De arte praedicatoria

Ad oratores dicit Scriptura: Judicate pupillo et humili.¹ Et Isaias: Subvenite oppresso, defendite viduam.² Orator enim debet esse veritate munitus, discretione promptus, charitate fervidus, aspernator avaritiae, sectator justitiae, ne vel falsitas ejus obnubilet rationem, vel indiscretio enervet sermonis veritatem, odium ingerat suspicionem. Non avaritia incurvet animum, non injustitia deducat in invium, non lingua venetur pecuniam, non lepore verborum popularem captet auram, sed orationis finem constituat rectum, sermonis terminum faciat honestum. Non prostituat linguam, non venalem exponat loquelam, non vendat Dei donum, non locet gratuitum Dei beneficium. Quod accepit de solo munere gratiae, non prosternat venditione. O quam exsecrabilis simonia est, vendere patrimonium pauperis, locare subsidium inopis.

Inter eleemosynas non minimum obtinet locum, qui viduae in causa praebet subsidium; quia qui ei rationis virtute, proprium conservat, non solum defendit, sed etiam praebet. Non tamen oratores alicujus paupertas vel miseria debet incurvare in falsum; nec alicujus felicitas reducere in injustum.

Semper veritas robur rationi praebeat, et opem inopi sermone ferat. Qui rectum non tuetur cum tueri valeat, idem est ac si injusto assensum praebeat. Hoc est enim in carcere visitare miserum, oppresso in causa ferre patrocinium. Hoc est vestire nudum; nudato patrocinio, in causa ferre patrocinii subsidia: hoc est esurientem pascere, sitienti potum dare, medicinam largiri infirmo, peregrinum recipere, destitutum ab omni auxilio, ad patrocinandum in causa suscipere. Qui ergo in justa causa indigenti patrocinium praebet, omne opus misericordiae implet. Orator, cur defendere viduas in suis necessitatibus omittis? In tuae scientiae expositione nihil amittis, nihil in hujus thesauri largitione perdis. Haec est nobilis possessio, quae avarum dedignatur possessorem, cumque non publicatur, elabitur. Spiritualis etiam orator, id est vir justus cujus oratio perorat apud Deum, alleget pro reo, apud Deum, pias preces, ut quamvis reo exigentia meriti debeatur damnatio, ei propitia divina miseratio, conferat spatium verae poenitentiae, et emendationem vitae. Multum enim valet oratio justi assidua.³

Alleget justus pro reo apud divinam misericordiam, ut quia sine miseratione divina nihil potest humana infirmitas, ejus gratia reus liberetur a noxis, et ad salutem dirigatur. Et quamvis oratio justi non semper consequatur optatum finem in altero, tamen orans semper consequitur finem in se ipso; quia et si illi pro quo orat, peccatum non remittatur, oratio in sinum orantis revertitur; quia nec semper medicus sanabit, nec orator semper persuadebit; sed, si de contingentibus nihil omiserit, finem suum consecutus est.