De docta ignorantia

Ad ista iam dicta veteres non attigerunt, quia in docta ignorantia defecerunt. Iam nobis manifestum est terram istam in veritate moveri, licet nobis hoc non appareat. Non apprehendimus motum nisi per quandam comparationem ad fixum. Si enim quis ignoraret aquam fluere et ripas non videret existens in navi in medio aquae, quomodo apprehenderet navem moveri? Et propter hoc cum semper cuilibet videatur, quod sive ipse fuerit in terra, sive sole aut alia stella, quod ipse sit in centro quasi immobili et quod alia omnia moveantur, ille certe semper alios polos sibi constitueret, existens in sole alios et alios in terra et alios in luna et Marte, et ita de reliquis. Unde erit machina mundi quasi habens ubique centrum et nullibi circumferentiam, quoniam circumferentia et centrum Deus est, qui est ubique et nullibi.

Terra etiam ista non est sphaerica, ut quidam dixerunt, licet tendat ad sphaericitatem, nam figura mundi contracta est in eius partibus, sicut et motus; quando autem linea infinita consideratur ut contracta taliter, quod ut contracta perfectior esse nequit atque capacior, tunc est circularis; nam ibi principium coincidit cum fine. Motus igitur perfectior est circularis, et figura corporalis perfectior ex hoc sphaerica. Quare omnis motus partis est propter perfectionem ad totum, ut gravia versus terram, et levia sursum, terra ad terram, aqua ad aquam, aer ad aerem, ignis ad ignem, et motus totius quantum potest circularem concomitatur, et omnis figura sphaericam figuram, ut in animalium partibus et arboribus, et coelo experimur. Unde unus motus est circularis et perfectior alio, ita et figurae sunt differentes.

Terrae igitur figura est nobilis et sphaerica, et eius motus circularis, sed perfectior esse potest. Et quia maximum in perfectionibus, motibus et figuris in mundo non est, ut ex iam dictis patet, tunc non est verum, quod terra ista sit vilissima et infima, nam quamvis videatur centralior, quod mundum, est tamen etiam eadem ratione polo propinquior, ut est dictum. Neque est ipsa terra pars proportionalis seu aliquota mundi, nam cum mundus non habeat nec maximum nec minimum, neque habet medium, neque partes aliquotas, sicut nec homo aut animal; nam manus non est pars aliquota hominis, licet pondus eius ad corpus videatur proportionem habere, et ita de magnitudine et figura. Neque color nigredinis est argumentum vilitatis eius; nam in sole si quis esset, non appareret illa claritas quae nobis. Considerato enim corpore solis, tunc habet quandam quasi terram centraliorem et quandam luciditatem quasi ignilem circumferentialem, et in medio quasi aqueam nubem et aerem clariorem, quemadmodum terra ista sua elementa. Unde, si quis esset extra regionem ignis, terra ista in circumferentia suae regionis per medium ignis lucida stella appareret, sicut nobis, qui sumus extra circumferentiam regionis solis, sol lucidissimus apparet. Et non apparet luna adeo lucida, quoniam forte circa eius circumferentiam sumus versus partes magis centrales, puta in regione quasi aquea ipsius; et hinc non apparet eius lumen, licet habeat lumen proprium, illis in extremitatibus circumferentiae eius existentibus apparens, et solum lumen reflexionis solis nobis apparet. Etiam propterea calor lunae, quem sine dubio ex motu efficit plus in circumferentia, ubi est maior motus, nobis non communicatur, sicut in sole. Unde ista terra inter regionem solis et lunae videtur situata et per horum medium participat aliarum stellarum influentiam, quas nos non videmus propter hoc, quod extra earum regiones sumus; videmus enim tantum regiones earum quae scintillant.

