De docta ignorantia

Etsi de Christi ecclesia intellectus ex iam dictis haberi possit, subiungam tamen verbum breve, ut nihil operi desit. Quoniam fidem in diversis hominibus in gradu inaequalem esse recipereque ex hoc magis et minus necessarium est; hinc ad maximum fidem, qua nulla potentia maior esse possit, nemo devenire potest, sicut nec pariformiter ad charitatem maximam. Maxima enim fides, qua nulla potentia maior esse posset, si illa in viatore esset, illum et comprehensorem esse simul necesse esset. Maximum enim in aliquo genere, sicut est supremus terminus illius, ita est et initium altioris. Propter quod fides maxima simpliciter in nullo esse potest, qui non simul sit et comprehensor; ita et charitas simpliciter maxima non potest esse in amante, qui non sit et amatus simul. Propter quod nec fides nec charitas maxima simpliciter alteri quam Iesu Christo, qui viator et comprehensor, amans homo et amatus Deus fuit, competit. Intra maximum autem omnia includuntur, quoniam ipsum omnia ambit. Hinc in fide Christi Iesu omnis vera fides, et in charitate Christi omnis charitas vera includitur, gradibus tamen distinctis semper remanentibus. Et quoniam distincti sunt intra maximum et supra minimum, non potest quisquam, etiam si actu, quantum in se, fidem maximam habeat Christi, attingere ad ipsam maximam Christi fidem, per quam comprehendat Christum Deum et hominem; nec tantum potest quis amare Christum, quod Christus non possit plus amari, cum Christus sit amor et charitas et propterea in infinitum amabilis. Quapropter nemo in hac vita aut futura ita Christum amare potest, ut ipse propterea sit Christus aut homo. Omnes qui Christo aut per fidem in hac vita et charitatem, aut comprehensionem et fruitionem in alia vita uniuntur, remanente graduali differentia, eo modo uniuntur, quod magis, illa remanente differentia, uniri non possint, ita ut in se nemo absque ipsa unione subsistat, et per unionem a gradu suo non cadat.

Quare haec unio est ecclesia sive congregatio multorum in uno, quemadmodum multa corpora in uno corpore et quodlibet in gradu suo; ubi unum non est aliud, et quodlibet in corpore uno, mediante quo cum quolibet unitur, ubi nullum sine corpore vitam et subsistentiam habere potest, licet in corpore unum non sit omnia nisi mediante corpore. Quapropter veritas fidei nostrae, dum hic peregrinamur, non potest nisi in spiritu Christi subsistere, remanente ordine credentium, ut sit diversitas in concordantia in uno Iesu. Et dum absolvimur ex hac militanti ecclesia, quando resurgemus, non aliter nisi in Christo resurgere poterimus, ut sic etiam sit una triumphantium ecclesia, et quisque in ordine suo. Et tunc veritas carnis nostrae non erit in se, sed in veritate carnis Christi, et veritas corporis nostri in veritate corporis Christi, et veritas spiritus nostri in veritate spiritus Christi Iesu, ut palmites in vite, ut sit una Christi humanitas in omnibus hominibus, et unus Christi spiritus in omnibus spiritibus; ita ut quodlibet in eo sit, ut sit unus Christus ex omnibus. Et tunc qui unum ex omnibus, qui Christi sunt, in hac vita recepit, Christum recepit, et quod uni ex minimis fit, Christo fit. Sicut laedens manum Platonis Platonem laedit, et qui minimam particulam offendit, totum hominem offendit, et qui in patria de minimo gaudet, de Christo gaudet et in, quolibet videt Iesum, per quem Deum benedictum. Sic erit Deus noster per Filium suum omnia in omnibus, et quisque in Filio, et per ipsum cum Deo et omnibus, ut sit gaudium plenum absque omni invidia et defectu. Et quoniam in nobis continue fides augeri potest, dum hic peregrinamur, similiter et charitas, quamvis actu quisque in gradu esse possit tali, quod in maiori secundo se actu nunc esse non possit; tamen dum est in uno gradu, est in potentia ad alium, licet in infinitum progressio talis fieri non possit per commune fundamentum. Hinc nostram possibilitatem laborare debemus, gratia Domini nostri Iesu Christi, ad actum deduci, ut sic simus de virtute in virtutem ambulantes, et de gradu ad gradum per ipsum, qui est fides et charitas, sine quo ex nobis, quantum ex nobis, nihil possumus, sed omnia, quae possumus, in ipso possumus, qui solus potens est implere ea, quae nobis desunt, ut integrum et nobile membrum ipsius inveniamur in die resurrectionis. Et hanc gratiam augmenti fidei et charitatis, credendo et amando ex omnibus viribus, assidua oratione (non dubium) impetrare possumus, ad eius thronum cum fiducia accedentes, cum ipse piissimus sit, et sancto desiderio neminem sinat defraudari. Si ista, sicuti sunt, profunda mente meditatus fueris, admiranda cum dulcedine spiritus perfunderis, quoniam interno gustu inexpressibilem Dei bonitatem, quasi in sumo aromaticissimo odorabis, quam tibi transiens ministrabit, de quo satiaberis cum apparuerit gloria eius. Satiaberis, dico, absque fastidio, quoniam hic cibus immortalis est ipsa vita. Et sicut semper crescit desiderium vivendi, ita cibus vitae semper comeditur absque hoc quod in naturam comedentis convertatur. Tunc enim fastidiosus esset cibus, qui gravaret et vitam immortalem praestare non posset, cum in se deficeret et in alium converteretur.

