De docta ignorantia

Supra omnem intellectum in prioribus universum sive mundum esse comperimus unum, cuius unitas contracta est per pluralitatem, ut sit unitas in pluralitate. Et quia unitas absoluta est prima, et unitas universi ab ista, erit unitas universi secunda unitas, quae in quadam pluralitate consistit. Et quoniam, ut in De coniecturis ostendetur, secunda unitas est denaria, decem uniens praedicamenta, erit universum unum explicans primam absolutam unitatem simplicem denaria contractione. Complicantur autem omnia in denario, quoniam non est numerus supra ipsum. Quare unitas universi denaria pluralitatem omnium contractorum complicat. Et quia illa universi unitas ut principium contractum omnium, est in omnibus, tunc, ut denarius est radix quadrata centenarii, et cubica millenarii, ita unitas universi est radix universorum. A qua quidem radice primo oritur quasi numerus quadratorum, ut unitas tertia, et cubicus numerus oritur, ut unitas ultima sive quarta. Et est unitatis universi prima explicatio unitas tertia, centenaria; et ultima explicatio unitas quarta, millenaria.

Et ita reperimus tres universales unitates gradatim descendentes ad particulare, in quo contrahuntur, ut sint actu ipsum. Prima absoluta unitas omnia complicat absolute, prima contracta omnia contracte; sed ordo habet, ut absoluta unitas videatur quasi primam contractam complicare, ut per eius medium alia omnia; et contracta prima videatur secundam contractam complicare, et eius medio tertiam contractam; et secunda contracta tertiam contractam, quae est ultima universalis unitas, et quarta a prima, ut eius medio in particulare deveniat. Et sic videmus quomodo universum per gradus tres in quolibet particulari contrahitur.

Est igitur universum quasi decem generalissimorum universitas, et deinde genera, deinde species, et ita universalia sunt illa secundum gradus suos, quae ordine quodam naturae gradatim ante rem, quae actu ipsa contrahit, existunt. Et quoniam universum est contractum, tunc non reperitur nisi in generibus explicatum, et genera non reperiuntur nisi in speciebus; individua sunt actu, in quibus sunt contractae universa, et in ista consideratione videtur, quomodo universalia non sunt nisi contracte actu;

Et eo quidem modo verum dicunt Peripatetici universalia extra res non esse actu. Solum enim singulare actu est, in quo universalia sunt contracte ipsum. Habent tamen universalia ordine naturae quoddam esse universale contrahibile per singulare, non quod sint actu ante contractionem aliter quam naturali ordine, ut contrahibile in non subsistens, sed in eo quod actu est; sicut punctus, linea, superficies, ordine progressivo, corpus, in quo actu tantum sunt, praecedunt. Universum enim, quia non est actu nisi contracte, ideo est solum ens rationis; ita universalia non sunt solum entia rationis, licet non reperiantur extra singularia actu; sicut linea et superficies, licet extra corpus non reperiantur, propterea non sunt entia rationis tantum, quoniam sunt in corpore, sicut universalia in singularibus. Intellectus tamen facit ea extra res per abstractionem esse. Quae quidem abstractio est ens rationis, quoniam absolutum esse eis convenire non potest. Universale enim penitus absolutum Deus est. Quomodo autem universale sit in intellectu, in libro Coniecturarum videbimus; — licet ex superioribus hoc satis patere possit, cum non sint ibi nisi intellectus, et ita intellectualiter contracte; cuius intelligere, cum non sit esse clarius et altius, apprehendit universalium contractionem in se et in aliis. Canis enim et cetera animalia eiusdem speciei uniuntur propter naturam communem specificam, quae in eis est, quae et in ipsis contracta esset, si Platonis intellectus species ex comparatione similitudinum sibi non fabricaret.

Sequitur igitur intelligere esse et vivere quoad operationem suam, quoniam per operationem suam nec potest dare esse nec vivere nec intelligere ipsius intellectus, quod res intellectas, sequitur esse et vivere et intelligere naturae in similitudine. Quare universalia, quae ex comparatione facit, sunt similitudo universalium contractorum in rebus; quae universalia in ipso intellectu iam sunt contracte, antequam etiam exterius illis notis explicet per intelligere, quod est operari ipsius. Nihil enim intelligere potest, quod non sit iam in ipso contracte ipsum. Intelligendo igitur mundum quendam similitudinarium, qui est in ipso contracte, notis et signis similitudinariis explicatur.

De unitate igitur et contractione universi in rebus hoc loco satis dictum est; amplius de trinitate eius subiiciamus.