De gratia Redemptoris

Defendit praedestinationem ad gloriam praecise sumptam ante praevisa merita. « Praedestinatio ad gloriam praecedit praedestinationem ad gratiam »¹. His « beneplacito voluntatis suae constituit conferre talem gratiam, quae concupiscentiam etiam in baptizatis remanentem ad luctam praesertim in extrema vitae periodo reprimat, ita ut finaliter perseverent, et efficaciter perducantur ad gloriam »². Reliqui sunt negative reprobati. «Reprobatio negativa suam ex parte reprobi caussam habet, nempe originale peccatum ». His « Deus donorum suorum Dominus noluit tantam gratiam impertire » quantam praedestinatis³.

« Est ergo gratia sufficiens sensu Thomistico ac nostro illa, quae dat posse, non velle: aut si dat velle, istud adeo est invalidum atque imperfectum, ut desideria carnis contraria concupiscentis non vincat, nisi superveniente flagrantissima et potentissima caritate. Huiusmodi sunt inspirationes et pia animi desideria, quae perversam animam movent, atque excitant aliquantum, sed illam ad conversionem non trahunt. Hanc sufficientem gratiam in se ipso expertus est s. Pater paullo ante conversionem, eamque his verbis expressit octavo Confess. suarum libro cap. 5. Voluntas autem nova, quae mihi esse coeperat, ut te gratis colerem, fruique te vellem, Deus sola certa iucunditas, nondum erat idonea ad superandam priorem vetustate roboratam. Ex quibus liquet, gratiam sufficientem aliquem semper effectum producere, nempe pium animi motum et bonam voluntatem, sed invalidam et cui liberum arbitrium resistit. Sequitur etiam gratiam, quae in uno est sufficiens, in altero, cuius vetus et carnis voluntas cum nova et spirituali non adeo conflictat, ut discordando dissipet animam, esse efficacem, eamdemque gratiam talem esse respectu unius operis, e. g. orationis, quae efficax non est comparate ad opera alia, e. g. observantiam omnium praeceptorum divinorum; et demum constat omnem Dei gratiam, quantumvis minimam, esse in se ad opera salutaria sufficientem, ut alibi diximus, id est, non efficere actus salutares propter obicem carnalis et robustioris delectationis, cum tamen tribuat voluntati posse eam superare, si velit. Ut autem velit, requiritur in hoc statu sancta delectatio victrix, quae a nullo duro corde respuitur: et hanc nos dicimus gratiam esse efficacem. Igitur gratia efficax est illa, quae semper cum effectu coniuncta est, sive caritas, quae dat posse et velle, et tantum velle, ut voluntatem carnis contraria concupiscentem facile vincat, nec solum dat posse bene agere, sed efficit ipsam actionem...

Verum etsi Thomistis in confessione gratiae sufficientis et efficacis concordissime coniuncti sumus, et consentimus nihil boni liberum arbitrium perficere, nisi victrice gratia flectatur et determinetur ad actum, dissentimur tamen ab illis non solum in explicanda gratiae natura, verum etiam in eo, quod nolint in eadem gratia gradualitatem admittere, et gratiam quae in uno sufficiens et inefficax est, non posse efficacem esse in altero constantissime teneant, propterea quod auxilium sufficiens et efficax inter se specie differant et natura. At nos eandem numero delectationem, quae in aliquibus minus excaecatis atque obduratis e. g. in Tyriis Sydoniisque foret efficax et ad poenitentiam traheret, in aliis maiori caecitate et obduratione affectis inefficacem esse contendimus; nec tamen derogari gratiae efficaci, quoniam si Deus talem delectationem inspirat, qua perversa cupiditas superatur, id praestat beneplacito ac proposito voluntatis suae, iisque, quos vult efficaciter bene agere, talem impertitur caritatem, quae numquam ab eorum quantumvis duro corde respuitur »⁴. Deinde statuitur «Propositio I. Gratia est inspiratio sanctae dilectionis; neque a caritate actuali distinguitur... Propositio II. Gratia efficax est victrix delectatio, sive caritas, quae superat contrariam cupiditatem »⁵, «Propositio III. Delectatio non eadem est in omnibus, sed modo efficax, modo inefficax, et habet caritas et gratia gradus suos, ex quibus absque ullo praeiudicio absolutae Dei voluntatis mirabilis eius oeconomia una cum vera arbitrii nostri libertate facile potest dignosci »⁶. « Propositio IV. Haec doctrina nihil habet affinitatis cum haeresi Ianseniana. Probatur; nam Iansenius... statuit efficaciam gratiae in delectatione victrice, quae a deliberatione et indifferentia liberi arbitrii penitus seiuncta est. Nos vero dicimus indeliberatam quidem esse hanc delectationem, quatenus inspiratur a Deo; et proinde per primum actum indeliberatum nos nihil mereri, nisi accedat liberi arbitrii deliberatus assensus, firmissime tenemus, cum meritum haberi nequeat sine indifferentia libertatis. At haec delectatio victrix coniuncta est cum deliberatione comparate ad opera, quae efficiuntur a libero arbitrio hac delectatione excitato. Quamvis enim sit haec efficax gratia antecedens, et Deus sine nobis faciat, ut velimus; nihilo tamen minus per illam non proponitur nobis bonum sub omni ratione boni, quemadmodum proponitur beatis per lumen gloriae, ideoque remanet indifferentia iudicii et vera libertas, quam habere nequeunt beati in patria... Quamobrem sequitur quidem ex hac victrice delectatione infallibiliter effectus, eo quod animus amplectatur bonum, quod magis delectat, sed sequitur libere, quia non adeo in hac vita delectat bonum aliquod, ut nequeat in eo apprehendi ratio aliqua mali...

