De docta ignorantia
Nicholas of Cusa (1401–1464)
De docta ignorantia (On Learned Ignorance, 1440), in three books: the absolute maximum (God), the contracted maximum (universe), and Jesus Christ. Latin text transcribed from the Rotta 1913 Bari edition.
Prologus
Liber primus
Capitulum I: Quomodo scire est ignorare.
Capitulum II: Elucidatio praeambularis subsequentium.
Capitulum III: Quod praecisa veritas sit incomprehensibilis.
Capitulum IV: Maximum absolutum incomprehensibiliter intelligitur, cum quo minimum coincidit.
Capitulum V: Maximum est unum.
Capitulum VI: Maximum est absoluta necessitas.
Capitulum VII: De trina et una aeternitate.
Capitulum VIII: De generatione aeterna.
Capitulum IX: De connexionis aeterna processione.
Capitulum X: Quomodo intellectus trinitatis in unitate supergreditur omnia.
Capitulum XI: Quod mathematica nos iuvet plurimum in diversorum divinorum apprehensione.
Capitulum XII: Quomodo signis mathematicalibus sit utendum in proposito.
Capitulum XIII: De passionibus lineae maximae et infinitae.
Capitulum XIV: Quomodo infinita linea sit triangulus.
Capitulum XV: Quod ille triangulus sit circulus et sphaera.
Capitulum XVI: Quomodo translative maximum se habeat ad omnia, sicut maxima linea ad lineas.
Capitulum XVII: Ex eodem profundissimae doctrinae.
Capitulum XVIII: Quomodo ex eodem manuducimur ad intellectum participationis entitatis.
Capitulum XIX: Transumptio trianguli ad trinitatem maximam.
Capitulum XX: Adhuc circa trinitatem, et quod non sit possibilis quaternitas et ultra in divinis.
Capitulum XXI: Transumptio circuli infiniti ad unitatem.
Habemus de triangulo maximo pauca quaedam; similiter de infinito circulo subiungamus. Circulus est figura perfecta unitatis et simplicitatis. Et iam ostensum est superius triangulum esse circulum. Et ita trinitas est unitas. Ista autem unitas est infinita, sicut circulus infinitus. Quare est, loqui licet, unior aut identior omni expressibili unitate atque per nos apprehensibili per infinitum. Nam tanta est ibi identitas, quod omnes etiam relativae oppositiones antecedit, quoniam ibi aliud et diversum identitati non opponuntur, Quare cum maximum sit infinitae unitatis, tunc omnia, quae ei conveniunt, sunt ipsum absque diversitate et alietate, ut non sit alia bonitas eius et alia sapientia, sed idem. Omnis enim diversitas in ipso est identitas. Unde eius potentia cum sit ut sic dicam unissima, est et fortissima et infinitissima. Tanta quidem est eius unissima duratio, quod praeteritum non est aliud a futuro, et futurum non est aliud a praesenti in ea, sed sunt unissima duratio sive aeternitas sine principio et fine; nam tantum est in ipso principio, quod et finis est in ipso principio. Haec autem omnia ostendit circulus infinitus sine principio et fine, aeternus, indivisibiliter, unissimus, capacissimus. Et quia ille circulus est maximus, eius diameter etiam est maxima. Et quoniam plura maxima esse non possunt, est infinitum ille circulus unissimus, quod diameter est circumferentia. Infiniti vero diameter habet infinitum medium. Medium vero est centrum. Patet ergo centrum, diametrum et circumferentiam idem esse. Ex quo docetur ignorantia incomprehensibile maximum esse, cui minimum non opponitur, sed centrum est in ipso circumferentia. Vides quomodo totum maximum perfectissime est intra omne simplex et indivisibile, quia centrum infinitum; et extra omne omnia ambiens, quia circumferentia infinita; et omnia penetrans, quia diameter infinita. Principium omnium, quia centrum; finis omnium, quia circumferentia; medium omnium, quia diameter. Causa efficiens, quia centrum; formalis, quia diameter; finalis, quia circumferentia. Dans esse, quia centrum; gubernans, quia diameter; conservans, quia circumferentia. Et horum similia multa. Apprehendis itaque per intellectum, quomodo maximum cum nullo est idem neque diversum et quomodo omnia in ipso, ex ipso et per ipsum, quia circumferentia, diameter, et centrum. Non quod aut sit circulus aut circumferentia, diameter vel centrum, sed maximum tantum simplicissimum, quod per ista paradigmata investigatur reperitur omnia, quae sunt et non sunt, ambire et: ita quod non esse in ipso est maximum esse, sicut minimum est maximum. Et mensura omnis circulationis, quae est de potentia in actum et redeundo de actu in potentiam, compositionis a principiis ad individua et resolutionis individuorum ad principia et formarum perfectarum circularium et circularium operationum et motuum super se et ad principium redeuntium, et consimilium omnium, quorum unitas in quadam circulari perpetuitate consistit. Multa hic de perfectione unitatis ex hac figura circulari trahi possent, quae, cum facile per unumquemque iuxta praemissa possint, brevitatis causa transeo. Hoc tantum nota, cum esse admonet, quomodo omnis theologia circularis et in circulo posita existit, adeo etiam quod vocabula attributorum de se invicem verificentur circulariter, ut summa iustitia est summa veritas et summa veritas est summa iustitia et ita de omnibus ex quo, si extendere inquisitionem volueris, tibi infinita theologicalia iam oculata manifestissima fieri poterunt.