De docta ignorantia

Postquam unitas absoluta est necessario trina, non quidem contracte, sed absolute, nam non est aliud absoluta unitas quam trinitas, quae quidem in quadam correllatione familiariter apprehenditur, ut de hoc satis in primo libro dictum est; ita quidem unitas maxima contracta, etiam ut est unitas, est trina, non quidem absolute, ut trinitas sit unitas, sed contracte, ita quod unitas non sit nisi in trinitate, sicut totum in partibus contracte. In divinis unitas non est contracte in trinitate, ut totum in partibus, seu universale in particularibus, sed ipsa unitas est trinitas. Propterea qualibet personarum est ipsa unitas; et quoniam unitas est trinitas, una persona non est alia. In universo vero non potest ita esse. Propter hoc tres illae correlationes, quae in divinis personae vocantur, non habent esse actu, nisi in unitate simul.

Oportet acute ista advertere. Nam in divinis tanta est perfectio unitatis, quae est trinitas, quod Pater est actu Deus, Filius actu Deus, Spiritus Sanctus actu Deus; Filius et Spiritus Sanctus actu in Patre, Filius et Pater in Spiritu Sancto, Pater et Spiritus Sanctus in Filio; ita quidem in contracto esse nequit. Nam correlationes non sunt subsistentes per se nisi copulate. Neque qualibet propterea potest esse universum, sed simul omnes. Neque una est in aliis actu, sed sunt eo modo, quo hoc patitur conditio contractionis perfectissime ad invicem contractae, ut sit ex ipsis unum universum, quod sine illa trinitate esse non posset unum. Non potest enim contractum esse sine contrahibili, contrahente et nexu, qui per communem actum utriusque perficitur. Contrahibilitas vero dicit quandam possibilitatem, et ab illa unitate gignente in divinis descendit, sicut alteritas ab unitate. Dicit enim mutabilitatem et alteritatem in consideratione principii. Nihil enim praecedere videtur posse. Quomodo enim quid esset, si non potuisset esse? Possibilitas igitur ab aeterna unitate descendit. Ipsum autem contrahens, cum terminet possibilitatem contrahibilis, ab aequalitate unitatis descendit. Aequalitas enim unitatis est aequalitas essendi. Ens enim et unum convertuntur. Unde, cum contrahens sit adaequans possibilitatem ad contracte istud vel illud essendum, recte ab aequalitate essendi, quae est Verbum in divinis, descendere dicitur. Et quoniam ipsum Verbum, quod est ratio et idea atque absoluta rerum necessitas, possibilitatem per ipsum tale contrahens necessitat et constringit. Hinc ipsum contrahens quidam formam aut anima mundi, et possibilitatem materiam vocaverunt. Alii fatum in substantia, alii, ut Platonici, necessitatem complexionis, quoniam a necessitate absoluta descendit, ut sit quasi quaedam contracta necessitas et forma contracta, in qua sint omnes formae in veritate. De quo infra dicetur. Est deinde nexus contrahentis et contrahibilis sive materiae et formae aut possibilitatis et necessitatis complexionis, qui actu perficitur quasi quodam spiritu amoris motu quodam illa unientis. Et hic nexus determinata possibilitas a quibusdam nominari consuevit, quoniam posse esse ad actu esse hoc vel illud determinatur ex unione ipsius determinantis formae et determinabilis materiae. Hinc autem nexum a Spiritu Sancto, qui est nexus infinitus, descendere manifestum est. Est igitur unitas universi trina, quoniam ex possibilitate, necessitate complexionis et nexu, quae potentia, actus et nexus dici possunt. Et ex hoc quattuor modos universales essendi collige. Nam est modus essendi, qui absoluta necessitas dicitur, ut scilicet Deus est forma formarum, ens entium, rerum ratio sive quidditas; et in hoc essendi modo omnia in Deo sunt ipsa necessitas absoluta. Alius modus est, ut res sunt in necessitate complexionis, in qua sunt rerum formae in se verae cum distinctione et ordine naturae, sicut in mente; an autem hoc ita sit, videbimus infra.

Alius modus essendi est, ut res sunt in possibilitate determinata actu, hoc vel illud. Et infimus modus essendi est, ut res possunt esse, et est possibilitas pura. Tres modi essendi ultimi sunt in una universitate, quae est maximum contractum; ex quibus est unus universalis modus essendi, quoniam nihil sine ipsis esse potest. Dico essendi modos, quoniam non est universalis essendi modus quasi ex tribus illis ut partibus taliter compositus, sicut domus ex tecto, fundamento et pariete; sed ex essendi modis, quoniam rosa, quae est in rosario in potentia in hieme et in actu in aestate, transivit de uno modo essendi possibilitatis ad determinatum actu. Ex quo videmus alium esse essendi modum possibilitatis, alium necessitatis, et alium actualis determinationis; ex quibus est unus universalis modus essendi, quoniam sine illis nihil est, neque est unus sine alio actu.