De docta ignorantia
Nicholas of Cusa (1401–1464)
De docta ignorantia (On Learned Ignorance, 1440), in three books: the absolute maximum (God), the contracted maximum (universe), and Jesus Christ. Latin text transcribed from the Rotta 1913 Bari edition.
Prologus
Liber primus
Capitulum I: Quomodo scire est ignorare.
Capitulum II: Elucidatio praeambularis subsequentium.
Capitulum III: Quod praecisa veritas sit incomprehensibilis.
Capitulum IV: Maximum absolutum incomprehensibiliter intelligitur, cum quo minimum coincidit.
Capitulum V: Maximum est unum.
Capitulum VI: Maximum est absoluta necessitas.
Capitulum VII: De trina et una aeternitate.
Capitulum VIII: De generatione aeterna.
Capitulum IX: De connexionis aeterna processione.
Quemadmodum generatio unitatis ab unitate est una unitatis repetitio, ita processio ab utroque est repetitio repetitionis illius unitatis, sive mavis dicere unitatis et aequalitatis unitatis ipsius unitio. Dicitur autem processio quasi quaedam ab altero in alterum extensio, quemadmodum, cum duo sunt aequalia, tunc quaedam ab uno in alterum quasi extenditur aequalitas, quae illa coniungat quodammodo et connectat.
Merito ergo dicitur ab unitate et ab aequalitate unitatis connexio procedere: neque enim connexio unius tantum est, sed ab unitate in aequalitatem unitas procedit, et ab unitatis aequalitate in unitatem. Merito igitur ab utroque procedere dicitur, eo quod ab altero in alterum quasi extenditur.
Sed nec ab unitate vel unitatis aequalitate gigni dicimus connexionem, quoniam nec ab unitate per repetitionem fit neque per multiplicationem; et quamvis ab unitate gignatur unitatis aequalitas et ab utroque connexio procedat, unum tamen et idem est unitas et unitatis aequalitas et connexio procedens ab utroque, velut si de eodem dicatur: 'hoc, id, idem'. Hoc ipsum quod dicitur id ad primum refertur; quod vero dicitur idem relatum connectit et coniungit ad primum.
Si igitur ab hoc pronomine, quod est id, formatum esset hoc vocabulum, quod est iditas, ut sic dicere possemus: unitas, iditas, identitas, relationem quidem faceret iditas ad unitatem, identitas vero iditatis et unitatis designaret connexionem, satis propinque trinitati convenirent.
Quod autem sanctissimi nostri doctores unitatem vocarunt Patrem, aequalitatem Filium, connexionem Spiritum sanctum, hoc propter quandam similitudinem ad ista caduca fecerunt.
Nam in patre et filio est quaedam communitas naturae, quae una est, ita quod ipsa natura filius patri est aequalis. "Nihil enim magis vel minus humanitatis est in filio quam in patre, et inter eos quaedam est connexio."
Amor enim naturalis alterum cum altero connectit, et hoc propter similitudinem eiusdem naturae, quae in eis est, quae a patre in filium descendit; et ob hoc ipsum filium plus diligit quam alium secum in humanitate convenientem.
Ex tali quidem, et distantissima, similitudine pater dictus est unitas, filius aequalitas, connexio vero spiritus sanctus, creaturarum respectu tantum, prout infra etiam suo loco ostendemus. Et haec est meo arbitratu, iuxta pythagoricam inquisitionem trinitatis in unitate et unitatis in trinitate semper adorandae, manifestissima inquisitio.