De docta ignorantia

Facile ad ista consequenter inquiri poterit, cuius naturae contractum ipsum maximum esse deberet. Postquam enim ipsum necessario est unum, sicut unitas absoluta est maximitas absoluta, et cum hoc contractum ad hoc vel illud; primo quidem manifestum est ordinem rerum necessario deposcere, ut quaedam res sint inferioris naturae comparatione aliarum, ut sunt illae, quae carent vita et intelligentia, quaedam superioris naturae, quae sunt intelligentia, ac quaedam mediae. Si igitur maximitas absoluta est omnium entitas universalissime, ita ut non magis unius quam alterius, clarum est hoc eius maximo sociabile, quod magis universalitati entium est commune. Si enim ipsa inferior natura consideretur, et aliquod talium entium ad maximitatem elevetur, erit tale Deus et ipsum, ut in linea maxima exemplum datur. Nam ipsa cum sit infinita per infinitatem absolutam, et maxima per maximitatem, necessario ea, cui unitur maxima, Deus erit per maximitatem, et remanebit linea per contractionem, et ita erit actu omne id, quod ex linea fieri potest. Linea autem non includit neque vitam neque intellectum. Quomodo ergo linea ad ipsum maximum gradum poterit assumi, si plenitudinem naturarum non attingit? Esset enim maximum quod maius esse posset, et perfectionibus careret. Pariformiter de suprema natura dicendum, quae inferiorem non complectitur, nisi ita ut maior sit inferioris et superioris adunatio quam separatio. Maximo autem, cui minimum coincidit, convenit ita unum complecti, quod et aliud non dimittat, sed simul omnia. Quapropter natura media, quae est medium connexionis inferioris et superioris, est solum illa, quae ad maximum convenienter elevabilis est potentia maximi infiniti Dei. Nam cum ipsa intra se complicet omnes naturas, ut supremum inferioris et infimum superioris, si ipsa secundum omnia sui ad unionem maximitatis ascenderit, omnes naturas ac totum universum omni possibili modo ad summum gradum in ipsa pervenisse constat.

Humana vero natura est illa, quae est supra omnia Dei opera elevata, et paulo minus angelis minorata, intellectualem et sensibilem naturam complicans, ac universa intra se coestringens, ut microcosmus aut parvus mundus rationabiliter vocitetur. Hinc ipsa est illa, quae si elevata esset in unionem maximitatis, plenitudo omnium perfectionum universi et singulorum existeret, ita ut in ipsa humanitate omne supremum gradum adipisceretur. Humanitas autem non est nisi contracte in hoc vel illo. Quare si non esset possibile plus quam unum verum hominem ad unionem maximitatis posse ascendere, et hic certe ita esset homo, quod Deus, et ita Deus quod homo, perfecto universi, in omnibus primatum tenens, in quo minima, maxima ac media naturae maximitati absolutae unitae coinciderent, ut ipse omnium perfectio esset, et cuncta, ut contracta sunt, in eo ut in sua perfectione quiescerent, cuius mensura hominis esset et angeli, ut Ioannes ait in Apocalypsi, et singulorum, quoniam esset universalis contracta entitas singularum creaturarum per unionem ad absolutam entitatem, quae est entitas absoluta universorum, per quem cuncta initium contractionis atque finem reciperent per ipsum, qui est maximum contractum, a maximo absoluto in esse contractionis prodiret, et in absolutum per medium eiusdem redirent tanquam per principium emanationis et per finem reductionis. Deus autem, ut est aequalitas essendi omnia, creator est universi, cum ipsum sit ad ipsum creatum. Aequalitas igitur summa atque maxima essendi omnia absolute illa est, cui ipsa humanitatis natura uniretur, ut ipse Deus per assumptam humanitatem ita esset omnia contracte in ipsa humanitate, quemadmodum est aequalitas essendi omnia absolute. Homo igitur ille cum in ipsa maxima aequalitate essendi per unionem subsisteret, filius Dei esset, sicut Verbum, in quo omnia facta sunt, aut ipsa essendi aequalitas, quae Dei filius nominatur, secundum ostensa in prioribus; nec tamen desineret esse filius hominis, sicut nec desineret esse homo, prout infra dicetur. Et quoniam Deo optimo atque perfectissimo non repugnant ista, quae absque sui variatione, diminutione aut minoratione per ipsum fieri possunt, sed potius immensae bonitati conveniunt, ut optime atque perfectissime congruo ordine universa ab ipso et ad ipsum creata sint et tunc, cum semota haec via omnia perfectiora esse non possent, nemo nisi aut Deum aut ipsum optimum negans his rationabiliter poterit dissentire. Relegata est enim procul omnis invidia ab eo, qui summe bonus est, cuius operatio defectuosa esse nequit, sed sicut ipse est maximus, ita et opus eius, quanto hoc possibilis est, ad maximum accedit. Potentia autem maxima non est terminata nisi in seipsa, quoniam nihil extra ipsam est, et ipsa est infinita. In nulla igitur creatura terminatur, quin, data quacunque, ipsa infinita potentia possit creare meliorem ac perfectiorem. Sed si homo elevatur ad unitatem ipsius potentiae, ut non sit homo in se subsistens creatura, sed in unitate cum infinita potentia, non est illa potentia in creatura, sed in se ipsa terminata. Haec autem est perfectissima operatio maximae Dei potentiae infinitae et interminabilis, in qua deficere nequit, alioquin neque creator esset neque creatura, quod enim creatura esset contracte ab esse divino absoluto, si ipsa contractio ipsi unibilis non esset? per quam cuncta, ut sunt ab ipso, qui absolute est, contracte existerent, ac ipsa, ut sunt contracta, ab ipso sint, cui contractio est summe unita, ut sic primo sit Deus creator; secundo Deus et homo, creata humanitate supreme in unitatem sui assumpta, quasi universalis rerum omnium contractio aequalitati omnia essendi hypostatice ac personaliter unita, ut sic per Deum absolutissimum, mediante contractione universali, quae humanitas est, tertio loco omnia in esse contractum prodeant, ut sic ad hoc ipsum, quod sunt, esse possint ordine et modo meliori. Hic autem ordo non temporaliter considerari debet, quasi Deus in tempore praecesserit primogenitum creaturae, aut quod primogenitus Deus et homo tempore mundum antevenerit, sed natura et ordine perfectionis supra omne tempus, ut ille apud Deum supra tempus cunctis prior existens in plenitudine temporis, multis revolutionibus praeteritis, mundo appareret.