Pari iure discrepamus circa gratiam inefficacem. Primo enim fatemur qualemcumque gratiam in hoc statu, sive parvam sive magnam, esse gratiam Christi. Deinde defendimus dari gratiam inefficacem, cui voluntas resistit. Ac tandem per gratiam sufficientem dari nobis potestatem implendi divina mandata, eamque veram et propriam, sed non taliter validam et expeditam, ut ad ponendum actum non sit necessaria gratia efficax »⁷.

In hoc systemate statuitur gratia ex se ipsa efficax. « Postrema sententia est Thomistarum et Augustinensium omnium affirmantium gratiam efficacem esse seipsa, non talem reddi aut cooperatione liberi arbitrii, aut ex circumstantiis congruis: atque certissime et infallibiliter cum effectu coniunctam esse, non vage prout comprehenditur in cumulo omnium gratiarum, sed quatenus est individua et peculiaris praemotio et inspiratio collata hominibus non suspensa et indifferenti Dei voluntate, sed absoluta et plenissima: ita ut haec gratia det posse, velle et perficere, neque ipsa cooperetur quia volumus, sed nos velimus, quia ipsa operatur »⁸.

Ergo gratia est seipsa efficax, in signo antecedente ad consensum liberi arbitrii; sed haec gratia seipsa efficax gradu solum differt a gratia inefficaci; et eadem omnino gratia, quae in uno est efficax, in altero potest inefficax esse.

In his iam apparet hanc doctrinam non esse admittendam.

Nam haec gratia se ipsa efficax aut metaphysica necessitate cum consensu coniuncta est, ita ut metaphysice dissensus repugnet, et sic actus liber iam est determinatus in signo antecedente ad electionem liberi arbitrii et independenter ab ea, et habetur necessitas antecedens: deest libertas; aut inter gratiam seipsa efficacem et consensum liberi arbitrii haec necessitas antecedens auferens libertatem non exsistit, et dissensus manet possibilis, et sic non explicatur metaphysica infallibilitas, qua gratia efficax cum consensu liberi arbitrii coniuncta est, nisi admittatur scientia media, quae tamen in hoc systemate absolute negatur.

Praeterea eadem gratia potest ex se efficax esse in uno, quae est inefficax in altero. Si Deus hanc gratiam alicui homini dat, scit eam efficacem esse in hoc homine, non esse efficacem in illo; ergo scit hanc gratiam in hoc homine esse maiorem quam liberam resistentiam hominis eamque esse victuram; similiter de alio homine scit eandem gratiam minorem esse quam liberam resistentiam hominis, eamque non esse superaturam. Unde explicatur haec infallibilis scientia, qua Deus scit aliam decisionem creaturae metaphysice exclusam esse? Libera decisio creaturae in signo antecedente ad eius electionem iam deberet esse determinate vera, secus non est determinate cognoscibilis; actus autem liber, non est determinate verus in omni signo antecedente eius futuritionem.

Tandem, si delectatio victrix absolute necessaria est ad actum salutarem, delectationi non victrici aliquid deest, quod absolute necessarium est ad actum ex parte principii operantis; ergo delectatio non victrix non est gratia vere sufficiens.

Accedunt difficultates ex sententia praedestinationis ad gloriam praecise sumptae ante praevisa merita; quod sola caritas sit gratia; quod semper homo maiorem delectationem sequatur etc.

Ergo efficacia gratiae explicanda non est per delectationem victricem.