De docta ignorantia

Docent nos sacra ignorantia in prioribus nihil a se esse nisi maximum simpliciter, ubi a se, in se, per se omnia idem sunt, ipsum scilicet absolutum esse; necesseque esse omne, quod est, id quod est, in quantum est, ab ipso esse. Quomodo enim id, quod a se non est, aliter esse posset quam ab aeterno esse? Quoniam autem ipsum maximum procul est ab omni invidia, non potest esse diminutum, ut tale, communicare. Non habet igitur creatura, quae ab esse est, omne id quod est, corruptibilitatem, divisibilitatem, imperfectionem, diversitatem, pluralitatem et caetera huiusmodi, a maximo, aeterno, indivisibili, perfectissimo, indistincto, uno, neque ab aliqua causa positiva. Sicut enim linea infinita est rectitudo infinita, quae est causa omnis esse linealis, linea vero curva, in hoc quod linea, ab infinita est, in hoc quod curva, non ab infinita est, sed curvitas sequitur finitatem, quoniam ex eo curva, quia non maxima (si enim maxima esset, curva non esset, ut superius est ostensum). Ita quidem contingit rebus, quoniam maximum esse non possunt, ut sint diminuta, altera, distincta et caetera huiusmodi, quae quidem causam non habent. Habet igitur creatura a Deo, ut sit una, discreta et connexa universo, et quanto magis una, tanto Deo similior.

Quod autem eius unitas est in pluralitate, discretio in confusione, et connexio in discordantia, a Deo non habet, neque ab aliqua causa positiva, sed contingenter. Quis igitur copulando simul in creatura necessitatem absolutam, a qua est, et contingentiam, sine qua non est, potest intelligere esse eius? Nam videtur, quod ipsa creatura, quae nec est Deus nec nihil, sit quasi post Deum et ante nihil, intra Deum et nihil, ut ait unus sapientum: 'Deus est oppositio nihil mediatione entis'. Nec tamen potest esse ab esse et nonesse composita. Videtur igitur neque esse, per hoc quod descendit de esse, neque non esse, quia est ante nihil, neque compositum ex illis. Noster autem intellectus, qui nequit transire contradictoria, divisive aut composite esse creaturae non attingit, quamvis sciat eius esse non esse nisi ab esse maximi. Non est igitur esse creaturae intelligibile, postquam esse, a quo non est intelligibile, sicut nec esse accidentis est intelligibile, si substantia, cui adest, non intelligitur. Igitur non potest creatura, ut creatura, dici una, quia descendit ab unitate, neque plures, quia eius esse est ab uno, neque ambo copulative, sed est unitas eius in quadam pluralitate contingenter; ita de simplicitate et compositione et reliquis oppositis pariformiter dicendum videtur.

Quoniam vero creatura per esse maximi creata est, in maximo vero idem est esse, facere et creare, tunc non aliud videtur esse creare quam Deum omnia esse. Si igitur Deus est omnia, et hoc est creare, quomodo intelligi hoc poterit, quod creatura non est aeterna, cum Dei esse sit aeternum, immo ipsa aeternitas? In quantum enim ipsa creatura est esse Dei, nemo dubitat esse aeternitatem; in quantum igitur cadit sub tempore, non est a Deo, qui est aeternus. Quis igitur intelligit creaturam ab aeterno et cum hoc temporaliter esse? Non potuit enim creatura in esse ipso in aeternitate non esse, neque potuit prius tempore esse, quando ante tempus non fuit prius; et ita semper fuit, quando esse potuit. Quis denique intelligere potest Deum esse essendi formam, nec tamen immisceri creaturae? Non enim ex infinita linea et finita curva potest unum exoriri compositum, quod absque proportione esse nequit. Proportionem vero inter infinitum et finitum cadere non posse nemo dubitat. Quomodo igitur capere potest intellectus esse lineae curvae ab infinita recta esse, quae tamen ipsam non informat ut forma, sed ut causa et ratio, quam quidem rationem non potest participare partem capiendo, cum sit infinita et indivisibilis: ut materia participat formam, ut Socrates et Plato humanitatem, aut ut totum participatur a partibus, sicut universum a suis partibus, nec ut plura specula eandem faciem diversimode, cum non sit esse creaturae ante ab esse, cum sit ipsum sicut speculum, ante et speculum quam imaginem faciei recipiat. Quis est igitur qui intelligere queat, quomodo diversimode una infinita forma participetur in diversis creaturis, cum creaturae esse non possit aliud esse quam ipsa resplendentia, non aliquo alio positive recepta, sed contingenter diversa? Quemadmodum fortassis si penitus artificiatum ab idea artificis dependens non haberet aliud esse quam dependentiae, a quo haberet esse et sub cuius influentia conservaretur, sicut imago speciei in speculo, posito quod eandem speculum ante aut post per se et in se nihil sit.

Neque potest intelligi quomodo Deus per creaturas visibiles possit nobis manifestus fieri; nam non sicut intellectus noster solum Deo et nobis cognitus, qui, dum in cogitationem venerit, ex quibusdam phantasiis formam quandam in memoria recipit coloris aut soni aut alterius, qui prius informis fuit, et post hoc aliam assumens signorum, vocum aut litterarum formam, se aliis insinuat. Nam quamvis Deus propter suam cognoscendam bonitatem, ut volunt, aut ex eo quia maxima absoluta necessitas creavit mundum, qui ei oboediat, ut sint qui cognantur et eum timeant et quos iudicet, vel aliter tamen manifestum est eum nec aliam formam induere, cum sit forma omnium formarum, nec in positivis signis apparere, cum ipsa signa pariformiter in eo, quod sunt, alia requirerent, in quibus essent, et ita in infinitum. Quis ista intelligere posset, quomodo omnia illius unicae infinitae formae sint imago diversitatem ex contingenti habendo, quasi creatura sit Deus occasionatus, sicut accidens substantia occasionata, et mulier vir occasionatus? Quoniam ipsa forma infinita non est, nisi finite recepta, ut omnis creatura sit quasi infinitas finita, aut Deus creatus, ut sit eo modo, quo hoc melius esse non possit; ac si dixisset creator: 'Fiat, et quia Deus fieri non potuit, qui est ipsa aeternitas, hoc factum est, quod fieri potuit Deo similissimum. Ex quo subinfertur omnem creaturam ut talem perfectam, etiam si alterius respectu minus perfecta videatur. Communicat enim piissimus Deus esse omnibus eo modo, quo percipi potest. Cum igitur Deus absque diversitate et invidia communicet et recipiatur, ita quod aliter et alterius contingentia recipi non sinat, quiescit omne esse creatum in sua perfectione, quam habet ab esse divino liberaliter, nullum aliud creatum esse appetens, tamquam perfectius, sed ipsum, quod habet a maximo, praediligens, quasi quoddam divinum munus hoc incorruptibiliter perfici et conservari optans.