De arte praedicatoria

Hoc modo procedat praedicator in sermone de temperantia, vel modestia:

Modestia vestra nota sit omnibus hominibus, Dominus prope est.¹ Item Apostolus: Sobrie, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo.² Item: Sobrietatem sectantes.³ Et Hieronymus: « Modicus et temperans cibus, utilis est animae et corpori. » Idem iterum: « Omnia sunt virtuti continentiae praeparata. » S. Gregorius: « Altitudo mentium munditia est continentium. » Et alibi poeta:

Medium tenuere beati.

Et:

Medio tutissimus ibis.

Considera quantum natura poscat, non quantum gula concupiscat. Si continens fueris, eo usque pervenies, ut te ipso contentus sis. Nam qui sibi satis est, in deliciis natus est. Impone concupiscentiae frenum. Omnia quae blandimento, et quae voluptati animum trahunt, rejice, ede citra saturitatem, bibe citra ebrietatem, desideria tua parvo redime; quia hoc tantum curare debes, ut desinant. Ad cibum accede non ad voluptatem: palatum tuum fames excitet, non sapores. Nunquam paupertas immunda tibi sit, nec parcimonia sordida, nec simplicitas neglecta, nec levitas languida; nec tua defleas, nec aliena mireris. Si continentiam diligis, turpia fugito, antequam accidant. Non acerba, sed blanda verba teneas. Esto vitiorum fugator ipse, aliorum vero non sis curiosus scrutator neque acerbus reprehensor, sed sine reprobatione corrector ita, ut admonitione hilaritatem praevenias, et erroris veniam facile dato. Non extollas quempiam supra modum, nec dejicias. Esto tacitus dicentium auditor. Facile quaerenti responde, contendenti facile cede, nec injurgia, exsecrationesque descendas.

Si vis esse continens, et animi et corporis motus observa, ne indecori sint; nec ideo illos contemnas quia latent; nam nihil refert quod nemo illos videat, cum ipse illos videas. Paucis familiaris sis, omnibus aequus; severior vita quam vultu, ultor clemens, saevitiae detestator, optior bonae famae, non tamen inanis gloriae seminator; imo, extra inanem gloriam occultator virtutum, sicut alii vitiorum; vanae gloriae contemptor et honorum; quibus praeditus eris non acerbus exactor. O quam

Rara avis in terris, alboque simillima corvo,

quae teneat mensuram hujus mediocritatis. O quam gloriosa virtus temperantiae quae virtutem facit tenere medium, ne fiat lapsus in diminutum, vel excessus in superfluum. Haec est spiritualis circumcisio, quae singulorum sensuum superfluum lima rationis praecidit. Haec est ad quam Seneca invitans ait: « Temperetur vita inter bonos mores et publicos: magnus ille est qui sic fictilibus utitur quemadmodum argento; nec ille minor est qui sic utitur argento quemadmodum fictilibus. » Idem ait: « Nec sordeat, nec nimis splendeat habitus. In mediocritate virtus est, non in dejectione. »

O homo, temperantiae terminis te astringe, cave ne avarus sis, nec inhoneste contrahas prodigalitatis notam; caeteras quoque virtutes temperantiae regula metire. In justitia temperantia tenenda est, ut reverentia disciplinae ejus neque nimia communitate negligentiae despecta vilescat, nec saeviori atrocitate gratiam humanae amabilitatis amittat. Haec in fortitudine mensuram ponit, ut sciat et prospera suscipere et adversa non inconsulte appetere. Haec ordinat prudentiam, ut non sapiat ultra debitum; sed sapiat ad sobrietatem, nec ultra mensuram inquisitionis turpiter obsolescat. Temperantia per omnia omnem substantiam bonis operibus exornat, circumstantiam informat. Hac ita metitur tempora, loca, personas et causas, ut juxta limitem ejus ambulans, in hujus mundi abruptis, et vitae temporalis praecipitiis ruinam pati non possit. Si quis hac armatus fuerit, nihil in eum potest livoris stimulus, detractionis cumulus; nihil invenit in eo diabolus quod accuset, nihil conscientia quod exstirpet, nihil mundus quod derideat, nihil purgatorius ignis quod purget.