De arte praedicatoria
Alan of Lille (1120–1202)
Alan's manual for preaching, in which the best concepts are offered for composing sermons on almost every moral topic, with specific guidance on how to preach to various groups.
Praefatio I: Praefatio auctoris.
Caput I: De praedicatione. Quid sit et qualis esse debeat, etc.
Caput II: De mundi contemptu.
Caput III: De contemptu sui.
Caput IV: Contra gulam.
Caput V: Contra luxuriam.
Caput VI: Contra avaritiam.
Caput VII: Contra acediam.
Caput VIII: Contra invidiam.
Caput IX: Contra iram.
Caput X: Contra superbiam.
Caput XI: De contemptu mundani timoris.
Caput XII: De spe coelestium, et contemptu terrenorum.
Caput XIII: De spirituali luctu.
Caput XIV: De gaudio spirituali.
Caput XV: De patientia.
Caput XVI: De obedientia.
Caput XVII: De perseverantia.
Caput XVIII: De misericordia.
Caput XIX: De justitia.
Caput XX: De dilectione Dei.
Caput XXI: De dilectione proximi.
Caput XXII: De pace.
Caput XXIII: De prudentia.
Caput XXIV: De fortitudine.
Caput XXV: De temperantia vel modestia.
Caput XXVI: Contra verbositatem et linguae evagationem.
Caput XXVII: Contra mendacium.
Caput XXVIII: Contra detractionem.
Caput XXIX: Exhortatio ad orationem.
Caput XXX: De compunctione, seu contritione.
Caput XXXI: De confessione peccatorum.
Caput XXXII: De poenitentia, seu satisfactione.
Caput XXXIII: De eleemosyna.
Caput XXXIV: De jejunio.
Caput XXXV: Informatio ad vigiliam.
Caput XXXVI: Exhortatio ad doctrinam.
Caput XXXVII: De hospitalitate.
Caput XXXVIII: Quod Praelatorum tantum debeat esse praedicatio.
Caput XXXIX: Quibus proponenda sit praedicatio.
Caput XL: Ad milites.
Caput XLI: Ad oratores, seu advocatos.
Caput XLII: Ad principes et judices.
Ad principes terrarum dicitur: Diligite justitiam qui judicatis terram.1 Et alibi: Et nunc, reges, intelligite, erudimini, qui judicatis terram.2 O mundi principes, quos constituit Dominus super capita hominum, nolite superbia erigi, avaritia excaecari, crudelitate debacchari. Considerate super vos majorem potestatem, quae judicabit vos in judicio. Si princeps pompa familiae fuerit vallatus, si in throno regio constitutus, non tamen valebit divinae voluntati contraire; potestati enim ejus quis resistet? humiliet ergo se quilibet princeps sub potenti manu Dei. Nabuchodonosor quia supra se non cognovit divinam potestatem, habitum induit bestialem; quia Manasses rex Israel super se divinam potestatem non cognovit, divina potentia ipsum extremae captivitati subjecit. O princeps, si vis recte judicare terram mundi, recte judica terram corporis tui. Est enim triplex terra; terra quam terimus, terra quam gerimus, terra quam quaerimus. Terra quam terimus, materialis terra est, quae calcanda est. Terra quam gerimus, est terra corporis nostri, quae excolenda est. Terra quam quaerimus, est vita aeterna, quae incolenda est. Sicut ergo rex materialem terram custodit ne hostis invadat; sic custodire debet terram corporis sui, ne diabolus subripiat bona terrae, id est dotes corporis et animae.
Et sicut in terra materiali est diversitas habitantium, inter quos alii sunt imperantes, ut principes; operantes, ut milites; alii obtemperantes, ut plebaei homines; sic in terra corporis sui, rex debet ordinare trium motuum diversitates. Motus rationis, qui imperent; motus sensualitatis, qui operentur; motus carnis, qui obtemperent. Et sicut ad pacem terrae materialis laborare decet principem, id est ad observandam pacis tranquillitatem, ita ad principes hujus terrae dicitur: Erudimini, id est ruditatem carnalitatis erudiatis, qui judicatis terram, id est qui in vestris corporibus damnatis terrenitatem. Quid tibi tunc animus dictabit, o princeps terrae, cum pauper te judicabit in die judicii, si male rexeris orbem, si injuste judicaveris pauperem.
O rex! non reputes tuum principatum honorem, sed potius considera, quod terrenus honor non est naturae, sed fortunae. Nam quod non sint honores, lubrici casus veritatem probant et mutabilitas vanitatem demonstrat. Multi Reges cum honore funeris deducuntur ad tumulum, et corpora cum quadam superficiali felicitate deducuntur ad sepulcrum, sed miserae animae horribili daemonum caterva vallatae cruciantur miserabiliter in gehenna. Ubi tunc honor saecularis? ubi aura popularis? ubi turba familiae? ubi saeculares divitiae? Ubi nobilitas generis? ubi fecunditas prolis? ubi pulchritudo uxoris? Ista non proderunt post mortem animabus miseris; imo, cedent in augmentum doloris.