De docta ignorantia

Quoniam sapientum concors sapientia est per ista visibilia et magnitudinem, pulchritudinem atque ordinem rerum nos duci in stuporem artis et excellentiae divinae, et nonnulla admirabilis scientiae Dei artificia tetigimus, quam breviter in universi creatione pauca subiungamus admirando de elementorum situ et ordine. Est autem Deus arithmetica, geometria atque musica simul et astronomia usus in mundi creatione, quibus artibus etiam et nos utimur, dum proportiones rerum et elementorum atque motuum investigamus. Per arithmeticam enim ipsa coadunavit; per geometriam figuravit, ut ex hoc consequenter firmitatem et stabilitatem atque mobilitatem secundum condiciones suas; per musicam proportionavit taliter, ut non plus terrae sit in terra quam aquae in aqua, et aeris in aere, et ignis in igne, ut nullum elementorum in aliud sit penitus resolubile, ex quo evenit mundi machinam perire non posse, et licet pars unius in aliud resolvi possit, nunquam tamen totus aer, qui est permixtus aquae, in aquam converti potest propter aerem circumstantem hoc impedientem, ut elementorum semper sit permixtio. Unde egit Deus ut pars elementorum resolvantur mutuo, et quando sit cum mora, aliquid generetur ex concordia elementorum ad ipsum generabile, durans quamdiu durat concordia elementorum, qua rupta, rumpitur et dissolvitur generatum.

Admirabili itaque ordine elementa constituta sunt per Deum, qui omnia in numero, pondere, et mensura creavit; numerus pertinet ad arithmetica, pondus ad musicam, mensura ad geometriam; gravitas enim levitate constringente sustinetur, terra enim gravis quasi in medio suspensa ab igne, levitas autem gravitati innititur, ut ignis terrae. Et dum haec aeterna sapientia ordinaret, proportione inexpressibili usa est, ut quantum quodlibet elementum aliud praecedere deberet, praesciret, ponderans ita elementa, ut quanto aqua terra levior, tanto aer aqua et ignis aere, ut simul pondus cum magnitudine concurreret, et continens maiorem locum occuparet contento. Et tali habitudine ipsa ad invicem connexuit, ut unum in alio necessario sit. Ubi terra est quasi animal quoddam, ut ait Plato, habens lapides loco ossium, rivos loco venarum, arbores loco pilorum, et sunt animalia quae intra illos terrae capillos nutriuntur, ut vermiculi inter pilos animalium. Et ad ignem terra se habet quasi ut mundus ad Deum; multas enim Dei similitudines ignis habet in ordine ad terram, cuius potentiae non est finis, omnia in terra operans, penetrans, illustrans et distinguens atque formans per medium aeris et aquae, ut nihil quasi omnibus sit, quae ex terra gignuntur, nisi alia et alia ignis operatio, ut rerum formae ex diversitate resplendentiae ignis sint. Est tamen ipse ignis rebus immersus, sine quibus nec est, nec res sunt terrenae. Deus autem non est nisi absolutus, unde quasi ignis consumens absolutus et claritas absoluta. Deus est lux, in quo non sunt tenebrae, ab antiquis vocatur, cuius quasi igneitatem atque claritatem omnia, quae sunt, nituntur iuxta posse participare, ut in omnibus astris conspicimus, ubi reperitur ipsa talis claritas materialiter contracta; quae quidem discretiva et penetrativa claritas quasi immaterialiter est contracta in vita viventium vita intellectiva.

Quis non admiretur hunc opificem, qui etiam tali siquidem arte in sphaeris et stellis ac regionibus astrorum usus est? sine omni praecisione cum omnium diversitate sit omnium concordantia, in uno mundo magnitudines stellarum, situm et motum praeponderans et stellarum distantias taliter ordinans, ut nisi qualibet regio ita esset ut est, nec ipsa esse nec in tali situ et ordine esse, nec ipsum universum esse posset; dans omnibus stellis differentem claritatem, influentiam, figuram et colorem atque calorem, qui claritatem concomitatur influentialiter, et ita proportionabiliter partium ad invicem proportionem constituens, ut in qualibet sit motus partium ad totum, deorsum ad medium in gravibus et sursum a medio in levibus, et circa medium, uti stellarum motum orbicularem percipimus.

In his tam admirandis rebus, tam variis et diversis, per doctam ignorantiam experimur iuxta praemissa nos omnium operum Dei nullam scire posse rationem, sed tantum admirari, quoniam magnus Dominus, cuius magnitudinis non est finis, qui cum sit maximitas absoluta, ut est omnium operum suorum auctor et cognitor, ita et finis, ut in ipso sint omnia et extra ipsum nihil, qui est principium, medium et finis omnium, centrum et circumferentia universorum, ut in omnibus ipse tantum quaeratur, quoniam sine eo omnia nihil sunt, quo solum habito omnia habentur, quia ipse omnia; quo omnia sciuntur, quia veritas omnium; qui etiam vult ut in admirationem ex mundi machina tam mirabili ducamur, quam tamen nobis occultati eo plus, quo plus admiramur, quoniam ipse tantum est, qui vult omni corde et diligentia quaeri et eum inhabitat ipsam lucem inaccessibilem, quae per omnia quaeritur, solus potest pulsantibus aperire et petentibus dare. Et nulla habent potestatem ex omnibus creatis se pulsanti aperire et se ostendere, quid sint, cum sine eo nihil sint, qui est in omnibus. Sed quidem in docta ignorantia ab eis sciscitanti, quid sint aut quomodo aut ad quid, respondent: Ex nobis nihil neque ex nobis tibi aliud quam nihil respondere possumus, eum etiam scientiam nostri non nos habeamus, sed ille solus, per cuius intelligere id sumus, quod ipse in nobis vult, imperat et scit. Multa quidem sumus omnia; ipse est, qui in omnibus loquitur, qui fecit nos solus scit quid sumus, quomodo et ad quid. Si quid scire de nobis optas, hoc quidem in ratione et causa nostra, non in nobis quaere; ibi reperies omnia, dum unum quaeris. Et neque te ipsum nisi in eo reperire potes. Fac itaque, ait nostra ignorantia, ut te in eo reperias; et cum omnia in ipso sint, ipse, nihil tibi deesse poterit. Hoc autem non est nostrum, ut inaccessibilem accedamus, sed eius qui nobis dedit faciem ad ipsum conversam, cum summo desiderio quaerendi, quod dum fecerimus, piissimus est, non deseret, sed seipso nobis ostenso, cum apparuerit gloria eius, aeternaliter satiabit, qui sit in saecula benedictus. Amen.