De docta ignorantia

Amplius considerandum, quoniam humanitas perfectissima sursum suppositata, cum sit terminalis contracta praecisio, naturae illius penitus speciem non exit. Simile autem a simili generatur, et hinc secundum naturae proportionem procedit generatum a genitore. Terminus autem cum careat termino, caret finitatione et proportione. Quare homo maximus via naturae non est generabilis, neque etiam omnino carere potest principio speciei, cuius ultima perfectio existit. Partim igitur secundum humanam naturam procedit, quia homo, et quoniam est altissimum principiatum immediatissime principio unitum, tunc ipsum principium, a quo est immediatissime, est ut creans aut generans, ut pater, et principium humanum est ut passivum, materiam receptibilem ministrans; quare a matre sine virili semine. Omnis autem operatio ex spiritu et amore quodam procedit, uniente activum passivo, ut quodam loco in superioribus ostensum reperitur. Et hinc maxima operatio supra omnem naturae proportionem, per quam creator unitur creaturae, ex maximo uniente amore procedens, non dubie a sancto spiritu, qui absolute amor est, necessario existit, per quem solum sine adminiculo agentis contracti infra latitudinem speciei concipere potuit mater filium Dei patris, ut sicut Deus pater omnia spiritu suo formavit, quae ex non extantibus ab ipso in esse prodierunt, ita principalis hoc egit eodem sanctissimo spiritu, quando perfectissime operatus est. Quasi ut exemplo instruatur ignorantia nostra, dum excellentissimus aliquis doctor verbum intellectuale ac mentale suum vult discipulis pandere, ut ostensa ipsis concepta veritate spiritualiter pascantur, agit ut ipsum tale suum mentale verbum vocem induat, quoniam aliter ostensibile discipulis non est, si non induat sensibilem figuram; non potest autem aliter hoc fieri nisi per spiritum naturalem doctoris, qui ex attracto aere adaptat vocalem figuram mentali verbo convenientem, cui taliter ipsum verbum unit, ut vox ipsa in ipso verbo subsistat, ita quod audientes mediante voce verbum attingant. Haec, licet remotissima, similitudine supra id, quod intelligi per nos potest, elevamur parumper in nostra meditatione, quoniam pater aeternus immensae bonitatis, nobis volens divitias gloriae suae ad omnem scientiae et sapientiae plenitudinem ostendere, Verbum aeternum, filium suum, qui ista et plenitudo omnium exsistit, nostris infirmitatibus compatiens, quoniam aliter quam in sensibili et nobis simili forma percipere non poteramus, ipsum secundum nostram capacitatem manifestans, humana natura induit per Spiritum Sanctum sibi consubstantialem, qui quidem spiritus, quasi ut vox ex aere attracto per inspirationem, de puritate fecunditatis virginalis sanguinis corpus ipsum animale contexuit, rationem adiiciens, ut homo esset Verbum Dei patris, et adeo interne adunavit, ut centrum substantiae humanae naturae existeret. Et haec omnia non seriatim, ut in nobis conceptus temporaliter exprimitur, sed operatione momentanea supra omne tempus, secundum voluntatem conformem infinitae potentiae, peracta sunt.

Hanc autem matrem, talem virtute plenam, materiam ministrantem, nemo dubitare debet cunctas virgines omni virtutis perfectione excessisse, et inter omnes mulieres fecundas excellentiorem benedictionem habuisse. Ipsa enim, quae per omnia fuit ad tantum tamque excellentem unicum partum virginalem praeordinata, omnibus ex debito carere debuit, quae aut puritati aut vigorositati simul et unitati tam praeexcellentis partus obesse potuissent. Si enim sine virili semine apta fuisset? Si sanctissima et superbenedicta a Domino non fuisset, quomodo sacrarium Spiritus Sancti, in quo filio Dei corpus effingeret, facta fuisset? Si post partum virgo non remansisset, prius excellentissimo partui centrum maternae fecunditatis in sua suprema perfectione limpiditatis non communicasset, sed divisive et diminute, non ut tanto filio unico et supremo debuisset. Si igitur virgo sanctissima se totam Deo obtulit, cui operatione Spiritus Sancti etiam omnem fecunditatis naturam penitus communicavit, remansit in ipsa immaculata virginitas ante partum, in partu, et post partum supra omnem naturalem communem generationem incorrupta.

Ex patre igitur aeterno et matre temporali, virgine scilicet gloriosissima Maria, Deus et homo Iesus Christus natus est, ex patre maximo et absoluto plenissime, ex matre plenissima virginali fecunditate, suprema benedictione referta in temporis plenitudine. Non enim potuit esse homo ex matre virgine nisi temporaliter, neque ex patre Deo nisi aeternaliter; sed ipsa temporalis nativitas requisivit in tempore plenitudinem perfectionis, sicut in matre plenitudinem fecunditatis.

Quando igitur venit plenitudo temporis, cum sine tempore homo nasci non posset, tunc natus est in tempore et loco ad hoc aptissimo, omnibus tamen creaturis occultissimo. Summae enim plenitudines incomparabiles sunt aliis quotidianis experientiis, hinc nullo signo quaecumque ratio eas apprehendere potuit, quamvis quadam occultissima prophetica inspiratione quaedam signa obscura tradita fuerint, obumbrata humanis similitudinibus, ex quibus rationabiliter incarnandum Verbum in temporis plenitudine praevidisse potuissent sapientes. Praecisionem vero loci vel temporis solus aeternus genitor praescivit, qui ordinavit, ut, dum medium silentium tenerent omnia, tunc in noctis discursu Filius ab arce superna in uterum virginalem descenderet, et ordinato convenienti tempore in forma servi se mundo manifestaret.