Desiderium autem nostrum intellectuale est intellectualiter vivere, hoc est continue plus in vitam et gaudium intrare. Et quoniam illa infinita est, continue in ipsum beati cum desiderio feruntur. Satiantur itaque quasi sitientes de fonte vitae potantes; et quia ista potatio non transit in praeteritum, cum sit in aeternitate, semper sunt beati potantes et semper satiantur et nunquam biberunt aut saturati fuerunt. Benedictus Deus, qui nobis dedit intellectum, qui in tempore satiabilis non est, cuius desiderium, cum finem non capiat, se ipsum supra corruptibile tempus immortalem apprehendit ex desiderio temporaliter insatiabili, cognoscitque se vita desiderata intellectuali satiari non posse, nisi in fruitione optimi maximi boni nunquam deficientis, ubi fruitio non transit in praeteritum, quia appetitus in fruitione non decrescit. Quasi, ut corporaliter exemplo utamur, si quis esuriens ad mensam magni regis sederet, ubi sibi de desiderio cibo ministratur, ita quod alium non appetere, cuius cibi natura sit, quod satiando acueret appetitum, si hic cibus nunquam deficeret, manifestum est comedentem semper continue satiari et appetere continue eundem cibum, et semper desideriose ferri ad cibum; semper itaque hic capax esset cibi, cuius virtus esset cibatum continue in cibum inflammato desiderio ferri. Haec igitur capacitas naturae intellectualis, ut, recipiendo in se vitam in ipsam convertatur secundum suam naturam convertibilem, sicut aer, recipiendo in se radium solis, in lumen convertitur. Propter hoc intellectus, cum sit natura convertibilis ad intelligibile, non intelligit nisi universalia et incorruptibilia et permanentia, quoniam veritas incorruptibilis est eius obiectum, in quod intellectualiter fertur, quam quidem veritatem in aeternitate quieta pace in Christo Iesu apprehendit.

Haec est triumphantium ecclesia, in qua est Deus noster in saecula benedictus; ubi suprema unione Christus Iesus verus homo Deo filio unitus est tanta unione, ut humanitas ipsa in ipsa divinitate tantum subsistat, in qua ita est unione ineffabili hypostatica, quod, remanente veritate naturae humanitatis, non possit alius et simplicius uniri. Deinde omnis rationalis natura Christo Domino, remanente cuiuslibet personali veritate, si ad ipsum in hac vita summa fide et spe atque charitate conversa fuerit, adeo unita existit, ut omnes, tam angeli quam homines, nisi in Christo non subsistant, per quem in Deo veritate corporis cuiusque per spiritum absorpta et attracta, ut quilibet beatorum, servata veritate sui proprii esse, sit in Christo Iesus Christus, et per ipsum in Deo Deus, et, quod Deus, eo absoluto maximo remanente, sit in Christo Iesu ipse Iesus in omnibus omnia per ipsum. Nec potest ecclesia esse alio modo magis una, nam ecclesia unitatem plurium, salva cuiusque personali veritate, dicit, absque confusione naturarum et graduum. Quanto autem magis ecclesia est una, tanto maior. Ista igitur ecclesia est maxima, ecclesia aeternaliter triumphantium, quoniam maior ecclesiae unio possibilis non est. Hic igitur contemplare, quanto est haec unio, ubi unio maxima absoluta divina et unio in Iesu deitatis et humanitatis et unio ecclesiae triumphantium deitatis Iesu et beatorum reperitur. Nec unio absoluta est maior vel minor unione naturarum in Iesu vel beatorum in patria, quoniam est unio maxima, quae est unio omnium unionum, et id, quod est omnis unio, non recipiens magis nec minus, ex unitate et aequalitate procedens, ut in primo libro ostenditur. Nec unio naturarum in Christo est maior aut minor unitate ecclesiae triumphantium, quoniam, cum sit maxima unio naturarum, tunc in hoc non recipit magis et minus. Unde omnia diversa, quae uniuntur, ab ipsa maxima unione naturarum Christi suam unitatem sortiuntur, per quam unio ecclesiae est id, quod est. Unio autem ecclesiae est maxima unio ecclesiastica. Quare cum sit maxima, coincidit sursum cum unione hypostatica naturarum in Christo. Et illa unio naturarum Iesu, cum sit maxima, coincidit cum unione absoluta, quae est Deus. Et ita unio ecclesiae, quae est suppositorum cum illa, quae licet non videatur adeo una, sicut hypostatica, quae est naturarum tantum, aut prima divina simplicissima, in qua nihil alteritatis aut diversi existere potest, resolvitur tamen per Iesum in unionem divinam, a qua etiam ipsa initium habet, et hoc profecto clarius videtur, si advertitur ad id, quod saepe superius repetitur. Unio enim absoluta Spiritus Sanctus est. Unio autem maxima hypostatica cum ipsa unione absoluta coincidit; propter quod necessario unio naturarum in Christo per absolutam, quae Spiritus Sanctus est, et in ipsa existit. Unio autem ecclesiastica coincidit cum hypostatica, ut praefertur; propter quod in spiritu Iesu est unio triumphantium, quae in Spiritu Sancto est. Ita ait ipsa Veritas in Ioanne: Claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis ut sint unum, sicut nos unum sumus, ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ut sit ecclesia in aeterna quiete, adeo perfecta, quod perfectior esse non possit, in tam inexpressibili transformatione hominis gloriae, ut in omnibus non appareat nisi Deus. Ad quam tanto affectu cum triumpho aspiramus, ipsum Deum Patrem supplici corde orantes, ut per Filium suum, hominum nostrum Iesum Christum, et in ipso per Spiritum Sanctum, ipsam nobis sua immensa pietate largiri velit, eo aeternaliter frui; qui est in saecula benedictus. Amen.