De gratia Redemptoris

Iustus non potest de condigno mereri primam gratiam efficacem post iustificationem. Nam ad talem actum meritorium iam requiritur gratia efficax. Sed neque in suppositione huius primae gratiae efficacis sequentes gratias efficaces de condigno mereri potest; nam si ita, iustus post acceptam primam gratiam efficacem iam esset confirmatus in gratia suis meritis, esset impeccabilis. Ex thesi 12 parte 2 autem constat iustum esse in periculo peccandi quamdiu est viator et non solum in illo temporis spatio, quod est inter iustificationem et primam gratiam efficacem.

Ergo iustus non potest sibi de condigno mereri donum perseverantiae. Nam illud complectitur seriem gratiarum efficacium ab ultima iustificatione usque ad mortem, et ipsam mortem in statu gratiae. Donum perseverantiae non esse obiectum meriti de condigno s. Augustinus ostendit in libro De dono perseverantiae, in quo ait: « Unde satis dilucide ostenditur et incohandi et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari, sed dari secundum ipsius secretissimam eamdemque iustissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem, quoniam, quos praedestinavit ipsos et vocavit, vocatione illa, de qua dictum est: Sine paenitentia sunt dona et vocatio Dei »¹. Theologi in hac re conveniunt², eamque communiter proponunt ut theologice certam³.

Iustus autem de congruo mereri potest perseverantiam, si excipitur prima gratia efficax. Videtur enim congruum, Deum Patrem caelestem intuitu bonorum operum, quae faciunt filii eius adoptivi, eam circa eos curam habere, ut in gratia permaneant. Cum autem de hac re non habeatur promissio divina, hoc meritum de congruo non est infallibile.

Potest tamen iustus donum perseverantiae suppliciter impetrare, excepta iterum, ut patet, prima gratia efficaci. Ita s. Augustinus: « Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest »⁴, et propterea monet semper rogandum esse donum perseverantiae. Ita s. Thomas⁵: « Etiam ea quae non meremur, orando impetramus; nam et peccatores Deus audit peccatorum veniam petentes, quam non merentur, ut patet per August. super illud Ioan. 9: Scimus, quia peccatores Deus non exaudit, alioquin frustra dixisset publicanus: Deus propitius esto mihi peccatori, ut dicitur Luc 18; et similiter perseverantiae donum aliquis petendo a Deo impetrat vel sibi vel alii, quamvis sub merito non cadat ». Suárez⁶ rem proponit ut certissimam. Christus promisit: « Omnia quaecumque petieritis in oratione credentes, accipietis » (⁷). Sed oratio debet talis esse qualem Christus voluit: « Oportet semper orare et non deficere »⁸.

Quam rem ita explicat Suárez: « Duobus modis posse intelligi iustum mereri vel impetrare donum perseverantiae. Primo per unum actum, vel per plures in certo tempore, vel usque ad certum instans vitae factos, impetrando perseverantiam et quasi confirmationem in gratia pro reliquo tempore vitae. Secundo successive per totum vitae tempus quasi per partes perseverantiam impetrando, verbi gratia, nunc impetrando auxilium efficax ad non cadendum in praesenti occasione, et post illam iterum orando et impetrando aliud auxilium ad servandum praeceptum iterum occurrens, et sic consequenter orando et numquam deficiendo. Dico ergo priorem modum merendi vel impetrandi perseverantiam non esse infallibilem... Si quis oret perseveranter petendo perseverantiam in gratia, infallibiliter eum esse impetraturum, non tamen illo primo modo quem hactenus negavimus, sed alio secundo modo prius declarato. Atque ita dicimus secundo iustum perseverando debito modo in orationis instantia et frequentia, posse successive infallibiliter obtinere perseverantiam usque ad mortem. Probatur, quia perseverantia in orando, ad hanc impetrationem necessaria, non est tantum duratio aliqua unius vel alterius petitionis pro aliquo tempore; hoc enim nec definiri potest, nec cum fundamento affirmari. Neque esset prudens oratio, qua quis peteret sibi dari perseverantiam pro toto tempore futurae vitae, etiam sine nova diligentia procurandi eamdem perseverantiam. Neque est cur credamus talem promissionem esse alicui orationi factam. Igitur perseverantia orationis, in tali materia requisita, est ut non semel tantum aut iterum fiat, sed ut toto tempore vitae duret, et praesertim ut in occurrentibus occasionibus servandi mandata aut vincendi tentationes, cum debita fiducia repetatur. Sic enim fiet, ut, procedendo ab uno actu ad alium, bene operando, et convenienter orando, infallibiliter perseverantiam consequatur. Haec autem infallibilitas non convenit huic merito de congruo ratione sui (ut ita dicam), sed ratione impetrationis, quae proprie soli orationi seu petitioni, ut talis est, respondet. Ratio est, quia haec infallibilitas solum fundatur in promissione divina, quae non invenitur facta operibus iustorum, quatenus meritoriis de congruo, sed tantum orationi. Quare ut fructus huius meriti certior sit, adiungenda semper est petitio perseverantiae. Et eadem ratione non solum orandum est ut non peccemus, sed ut in oratione perseveremus, quia neque oratio neque perseverantia in illa potest sine gratia Dei fieri, neque sine congrua vocatione fiet. Et ita totum hoc meritum et impetratio initium habere debet ab aliquo auxilio sine merito vel impetratione collato »⁹.

Est sententia omnino probabilis iustum posse de congruo mereri reparationem post lapsum. Ita contra s. Thomam¹⁰ plurimi theologi: s. Bonaventura¹¹, Scotus¹², s. Bellarmino¹³, Suárez¹⁴, Ripalda¹⁵ Sensus huius doctrinae non est, hominem postquam peccavit, posse de congruo mereri iustificationem¹⁶; sed: operibus in statu iustitiae factis homo de congruo meretur gratiam poenitentiae et conversionis post lapsum. Revera, si supponatur homo, qui diu permanserat in iustitia et multa bona opera fecerat, deinde tamen ex infirmitate magis quam ex malitia mortale commisit peccatum, omnino congruum videtur, ut Deus misericors intuitu bonorum operum quae antea fecerat, eum sic iuvet, ut de facto perveniat ad poenitentiam. Patet minorem esse congruentiam, si quis brevi fortasse tempore solum fuit in iustitia et pauca tantum opera bona fecit et deinde multum et ex malitia peccavit.

Bona temporalia nude in se considerata non videntur esse obiectum meriti, sed inquantum iuvant in via salutis possunt esse obiectum meriti de congruo¹⁷.

Quod ad meritum iusti pro aliis attinet, Suárez¹⁸ dicit: « Est ergo regula posse iustum alteri mereri de congruo quod sibi potest et aliquid amplius ». Hoc amplius est ipsa prima gratia, quam nemo sibi ipsi mereri potest. « Merito congrui potest aliquis alteri mereri primam gratiam. Quia enim homo in gratia constitutus implet Dei voluntatem, congruum est secundum amicitiae proportionem, ut Deus impleat hominis voluntatem in salvatione alterius »¹⁹.