De docta ignorantia

Primo libello ostenditur unum absolute maximum incommunicabile, immensibile et incontrahibile ad hoc vel illud in se aeternaliter, aequaliter et immobiliter idem ipsum persistere. Post haec secundo loco universi contractio manifestatur, quoniam non aliter quam contracte hoc et illud existat. Unitas itaque maximi est in se absoluta, unitas universi est in pluralitate contracta. Plura autem, in quibus universum actu contractum est, nequaquam summa aequalitate convenire possunt; nam tunc plura esse desinerent. Omnia igitur ab invicem differre necesse est aut genere, specie numero aut specie et numero aut genere et numero, ut unumquodque in proprio numero, pondere et mensura subsistat. Quapropter universa ab invicem gradibus distinguuntur, ut nullum cum alio coincidet. Nullum igitur contractum gradum contractionis alterius praecise participare potest, ita ut necessario quodlibet excedat aut excedatur a quocunque alio. Consistunt igitur inter maximum et minimum omnia contracta, ut quocunque dato possit dari maior et minor contractionis gradus, absque hoc quod hic processus fiat in infinitum actu, quia infinitas graduum est impossibilis, cum non sit aliud dicere infinitos gradus esse actu quam nullum esse, ut de numero in primo diximus. Non potest igitur ascensus vel descensus in contractis esse ad maximum vel minimum absolute. Hinc sicut divini natura, quae est absolute maxima, non potest minueri, ut transeat in finitum et contractam, ita nec contracta potest in contractione minui, ut fiat penitus absoluta.

Omne igitur contractum cum possit esse minus et magis contractum, terminum non attingit neque universi, neque generis, neque speciei. Nam universi prima generalis contractio per generum pluralitatem est, quae graduatim differre necesse est. Non autem subsistant genera, nisi contracta in speciebus, neque species nisi in individuis, quae solum actu existunt. Sicut igitur non est dabile secundum naturam contractorum individuum nisi intra terminum suae speciei, sic etiam omne individuum terminum generis et universi attingere nequit. Inter plura etenim eiusdem speciei individua diversitatem graduum perfectionis cadere necesse est, quare nullum secundum datam speciem erit maxime perfectum, quo perfectius dari non possit; neque etiam adeo imperfectum est dabile, quod imperfectius dabile non sit. Terminum igitur speciei nullum attingit.

Non est igitur nisi unus terminus aut specierum, aut generum, aut universi, qui est centrum, circumferentia atque connexio omnium; et universum non evacuat ipsam infinitam absolute maximam Dei potentiam, ut sit simpliciter maximum terminans Dei potentiam. Non attingit itaque universum terminum maximitatis absolutae, neque genera terminum attingunt neque species terminum generum neque individua terminum specierum, ut omnia sint id quod sunt meliori modo intra maximum et minimum, et Deus principium, medium et finis universi et singulorum, ut omnia sive ascendant sive descendant sive ad medium tendant, ad Deum accedant. Connexio autem universorum per ipsum est, ut omnia, quamquam sint differentia, sint et connexa. Quapropter inter genera unum universum contrahentia talis est inferioris et superioris connexio, ut in medio coincidant, ac inter species diversas talis combinationis ordo existit, ut suprema species generis unius coincidat cum infima immediate superioris, ut sit unum continuum perfectum universum.

Omnis autem connexio gradativa est, et non devenitur ad maximam, quia illa Deus est. Non ergo connectuntur diversae species inferioris et superioris generis in quodam indivisibili magis et minus non recipienti, sed in tertia specie, cuius individua gradualiter differentia ut nullum sit aequaliter participans utramque, quasi ex ipsius sit compositum, sed propriae speciei naturam unam in gradu suo contrahit, quae ad alias relata ex inferiori et superiori composita videtur, neque aequaliter ex ipsis, cum nullum compositum praecise ex aequalibus esse possit, et inter ipsas species media cadens, secundum unam superiorem aut inferiorem scilicet, necessario vincit, uti de hoc in philosophorum libris, in ostraceis et conchis marinis et aliis exempla reperiuntur.

Non igitur descendit species aliqua, ut sit minima alicuius generis, quoniam antequam ad minimum deveniat, commutatur in aliam priusquam minima sit. In genere animalitatis species humana altiorem gradum inter sensibilia dum attingere nititur, in commixtionem intellectualis naturae rapitur; vincit tamen pars inferior, secundum quam animal dicitur. Sunt fortassis alii spiritus, de quibus in fine coniecturis, libris, et hi quidem large dicuntur de genere animalitatis propter sensibilem quandam naturam, sed quoniam in ipsis natura intellectualis vincit aliam, potius spiritus quam animalia dicuntur, licet Platonici ipsos animalia intellectualia credant. Quapropter concluditur species ad instar numeri esse ordinatim progredientes, qui finitus est necessario, ut ordo, harmonia ac proportio sit in diversitate, ut in primo ostendimus, et ad infimam speciem infimi generis, qua actu minor non est, et supremam supremi, qua pariformiter actu nulla maior et altior est, quibus tamen minor et maior dari posset absque processu in infinitum devenire necesse est; ut sive sursum numeremus sive deorsum, ab unitate absoluta, quae Deus est, ut ab omnium principio initium sumamus, ut sint species quasi obviante numeri, de minimo quod est maximum, et de maximo cui minimum non opponitur, progredientes; ut nihil sit in universo, quod non gaudeat quadam singularitate, quae in nullo alio reperibilis est, ita quod nullum omnia in omnibus vincat aut diversa aequaliter, sicut cum nullo ullo unquam tempore aequale in quocunque esse potest, etiam si uno tempore minus eo fuerit et alio maius, hunc transitum facit in quadam singularitate, ut numquam aequalitatem praecisam attingat, sicut quadratum inscriptum in circulo transit ad magnitudinem circumscripti, de quadrato quod est minus circulo ad quadratum circulo maius, absque hoc quod unquam perveniat ad aequale sibi, et angulus incidentiae de minori recto ad maiorem, ascendit absque medio aequalitatis, et plura his in libro coniecturarum efficienter.

Principia enim individuantia in nullo individuo in tali possunt harmonica proportione concurrere sicut in alio, ut quodlibet per se sit unum et eo modo, quo potest, perfectum. Et quamvis in quacunque specie, puta humana, in dato tempore aliqui reperiantur aliis perfectiores et excellentiores secundum certa, uti Salomon vicit sapientia, Absalon pulcritudine, Sampson fortitudine, et illi, qui magis in parte intellectiva ceteros vicerunt, meruerunt prae ceteris honorari. Tamen quia diversitas opinionum secundum diversitatem religionum et sectarum ac regionum diversa facit iudicia comparationum, ut laudabile secundum unam sit vituperabile secundum aliam, sintque nobis per orbem dispersi incogniti, ignoramus quis ceteris mundi excellentior, quando nec unum ex omnibus perfecte cognoscere valemus. Et hoc quidem a Deo factum est, ut quisque in seipso contentetur, licet alios admiretur, et in propria patria, ut videatur natale solum dulcius et in moribus regni et lingua ac ceteris, ut sit unitas et pax absque invidia, quanto hoc possibile esse potest, cum omnimoda esse nequeat, nisi cum ipso regnantibus, qui est pax nostra omnem sensum exsuperans.