De docta ignorantia

Proderit plurimum doctrinae ignorantiae correlaria praeambularia ex principio nostro praemitti. Praestabunt enim quandam facilitatem ad infinita similia, quae pari arte elici poterunt, et dicenda facient clariora. Habuimus in radice dictorum, in excessis et excedentibus ad maximum in esse et posse non deveniri. Hinc in prioribus ostendimus praecisam aequalitatem soli Deo convenire; ex quo sequitur omnia dabilia praeter ipsum differre. Non potest igitur unus motus cum alio aequalis esse, nec unus alteri mensura, cum mensura a mensurato necessario differat.

Haec quidem, etsi ad infinita tibi deserviant, tamen si ad astronomiam transfers, apprehendis calculatoriam artem praecisione carere, quoniam per solis motum omnium aliorum planetarum motum mensurari posse praesupponit. Coeli etiam dispositio, quoad qualemcumque locum, sive quoad ortus et occasus signorum sive poli elevationem, ac quae circa hoc sunt, praecise scibilis non est. Et cum nulla duo loca in tempore et situ praecise concordent, manifestum est indicia astrorum longe in sua particularitate a praecisione esse.

Si consequenter hanc regulam mathematicae adaptas in geometricis figuris, aequalitatem actu impossibilem vides, et nullam rem cum alia in figura praecise posse concordare, nec in magnitudine. Et quamvis regulae verae sint in sua ratione datae figurae aequalem describere, in actu tamen aequalitas impossibilis est in diversis. Ex quo ascendis, quomodo veritas abstracta a materialibus, ut in ratione aequalitatem videt, quam in rebus experiri per omnia impossibile est, quoniam ibi non est nisi cum defectu.

Age: in musica ex regula praecisio non est. Nulla ergo res cum alia in pondere concordat, neque longitudine, neque spissitudine; neque est possibile proportiones harmonicas inter varias voces fistularum, campanarum, hominum et ceterorum instrumentorum praecise reperiri, quin praecisior dari possit, neque in diversis instrumentis idem gradus veritatis proportionis est, sicut nec in diversis hominibus; sed in omnibus secundum locum, tempus, complexionem et alia diversitas necessaria est. Praecisa itaque proportio in ratione sua videtur tantum; et non possumus in rebus sensibilibus dulcissimam harmoniam absque defectu reperire, quia ibi non est. Ascende hic, quomodo praecisissima maxima harmonia est proportio in aequalitate, quam vivus homo audire non potest in carne, quoniam ad se attraheret rationem animae nostrae, cum sit omnis ratio, sicut lux infinita omnem lucem; ita quod anima a sensibilibus absoluta sine raptu ipsam supreme concordantem harmoniam aure intellectus non audiret. Magna quaedam dulcedo contemplationis hic hauriri posset, tam circa immortalitatem intellectualis et rationalis nostri spiritus, qui rationem incorruptibilem in sua natura gestat, per quam similitudinem concordantem et discordantem ex se attingit in musicis; quam circa gaudium aeternum, in quod beati a mundanis absoluti transferuntur. Sed de hoc alias.

Praeterea, si regulam nostram arithmeticae applicamus, nulla duo in numero convenire posse videmus; quoniam ad veritatem numeri compositio, complexio, proportio, harmonia, motus et omnia variantur extendendo in infinitum. Ex hoc nos ignorare intelligimus, quoniam nemo est ut alius in quocumque, neque sensu, neque imaginatione, neque intellectu, neque operatione aut scriptura aut pictura vel arte, etiam si mille annis unus alium imitari studeret et in quocumque nunquam tamen praecisionem attingeret, licet differentialia sensibilis aliquando non percipiatur. — Ars etiam naturam imitatur quantum potest, sed nunquam ad ipsius praecisionem poterit pervenire. Carent igitur medicina, alchimia, magica et ceterae artes transmutationum veritatis praecisione, licet una verior sit in comparatione ad aliam, ut medicina verior quam artes transmutationum, ut ista ex se patet.

Adhuc ex eodem fundamento elicientes dicamus: quoniam in oppositis excedens et excessum reperimus, ut in simplici et composito, abstracto et concreto, formali et materiali, corruptibili et incorruptibili et ceteris, hinc ad alterum purum oppositorum non devenitur, aut in quo concurrant praecise aequaliter. Omnia igitur ex oppositis sunt in gradus diversitate, habendo uno plus, de alio minus, sortiendo naturam unius oppositorum per victoriam unius supra aliud. Ex quo rerum notitia rationaliter investigatur, ut sciamus, quomodo compositio in uno est in quadam simplicitate, et in alio implicitas in compositione, ut corruptibilitas in incorruptibilitate in uno, contrarium in alio, ut de reliquis, prout ostendemus in libro Coniecturarum, ubi de hoc latius agetur. Sufficiant ista pauca pro mirabili potestate doctae ignorantiae ostendenda.

Amplius, magis ad propositum descendendo, dico, quod ascensus ad maximum et descensus ad minimum simpliciter non est possibilis, ne fiat transitus in infinitum, ut in numero et divisione continui constat. Tunc patet, quod dato quocumque finito, semper est maius et minus, sive in quantitate aut virtute vel perfectione, et in ceteris necessario dabile, cum maximum aut minimum simpliciter dabile in rebus non sit, nec processus sit in infinitum, ut statim ostensum est. Nam cum quaelibet pars infiniti sit infinita, implicat contradictionem magis et minus reperiri, ubi ad infinitum deveniretur, cum magis et minus sicut nec infinito convenire possunt, ita nec qualemcumque proportionem ad infinitum habent, cum necessario ipsum etiam infinitum sit. Binarius enim non esset minor centenario in numero infinito, si per ascensum ad ipsum posset actu deveniri, sicut nec linea infinita ex infinitis bipedalibus minor esset linea infinita ex infinitis quadripedalibus lineis. Nihil est itaque dabile, quod divinam terminet potentiam, quare omni dato dabile est maius et minus per ipsam, nisi datum esset absolutum maximum, ut in tertio libello deducetur. Solum igitur absolute maximum est negative infinitum, quare solum illud est id, quod esse potest omni potentia. Universum vero cum omnia complectitur, quae Deus non sunt, non potest esse negative infinitum, licet sit sine termino et ita privative infinitum; et hac consideratione nec finitum nec infinitum est. Non enim potest esse maius quam est: hoc quidem ex defectu evenit; possibilitas enim, sive materia, ultra se non extendit. Nam non est aliud dicere universum posse semper actu esse maius quam dicere posse esse transire in actu infinitum esse, quod est impossibile, cum infiniti actualitas, quae est absoluta aeternitas, ex posse oriri nequeat, quae est omnis essendi possibilitas. Quare licet in respectu infinitae Dei potentiae, quae est interminabilis, universum posset esse maius, tamen, resistente possibilitate essendi, aut materia, quae in infinitum non est actu extensibilis, universum maius esse nequit, et ita interminatum, cum actu maius eo dabile non sit ad quod terminetur, et sit privative infinitum. Ipsum autem non est actu nisi contracte, ut sit meliori quidem modo, quo suae naturae patitur conditio. Est enim creatura, quae necessario est, ab esse divino simpliciter absoluto, prout consequenter in docta ignorantia, quanto clarius et simplicius fieri poterit, quam brevissime sumus ostensuri.