De docta ignorantia

Adhuc circa idem, linea finita est divisibilis, et infinita indivisibilis, quia infinitum non habet partes, in quo maximum coincidit cum minimo. Sed finita linea non est divisibilis in nonlineam, quoniam in magnitudine non devenitur ad minimum, quo minus esse non possit, ut superius est ostensum; quare finita linea in ratione lineae est indivisibilis. Pedalis linea non est minus linea quam cubitalis; relinquitur ergo quod infinita linea sit ratio lineae finitae. Ita maximum simpliciter est omnium ratio, ratio autem est mensura. Quare recte ait Aristoteles in Metaphysicis primum esse metrum et mensuram omnium, quia omnium ratio. Adhuc, sicut linea infinita est indivisibilis, quae est ratio lineae finitae, et per consequens immutabilis et perpetua, ita et ratio omnium rerum (quae est Deus benedictus) sempiternal et immutabilis est. Et in hoc aperitur intellectus magni Dionysii dicentis essentiam rerum incorruptibilem, et aliorum, qui rationem rerum aeternam dixerunt. Sicut ipse divinus Plato, qui, ut refert Calcidius, in Phaedone dixit unum esse omnium rerum exemplar, sive ideam, uti in se est; in respectu vero rerum, quae plures sunt, plura videntur exemplaria. Nam cum lineam bipedalem, et aliam tripedalem, et sic deinceps, considero, duo occurrunt, scilicet ratio lineae, quae est in utraque et omnibus una et aequalis, et diversitas, quae est inter bipedalem et tripedalem. Et ita alia videtur ratio bipedalis et alia tripedalis. Manifestum autem est in infinita linea non esse aliam bipedalem et tripedalem, et illa est ratio finitae. Unde ratio est una ambarum linearum, et diversitas rerum sive linearum non est ex diversitate rationis, quae est una, sed ex accidenti, quia non aeque rationem participant, unde non est nisi una omnium ratio, quae diversimode participatur. Quod autem diversimode participetur, hoc evenit quia probatum est superius non posse esse duo aeque similia, et per consequens praecise aequaliter participiantia unam rationem. Nam non est ratio in summa aequalitate participabilis nisi per maximum, quod est ipsa ratio infinita; sicut non est nisi una unitas maxima, ita non potest esse nisi una unitatis aequalitas. Quae quia est aequalitas maxima, est ratio omnium, sicut enim non est nisi una linea infinita, quae est ratio omnium finitarum, et per hoc, quod finita linea cadit necessario ab ipsa quae est infinita, tunc etiam per hoc non potest esse sui ipsius ratio, sicut non potest esse finita pariter et infinita. Unde sicut nullae duae lineae finitae possunt esse praecise aequales, cum praecise aequalitas, quae est maxima, non sit nisi ipsum maximum, ita esse non reperiuntur duae lineae aequaliter rationem unam omnium participantes.

Praeterea, linea infinita non est maior in bipedali quam bipedalis, neque minor, ut superius dictum est, et ita de tripedali et ultra; et cum sit indivisibilis et una, est tota in qualibet finita, sed non est tota in qualibet finita secundum participationem et finitationem, alioquin quando esset tota in bipedali, non posset esse in tripedali, sicut bipedalis non est tripedalis. Quare est ita tota in qualibet, quod est in nulla, ut una est ab aliis distincta per finitationem. Est igitur linea infinita in qualibet linea tota, ita quod quaelibet in ipsa. Et hoc quidem coniunctim considerandum est. Et clare videtur quomodo maximum est in qualibet re et in nulla, et hoc non est aliud nisi maximum cum sit in eadem ratione in qualibet re, sicut quaelibet res in ipso, et sit ipsamet ratio, quod tunc maximum sit in seipso. Non est ergo aliud esse maximum metrum et mensuram omnium quam maximum simpliciter esse in seipso, sive maximum. Nulla igitur res est in seipsa nisi maximum, et omnis res, ut in sua ratione, est in seipsa, quia sua ratio est maximum. Ex his quidem potest se intellectus iuvare et in similitudine lineae infinitae ad maximum simpliciter super omnem intellectum in sacra ignorantia plurimum proficere, nam hoc nunc clare videmus quomodo Deum per remotionem participationis entium invenimus. Omnia enim entia entitatem participant. Sublata igitur ab omnibus entibus participatione, remanet ipsa simplicissima entitas, quae est essentia omnium entium, et non conspicimus ipsam talem entitatem, nisi in doctissima ignorantia, quoniam cum omnia participantia entitatem ab animo removeo, nihil remanere videtur. Et propterea magnus Dionysius dicit intellectum Dei magis accedere ad nihil quam ad aliquid. Sacra autem ignorantia me instruit, hoc quod intellectui nihil videtur esse maximum incomprehensibile.