De docta ignorantia

Postquam nunc auxiliante Deo exemplo mathematico studuimus in nostra ignorantia circa primum maximum peritiores fieri, adhuc pro completioni doctrina de nomine maximi investigemus et ista quidem inquisitio, si recte saepe dicta menti habuerimus, facilis adinventionis erit. Nam manifestum est, cum maximum sit ipsum maximum simpliciter, cui nihil opponitur, nullum nomen ei proprie posse convenire. Omnia enim nomina ex quadam singularitate rationis, per quam discretio fit unius ab alio, imposita sunt; ubi vero omnia sunt unum, nullum nomen proprium esse potest. Unde recte ait Hermes Trismegistus: «Quoniam Deus est universitas rerum, tunc nullum nomen proprium est eius, quoniam aut necesse esset omni nomine Deum aut omnia eius nomine nuncupari, cum ipse in sua simplicitate complicet omnium rerum universitatem». Unde secundum ipsum proprium nomen quod ineffabile per nos dicitur et tetragrammaton, sive quatuor litterarum est, et ex eo proprium, quia non convenit Deo secundum aliquam habitudinem ad creaturas, sed secundum essentiam propriam interpretari debet unus et omnia, sive omnia uniter, quod melius est. Et ita nos reperimus superius unitatem maximam, quae idem est quod omnia uniter. Immo adhuc videtur nomen propinquius et convenientius unitas quam omnia uniter. Et propter hoc dicit Propheta: «Quomodo in illa die erit Deus, et nomen eius unum». Et alibi: «Audi, Israel id est Deum per intellectum vide, quoniam Deus tuus unus est». Non est autem unitas nomen Dei eo modo quo nos aut nominamus aut intelligimus unitatem, quoniam sicut supergreditur Deus omnem intellectum, ita a fortiori omne nomen. Nomina quidem per motum rationis, qui intellectu multo inferior est, ad rerum discretionem imponuntur: quoniam autem ratio contradictoria transilire nequit, hinc non est nomen, cui aliud non opponatur secundum motum rationis. Quare unitati pluralitas aut multitudo secundum rationis motum opponitur. Haec unitas Deo non convenit, sed unitas, cui non opponitur aut alteritas aut pluralitas aut multitudo. Hoc est nomen maximum, omnia in sua simplicitate unitatis complicans, istud est nomen ineffabile et super omnem intellectum. Quis enim intelligere posset unitatem infinitam per infinitum omnem oppositionem antecedentem, ubi omnia absque compositione sunt in simplicitate complicata, ubi non est aliud vel diversum, ubi homo non differt a leone, et coelum non differt a terra, et tamen verissime ibi sunt non secundum finitatem suam, sed complicate ipsamet unitas maxima? Unde, si quis posset intelligere aut nominare talem unitatem, quae cum sit unitas, est omnia, et cum sit minimum, est maximum, ille nomen Dei attingeret. Sed cum nomen Dei sit Deus, tunc eius nomen non est cognitum nisi per intellectum, qui est ipsum maximum et nomen maximum. Quare in docta ignorantia attingimus licet unitas videatur propinquius nomen maximi, tamen a vero nomine maximi, quod est ipsum maximum, distat per infinitum. Est itaque ex hoc manifestum nomina affirmativa, quae Deo attribuimus, per infinitum diminute convenire; nam talia secundum aliquid, quod in creaturis reperitur, ipsi attribuuntur. Cum igitur Deo nihil tale particulare, discretum, habens oppositum, sibi nisi diminutissime convenire possit, hinc affirmationes sunt incompactae, ut ait Dionysius. Nam si dicis ipsum veritatem, occurrit falsitas; si dicis ipsum virtutem, occurrit vitium; si dicis substantiam, occurrit accidens; et ita de reliquis. Cum autem ipse non sit substantia, quae non sit omnia et cui nihil opponitur, et non sit veritas, quae non sit omnia absque oppositione, non possunt illa particularia nomina nisi diminute valde per infinitum convenire. Omnes enim affirmationes quasi in ipso aliquid sui significent ponentes, illi convenire non possunt, qui non est plus aliquid quam omnia. Et propterea nomina affirmativa, si convenient, non nisi in respectu ad creaturas conveniunt; non quod creaturae sint causa, quod conveniant, quoniam maximum a creaturis nihil habere potest, sed ex infinita potentia ad creaturas conveniunt. Nam ab aeterno Deus potuit creare, quia nisi potuisset, summa potentia non fuisset. Igitur hoc nomen creator, quamvis in respectu ad creaturas conveniat, tamen etiam convenit antequam creatura esset, quoniam ab aeterno creare potuit. Ita de iustitia et ceteris omnibus nominibus affirmativis, quae nos translative a creaturis Deo attribuimus propter quandam perfectionem per ipsa nomina significatam; licet illa omnia nomina ab aeterno, antequam etiam nos et illa attribuimus, fuissent veraciter in summa sua perfectione et infinito nomine complicata, sicut et res omnes, quae per ipsa talia nomina significantur, et a quibus per nos in Deum transferuntur. Et in tantum hoc est verum de affirmativis omnibus, quod etiam nomen trinitatis et personarum, scilicet Patris et Filii et Spiritus Sancti, in habitudine creaturarum imponuntur. Nam cum Deus ex eo, quod unitas est, sit gignens et Pater, ex eo, quod est aequalitas unitatis, genitus sive filius, ex eo quod utriusque connexio, spiritus sanctus; tunc clarum est filium nominari filium ex eo quod est unitatis sive entitatis aut essendi aequalitas. Unde patet ex hoc, quod Deus ab aeterno potuit res creare, licet eas etiam non creasset, respecto ipsarum rerum filius dicitur, ex hoc enim est filius, quod est aequalitas essendi res ultra quam vel infra res esse non possent, ita videlicet quod est filius ex eo, quod est aequalitas entitatis rerum, quas Deus facere poterat, licet eas facturus non esset, quas si facere non posset, nec Deus pater vel filius vel Spiritus Sanctus, immo nec Deus esset. Quare, si subtilius consideras, patrem filium gignere, hoc fuit omnia in verbo creare. Et hoc Augustinus Verbum etiam artem ac ideam in respectu creaturarum affirmat. Unde ex eo Deus pater est, quia genuit aequalitatem unitatis, ex eo autem spiritus sanctus, quod utriusque amor est, et haec omnia respective creaturarum. Nam creatura ex eo, quod Deus Pater est, esse incipit; ex eo quod filius, perficitur; ex eo quod spiritus sanctus est, universalis rerum ordo concordat; et haec sunt in unaquaque re trinitatis vestigia. Et haec est sententia Aurelii Augustini exponentis illud Genesis: In principio creavit Deus coelum et terram, dicens Deum, ex eo quia Pater, principium rerum creasse. Quare quidquid per theologiam affirmationis de Deo dicitur, in respectu creaturarum fundatur, etiam quod illa sanctissima nomina, in quibus maxima latent mysteria cognitionis divinae, quae apud Hebraeos et Chaldaeos habentur, quorum nullum Deum nisi secundum aliquam proprietatem particularem significat, praeter nomen quatuor litterarum, quae sunt יהוה, quod est proprium et ineffabile superius interpretatum, de quibus Hieronymus et Rabbi Salomon in libro ducis neutrorum extense tractant, qui videri possunt.