De docta ignorantia

Convenit adhuc pauca quaedam circa sphaeram infinitam speculari. Reperimus in infinita sphaera tres lineas maximas longitudinis, latitudinis et profunditatis in centro concurrere. Sed centrum maximae sphaerae aequatur diametro et circumferentiae. Igitur illis tribus lineis infinita sphaera aequatur diametro et circumferentiae. Igitur illis tribus lineis infinita sphaera aequatur centro. Immo centrum est omnia illa, scilicet longitudo, latitudo et profunditas; erit itaque maximum simplicissime atque infinite omnis longitudo, latitudo et profunditas, quae in ipso sunt unum simplicissimum indivisibile maximum. Et ut centrum praecedit omnem latitudinem, longitudinem atque profunditatem et est finis omnium illorum atque medium, quoniam in sphaera infinita centrum, crassitudo et circumferentia idem sunt, et sicut sphaera infinita est penitus in actu et simplicissima, ita maximum est penitus in actu simplicissime. Et sicut sphaera est actus lineae, trianguli et circuli, ita maximum est omnium actus. Quare omnis actualis existentia ab ipso habet, quidquid actualitatis existit, et omnis existentia pro tanto existit actu, pro quanto in ipso infinito actu est, et hinc maximum est et forma essendi sive maxima actualis entitas. Unde Parmenides subtilissime considerans aiebat: Deum esse, cui esse quodlibet quod est, est esse omne id quod est. Sicut igitur sphaera est ultima perfectio figurarum, qua maior non est, ita maximum est omnium perfectio perfectissima, adeo quod omne imperfectum in ipso est perfectissimum, sicut infinita linea est sphaera et in ea curvitas est rectitudo et compositio simplicitas et diversitas identitas et alteritas unitas et ita de reliquis. Quomodo enim posset esse ibi aliquid imperfectionis, ubi imperfectio est infinita perfectio et possibilitas infinitus actus et ita de reliquis? Videmus nunc clare, cum maximum sit ut sphaera maxima, quodmodo totius universi et omnium in universo existentium sit unica simplicissima mensura adaequatissima, quoniam in ipso non est maius totum quam pars, sicut non est maior sphaera quam linea infinita. Deus igitur est unica simplicissima ratio totius universi, et sicut post infinitas circulationes exitur sphaera, ita Deus omnium circulationum, uti sphaera maxima, est simplicissima mensura; omnis enim vivificatio, motus et intelligentia ex ipso, in ipso, et per ipsum, apud quem una revolutio octavae sphaerae non est minor, quam infinitae, quia finis est omnium motuum, in quo omnis motus ut in fine quiescit. Est enim quies maxima, in qua omnis motus quies est maxima quies est omnium motuum mensura, sicut maxima rectitudo omnium circumferentiarum et maxima praesentia sive aeternitas omnium temporum. In ipso omnes motus naturales ut in fine quiescunt, et omnis potentia in ipso perficitur ut in actu infinito. Et quia ipse est entitas omnis esse, et omnis motus est ad esse, igitur quies motus est ipse, qui est finis motus, scilicet forma et actus essendi. Entia igitur omnia ad ipsum tendunt. Et quoniam finita sunt et non possunt aequaliter participare finem, in comparatione ad se invicem, tunc aliqua participant hunc finem per medium aliorum, sicut linea per medium trianguli et circuli in sphaeram ducitur, et triangulus per medium circuli, et circulus in sphaeram per seipsum.