Est igitur terra stella nobilis, quae lumen et calorem et influentiam habet aliam et diversam ab omnibus aliis stellis, sicut etiam quaelibet a qualibet lumine, natura et influentia differt, et sic quaelibet stella alteri communicat lumen et influentiam, non ex intentione, quoniam omnes stellae moventur tantum atque currunt, ut sint meliori modo, unde ex consequenti participatio oritur, sicut lux ex sua natura lucet, non ut ego videam, sed ex consequenti participatio fit, dum utor lumine ad finem videndi. In quidem Deus benedictus omnia creavit, ut dum quodlibet studet esse suum conservare, quasi quoddam munus divinum, hoc agat in communione cum aliis, et sicut pes non sibi tantum, sed oculo et manibus ac corpori et homini toti servit, per hoc quod est tantum ad ambulandum, et ita de oculo et reliquis membris, pariformiter de mundi partibus. Plato enim mundum animal dixit, cuius animam absque immersione Deum si concipis, multa horum, quae diximus, tibi clara erunt.

Neque dici debet, quod quia terra est minor sole, et ab eo recipit influentiam, quod propterea sit vilior; quoniam regio tota terrae, quae usque ad ignis circumferentiam se extendit, magna est. Et quamvis terra minor sit quam sol, ut ex umbra et eclipsibus hoc notum nobis est, tamen non est nobis notum, quantum regio solis sit maior aut minor regione terrae, qualis autem praecise esse nequit, nulla enim stella alteri aequalis esse potest. Neque terra est minima stella, quia est maior luna, ut experientia eclipsium nos docuit, et Mercurio etiam, ut quidam dicunt, et forte aliis stellis. Unde ex magnitudine argumentum vilitatem non concludit.

Influentia etiam, quam recipit, non est argumentum concludens imperfectionem, nam ipsa, ut est stella, soli et suae regioni forte pariformiter influit, ut praefertur; et cum non experiamur nos aliter quam in centro esse, in quo confluunt influentiae, de ista influentia nihil experimur. Nam etsi terra illa formalis eius respectu et luna ut medius nexus, ita ut istae stellae intra unam regionem positae suas ad invicem influentias uniant ad aliis, scilicet Mercurio et Veneri et ceteris supra existentibus, ut dixerunt antiqui et aliqui etiam quod una sine alia esse nequit. Erit igitur una et trina in quolibet pariformiter secundum gradus suos. Quare patet per hominem non esse scibile, an regio terrae sit in gradu perfectiori et ignobiliori respectu regionum stellarum aliarum, solis, et lunae et reliquarum, quod ista.

Neque etiam quod locum, puta quod hic locus mundi sit habitatio hominum et animalium atque vegetabilium, quae in gradu sunt ignobiliora habitantibus in regione solis et aliarum stellarum.

Nam etsi Deus sit centrum et circumferentia omnium regionum stellarum, et ab ipso diversae nobilitatis naturae procedant in qualibet regione habitantes, ne tot loca coelorum et stellarum sint vacua, et non solum ista terra fortassis de minoribus habitata, tamen intellectuali natura, quae hic in hac terra habitat et in sua regione, non videtur nobilior atque perfectior dari posse secundum hanc naturam, etiamsi alterius generis inhabitatores sint in aliis stellis. Non enim appetit homo aliam naturam, sed solum in sua perfectus esse.

Improportionabiles igitur sunt illi aliarum stellarum habitatores, quaescunque illi sint, ad istius mundi incolas, etiamsi tota regio illa ad totam regionem istam ad finem universi quandam occultam nobis proportionem gerat, ut sic inhabitatores istius terrae seu regionis ad illos inhabitatores per medium universalis regionis hinc quandam ad se invicem habitudinem gestent, sicut particulares articuli digitorum manus per medium manus proportionem habent ad pedem, et particulares articuli pedis per medium pedis ad manum, ut omnia ad animal integrum proportionata sint. Unde cum tota nobis regio illa ignota sit, remanent inhabitatores illi ignoti penitus, sicut in hac terra accidit, quod animalia unius speciei quasi unam regionem specificam facientia, se uniunt et mutuo propter communem regionem participant ea quae eorum regionis sunt, de aliis nihil aut se impedientes aut veraciter apprehendentes. Non enim animal unius speciei conceptum alterius, quem per signa exprimit vocalia, apprehendere potest, nisi in paucissimis signis extrinsecus et tunc per longum usum et solum opinative. Minus autem de habitatoribus alterius regionis improportionabiliter scire poterimus, suspicantes in regione solis magis esse solares claros et illuminatos intellectuales habitatores, spiritualiores etiam quam in luna, ubi magis lunatici et in terra magis materiales et grossi, ut illi intellectuales naturae solares sint multum in actu et parum in potentia, terreni vero magis in potentia et parum in actu, lunares in medio fluctuantes.

