De arte praedicatoria

Si praedicator vult hominem armare contra iram, his utatur auctoritatibus: Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio.¹ Et Paulus ait: Sol non occidat super iracundiam vestram². Et Jacobus: Ira viri justitiam non operatur.³ Et Salomon: Fatui statim indicant iram suam; qui autem dissimulat iram suam, callidus est.⁴ Vir iracundus provocat rixas, qui patiens est, mitigat suscitatas.⁵ Ira in sinu stulti quiescit.⁶ Gregorius: «Spiritum ad irascendum facilem quis poterit sustinere?» Et in Psalmo: Irascimini et nolite peccare;⁷ poeta⁸ etiam ait:

Ira brevis furor est, animum rege, qui nisi paret, Imperat; hunc frenis, hunc tu compesce catenis.

Et Claudianus:

Si metu, si prava cupis, si duceris ira, Servitii patiere jugum.

Ecce auctoritates, quibus quasi spiritualibus armis contra iram se munire debet catholicus. Vide, homo, quam pravae sobolis fecunda sit ira. Ab ira procedit odii rancor. Quid enim est odium, nisi ira inveterata? Ex ea nascitur homicidium, contumelia, detractio, injuria. O homo, si irasceris, si proximum odis, tibi ipsi contradicis, qui in oratione clamas ad Dominum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.⁹ Qua fronte debita dimitti poscis, qui proximo rancorem animi non dimittis?

Tres autem sunt species irae; quaedam in animo nascitur, sed usque ad exteriorem iram non perducitur; haec est de qua dicitur: Qui irascitur fratri suo, reus est judicio.¹⁰ Quia qui interius iram retinens concipit, aeternae damnationis judicium non evadet. Haec ira significatur per filiam archisynagogi defunctam in thalamo. Est alia ira quae procedit usque ad generales contumelias, quae gravior est, et gehennae vicinior, de qua dicitur: Qui dixerit fratri suo, racha, id est generales contumelias ei ingesserit, reus erit concilio,¹¹ id est graviori judicio reus erit. Haec autem significatur per filium viduae.¹² Quia cum quis extra mentem ad actum ira provocatur, anima extra septa mentis usque ad exercitium pravae operationis mortua defertur. Quando vero usque ad speciales nequitias contumelia prorumpit, gravius furit. De qua dicitur: Qui dixerit fratri suo, Fatue, reus erit gehennae ignis.¹³

Quia, quanto graviores sunt contumeliae, tanto ille qui contumelias ingerit, eum infamiae fetore corrumpit. Si ira in animo oritur, in instanti refrenetur, quia allidendi sunt parvuli ad petram antequam crescant; vulpeculae capiendae, antequam vineam corrodant; et mane primogenita interficienda; et Chananaeus de terra promissionis ejiciatur; et sic non occidat sol super iracundiam vestram.¹⁴

Quia sic est irascendum primis motibus, ut per consensum non peccemus. Humanum est enim in ira surgere, sed diabolicum est perseverare. Non pudet irasci, sed non incidere culpam. O homo, audi quid dicat doctrina coelestis Magistri: Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum, etc.¹⁵ Ibi habes, quia si velis materiale munus tuum offerre ad altare, quod prius te debeas reconciliare fratri tuo, si rancorem teneas in animo; quia nihil prodest exterioris muneris oblatio, nisi interius mentis tranquillitas offeratur Deo. Similiter, in altari fidei vis offerre hostiam bonae operationis, prius exclude ab animo nubila rancoris. Quia si peccaverit in te frater tuus, non solum debes ei dimittere septies, sed septuagies septies.¹⁶ Caput nostrum Jesus Christus in passionis articulo, pro suis oravit persecutoribus, et primicerius martyrum Stephanus pro suis intercessit lapidatoribus;¹⁷ et si hujus perfectionis non sumus ut bonum pro malo solvamus, saltem pro malo minime mali talionem reddamus.

Illud frequenter ad memoriam debemus reducere, quod nobis insinuat doctrina evangelicae parabolae, ubi legitur de illo, cui dominus dimisit debitum, nec ille suo debitori voluit dimittere suum, et ideo detrusus est in carcerem, et coactus reddere usque ad novissimum quadrantem.¹⁸ Similiter qui proximo non remiserit injurias, ab eo summus exactor de singulis culpis exiget poenas. Cum rancorem in animo detines, inimico non noces, sed te in anima perdis, et te in animo per rancorem punis, dum alii cupis adversari. Quae est ista malitia? quae vindicta? ubi dum vis tenere hostem, teneris? dum vis percutere inimicum, te perimis? Illud praeceptum diligenter attende, cautius intellige: Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui oderunt vos.¹⁹