De arte praedicatoria

Ad fortitudinem invitant hae auctoritates: « Estote fortes in bello, et pugnate cum antiquo serpente. » Seneca ait: « Si magnanimus fueris, nunquam judicabis tibi contumeliam fieri: de inimico dices: non nocuit mihi, sed animum nocendi habuit. » O quam generosa magnanimitas quae, cum inimicum habet in potestate, vindictam judicat vindicare potuisse. Honestum et summum genus vindictae judicat ignoscere, neminem ex improviso impetit, palam aggreditur; non gerit conflictum nisi indixerit; adversa non deprimunt, prospera non extollunt. Fortis pericula non appetit velut temerarius, nec formidat ut pavidus. Haec est quae fecit Vincentium plus posse dum torqueretur, quam ille qui torquebat.O homo, si virtutem hanc complexus fueris, fortunae jaculum non timebis; deridebis blandam, contemnes iratam. Qui fortis est liber est, non servit fortunae, non varietati mundanae. Vide, quanta fuerit in martyribus fortitudo, qui tormenta vicerunt, qui sua magnanimitate ipsis illusere tyrannis, qui projecti corpore, non sunt projecti mente; qui adversitati terga non verterunt, sed magnanimiter restiterunt.Est autem triplex fortitudo: fortitudo hypocritae dealbati, fortitudo philosophi, fortitudo justi. Prima venatur vanam gloriam, sed venando meretur aeternae damnationis ignominiam. Haec sic trahit gloriam, quod non sit in gloria. Haec potius imbecillitas est quam magnanimitas, potius infirmitas quam valetudo. Hanc praetendunt haeretici, hanc praesumunt fratres falsi.Secunda est, qua philosophi spernebant fortunam mundi, aspernabantur gloriam, respuebant divitias, abdicabant potestates humanas. Sed haec fortitudo insufficiens erat ad meritum, impotens ad vitae praemium; quia carebat forma, id est charitate quae est forma omnis affectionis bonae. Secundum hanc fortitudinem dicitur rigor fuisse in Catone, magnanimitas in Socrate, mundi contemptus in Diogene.Sed quia haec fidei fundamentum non habuit, eam spes non erexit, charitas non perfecit, virtutis meritum amisit. Fortitudo vero justi est quae finem constituit Deum, debitum non omittit officium. Haec fortitudo est quae mortem contemnit, quae domum paupertati spirituali aperit, voluptates sub freno rationis jacere cogit.Tria sunt fortuitorum incommodorum genera: paupertas, morbus, tyranni violentia. Contra paupertatem valet fortitudo ut non frangatur animus, sed amplior sit interius, et tanto magis ditescat in mente, quanto minus abundat in rebus fortunae. Valet fortitudo contra morbi insultum; haec enim in dolore gratias Deo agit, spirituales delicias invenit in tribulatione, ut potius cedant morbi in mentis commodum quam in corporis detrimentum. Sicque morbus affert medicinam, infirmitas sanitatem, tristitia gaudium. Fortitudo tyranni violentiam expugnat, cujus crudelitatem enervat, carcerem respuit, mortem non metuit.Homo, nil valet tua operatio, nisi columna fortitudinis roboretur. Nutat aedificium bonae operationis, nisi innitatur columnae fortitudinis: hac fracta, totum aedificium corruit, et Samson, id est vir fortis, semetipsum interficit. Haec aequat adversa prosperis et prospera adversis, ut non magis erigatur quis prosperis, quam deprimatur adversis. Prospera judicat fumum, et quasi spumam transeuntem, adversa quasi nebulam fugientem. Ipsa magnanimitas ostendit quod infirmitas hominem in tribulatione facit potentem, quae ex se nullam habet virtutem.Caeterarum cardinalium virtutum regina est prudentia. In ea formam inveniunt, ab ea modum requirunt, sine ea, quae virtus esse videtur, decidit in fatuitatem quod bonum esse apparet, labitur in temeritatem. Prudentia est quae docet quid cogitandum, quid qua intentione agendum, quomodo ad finem perducendum. Haec metitur vires humanas, haec ponit cogitationibus metas, haec dirigit motus mentis, intuitus rationis, haec ponderat bona, examinat mala? Quid valet religio, nisi prudentiae recipiat condimentum quid jejunium, nisi sale sapientiae conditum. Quare, o homo, antequam quidquam aggrediaris, considera in speculo prudentiae, modum tuae actionis, lege in libro prudentiae quid agendum sit, quid cavendum. Ille liber non fallit, neminem decipit, sed omnes ejus sententiae sunt assertiones verae et honestae.