitatis mundanae debet impellere, sed potius ardor charitatis divinae, ut homo non constituat finem desiderii in mortis articulo, sed potius, in aeternae beatitudinis dispendio.