Hoc quidem opinamur ex influentia ignili solis et aquatica simul et aerea lunae et gravedine materiali terrae, consimiliter de aliis stellarum regionibus suspicantes nullam inhabitabilem carere, quasi tot sint partes particulares mundiales unius universi quot sunt stellae, quarum non est numerus; ut unus mundus universalis sit contractus trinitter progressione sua quaternaria descensiva in tot particularibus, quod eorum nullus est numerus nisi apud eum, qui omnia in numero creavit.

Etiam corruptio rerum in terra, quam experimur, non est efficax argumentum ignobilitatis. Nobis enim constare non poterit, postquam est mundus universalis et proportiones influentiarum omnium particularium stellarum ad invicem, quod aliquid sit corruptibile penitus, sed bene secundum alium essendi modum, quando ipsae influentiae iam quasi contractae in uno individuo resolvuntur, ut modus essendi sic vel sic pereat, ut non sit morti locus, ut ait Virgilius, Mors enim nihil esse videtur nisi ut compositum ad componentia resolvatur; et an talis resolutio solum sit in terrenis incolis, quis scire poterit? Dixerunt quidam tot esse rerum species in terra, quot sunt stellae. Si igitur terra omnium stellarum influentiam ita ad singulares species contrahit, ut similiter non fit in regionibus aliarum stellarum influentias aliarum recipientium, quis scire poterit, an omnes influentiae contractae prius in compositione, in dissolutione redeant, ut animal nunc existens individuum alicuius speciei in regione terrae contractum ex omni stellarum influentia resolvatur, an ad principia redeat, forma tantum ad propriam stellam redeunte, a qua illa species actuale esse in terra matre recepit, vel an forma tantum redeat ad exemplar sive animam mundi, ut dicunt Platonici, an ad materiae possibilitatem, remanente spiritu unionis in motu stellarum, qui spiritus dum cessat unire, se retrahit ob organorum indispositionem vel alias, ut ex diversitate motus separationem inducat, tunc quasi ad astra rediens, forma supra astrorum influentiam ascendente et mente illa descendente? Aut an quiescant, et per illam illum finem attingant, qui est finis mundi, et quomodo hic finis attingatur per inferiores formas in Deo per illam, et quomodo illa ad circumferentiam, quae Deus est, ascendat, corpore descendente versus centrum, ubi etiam Deus est, ut omnium motus sit ad Deum, in quo aliquando sicut centrum et circumferentia sunt unum in Deo, corpus etiam, quamvis visum sit quasi ad centrum descendere, et anima ad circumferentiam, iterum in Deo uniantur, cessante non omni motu, sed eo, qui ad generationem est, tanquam partes illae mundi essentiales necessario redeant, tunc successiva generatione cessante, sine quibus mundus esse non possit, redeunte spiritu unionis et connectente possibilitatem ad suam formam, haec quidem nemo hominum ex se, nisi singulariter a Deo habuerit, scire poterit. Licet non dubitat quisque Deum optimum ad se omnia creasse, et non velle quidque perire eorum quae fecit, sciatque eum remuneratorem largissimum omnium ipsum colentium, modum tamen divinae operationis, praesentis et futurae remunerationis Deus ipse solum scit, qui est sua operatio. Dicam tamen inferius iuxta inspiratam divinitus veritatem, pauca circa hoc, de quibus nunc sufficit in ignorantia taliter tetigisse.