De docta ignorantia

Nihil dici aut cogitari potest de veritate investigabili de qua in prima parte, quod in prima veritate non sit complicatum. Omnia enim, quae cum eo, quod de veritate prima hic dictum est, concordant, vera esse necesse est; caetera, quae discordant, falsa sunt. Ibi autem ostensum reperitur non posse esse nisi unum maximum omnium maximorum. Maximum autem est, cui nihil potest opponi, ubi et minimum est maximum. Unitas igitur infinita est omnium complicatio;

Hoc quidem dicitur unitas, quae omnia unit, et non solum ut unitas numeri complicatio est, est maxima, sed quia omnium. Et sicut in numero explicante unitatem non reperitur nisi unitas, ita in omnibus, quae sunt, non nisi maximum reperitur. Ipsa quidem unitas punctus dicitur respectu quantitatis ipsam unitatem explicantis, quando nihil in quantitate reperitur nisi punctus. Sicut ubique in linea est punctus, ubique diversis, ita in superficie et corpore. Nec est plus quam unus punctus, qui non est aliud quam ipsa unitas infinita, quoniam ipsa punctus, qui est terminus, perfectio et totalitas lineae et quantitatis, ipsam complicans eius prima explicatio linea est, in qua non reperitur nisi punctus. Ita quidem quies est unitas, motum complicans, qui est quies seriatim ordinata, si subtiliter advertas. Motus igitur est explicatio quietis. Ita nunc sive praesentia complicat tempus. Praeteritum fuit praesens, futurum erit praesens; nihil ergo reperitur in tempore nisi praesentia ordinata. Praeteritum igitur et futurum est explicatio praesentis, praesens est omnium praesentium temporum complicatio, et praesentia tempora illius seriatim sunt explicatio, et non reperitur in ipsis nisi praesens. Una est ergo praesentia omnium temporum complicatio; et illa quidem praesentia est ipsa unitas. Ita identitas est diversitatis complicatio, aequalitas inaequalitatis, et simplicitas divisionum sive discretionum. Una est ergo complicatio, et non est alia substantiae, alia qualitatis, aut quantitatis, et ita de reliquis complicatio, quoniam non est nisi unum maximum, cum quo coincidet minimum, ubi diversitas complicata identitati complicanti non opponitur. Sicut enim unitas alteritatem praecedit, ita et punctus, qui est perfecto, magnitudinem, perfectum enim omne imperfectum antecedit, ita quies motum, identitas diversitatem, aequalitas inaequalitatem, et ita de reliquis, quae cum unitate convertuntur, quae est ipsa aeternitas; plura enim aeterna esse nonpossunt. Deus ergo est omnia complicans in hoc quod omnia in eo; est omnia explicans in hoc quod ipse in omnibus est. Et ut in numeris intentionem declaremus, numerus est explicatio unitatis; numerus autem rationem dicit, ratio autem ex mente est; propterea bruta, quae mentem non habent, numerare nequeunt. Sicut igitur ex nostra mente, per hoc quod circa unum commune multa singulariter intelligimus, numerus exoritur; ita rerum pluralitas ex divina mente, in qua sunt plura sine pluralitate, quia in unitate complicante. Per hoc enim quod res non possunt ipsam aequalitatem essendi aequaliter participare, Deus in aeternitate unam sic, aliam sic intellexit, ex quo pluralitas, quae est in ipso unitas, exorta est. Non habet autem pluralitas sive numerus aliud esse quam ut est ab ipsa unitate. Unitas igitur, sine qua numerus non esset, numerus, est in pluralitate; et hoc quidem est unitatem explicare, omnia scilicet in pluralitate esse. Excedit autem mentem nostram modus complicationis et explicationis; quis, rogo, intelligeret quomodo ex divina mente rerum sit pluralitas, postquam intelligere Dei est esse eius, qui est unitas infinita? Si pergis ad numerum, similitudinem considerando, quomodo numerus est unius communis per mentem multiplicatio; videtur quasi Deus, qui est unitas, sit in rebus multiplicatus, postquam intelligere eius est esse, et tamen intelligis non esse possibile illam unitatem, quae est infinita et maxima, multiplicari. Quomodo igitur intelligis pluralitatem, cuius esse est ab uno, absque multiplicatione? Aut quomodo intelligis multiplicationem unitatis absque multiplicatione? Non quidem sicut speciei unius aut unius generis in multis speciebus aut individuis, extra quae genus aut species non est nisi per intellectum abstrahentem.

Deus igitur, cuius esse unitatis non est per intellectum a rebus abstrahentem, neque rebus unitum aut immersum, quomodo explicatur per numerum rerum, nemo intelligit. Si consideras res sine eo, ita nihil sunt, sicut numerus sine unitate. Si consideras ipsum sine rebus, ipse est et res sunt nihil. Si consideras ipsum, ut est in rebus, res aliquid esse, in quo ipse est, consideras; et in hoc erras, ut patuit in proximo capite, quoniam esse rei non est aliud, ut est diversa res, sed eius esse est a maximi esse. Si consideras rem ut est in Deo, tunc est Deus et unitas. Non restat nisi dicere, quod pluralitas rerum exoriatur eo, quod Deus est in nihilo. Nam tolle Deum a creatura, et remanet nihil; tolle substantiam a composito, et non remanet aliud quod accidens, et ita nihil remanet. Quomodo hoc possit per nostrum intellectum attingi, nam quamvis accidens pereat, sublata substantia, non est propterea accidens nihil, perit autem quia accidentis esse est adesse. Et propterea sicut quantitas non est nisi per esse substantiae, tamen quia adest, tunc substantia per quantitatem est quanta. Non sic est hic, nam creatura non ita Deo adest; nihil enim confert Deo, sicut accidens substantiae; immo accidens in tantum confert substantiae, quod quamvis ab eo habeat esse, tamen ex consequenti substantia sine omni accidenti esse nequit; hoc quidem in Deo similiter esse nequit.

Quomodo igitur intelligere poterimus creaturam, ut creaturam, quae a Deo est, et nihil etiam ex consequenti ei tribuere potest, qui est maximus? et si ut creatura non habet etiam tantum entitatis sicut accidens, sed est penitus nihil, quomodo intelligitur pluralitatem rerum per hoc explicari, quod Deus est in nihilo, cum nihil non sit alicuius entitatis? Si dicis: eius voluntas omnipotens causa est, et voluntas et omnipotentia sunt suum esse; nam tota est in circulo theologia, necesse est igitur fateri te penitus et complicationem et explicationem, quomodo fiat, ignorare; et hoc tantum scire, quod tu ignoras modum, licet etiam scias Deum omnium rerum complicationem et explicationem, et, ut est complicatio, omnia in ipso esse ipsum, et, ut est explicatio, ipsum in omnibus esse id quod sunt, sicut veritas in imagine; ac si facies esset in imagine propria, quae ab ipsa multiplicatur distanter et propinque, quoad imaginis multiplicationem, non dico secundum distantiam localem, sed gradualem a veritate faciei, cum aliter multiplicari non possit; in ipsis multiplicatis ab una facie diversis imaginibus diversimode et multipliciter una facies appareret, supra omnem sensum et mentem inintelligibiliter.