De gratia Redemptoris

Infideles negativi ii intelliguntur, ad quos numquam pervenit praedicatio evangelii, qui proinde sine propria culpa nihil sciunt de facto revelationis et hinc sine personali culpa non possunt elicere actum fidei. Esse infidelitatem negativam inculpabilem constat. Pius V damnavit Baii prop. 68: « Infidelitas pure negativa in his (in) quibus Christus non est praedicatus, peccatum est »¹. Similiter Pius IX.: « Pro certo pariter habendum est, qui verae religionis ignorantia laborant, si ea sit invincibilis, nulla ipsos obstringi huiusce rei culpa ante oculos Domini »². De his specialis movetur quaestio, quia ex una parte fides eaque actualis omnibus adultis necessaria est ut perveniant ad salutem³, ex altera autem parte sine propria culpa in tali statu inveniuntur, ut iis omnino impossibile sit actum fidei elicere; sic ergo videntur non habere auxilium sufficiens ut possint venire ad salutem.

Thesis loquitur de infidelibus adultis, id est de iis qui sunt capaces actuum moralium; quia solum in illis sermo esse potest de collatione gratiae actualis.

Adversantur huic thesi iidem qui praecedentem thesim negant.

Quod infidelibus negativis adultis pro tempore concedatur gratia saltem remote sufficiens, ut possint venire ad salutem nunc est sententia quasi communis et certa.

Sensus huius doctrinae est: Adulti possunt pervenire ad cognitionem Dei et obligationum quas habent, et actus moraliter honestos et malos ponere. Cum Deus serio omnium salutem velit, omnibus concedit possibilitatem vitandi peccatum mortale. Hanc possibilitatem partim habent ipsis suis viribus naturalibus, cum non omnes tentationes et difficultates excedant vires physicas et morales hominum. Si autem occurrunt difficultates, quas superare viribus naturalibus moraliter est impossibile, Deus propter Christum iis concedit auxilium, quo possint eas superare. Hoc auxilium non debet esse entitative supernaturale, sed potest esse entitative naturale, supernaturale quoad modum. Si homo tentationibus succumbit et graviter peccat, simile dicendum videtur, quod dictum est praecedenti thesi de peccatoribus, scl. quod pro tempore habebunt adhuc auxilium saltem remote sufficiens ad vitanda alia peccata mortalia. Si quis autem non mortaliter peccat, sed legem naturalem observat, Deus talem habebit circa eum providentiam, ut possit elicere actum fidei ad salutem necessarium et ita positive se praeparare ad iustificationem; ergo nemo moraliter adultus punitur aeterna poena cum solo peccato originali. Quomodo autem Deus actum fidei in tali casu homini possibilem reddat, determinate dici nequit, quamdiu plures viae Deo possibiles sunt neque Deus nobis revelavit, qualem ex possibilibus eligere velit; immo ex eo, quod nos indicare non possimus, quae via Deo sit possibilis, non sequitur, ut nulla sit Deo possibilis⁴. De numero eorum, qui ita per specialem Dei providentiam perducuntur ad veram fidem, utrum sit magnus, parvus, nihil omnino scimus, quia Deus hoc non revelavit⁵. « Quamdiu vero in terris versamur mortali hac gravati mole, quae hebetat animam, firmissime teneamus ex catholica doctrina unum Deum esse, unam fidem, unum baptisma⁶; ulterius inquirendo progredi nefas est »⁷.

Haec doctrina nihil aliud est, quam applicatio principii: Facienti quod est in se Deus non denegat gratiam. Hoc axioma vario quidem modo intelligi potest et intellectum est⁸; multi theologi intellexerunt illud et intelligunt sensu negativae dispositionis ad recipiendam gratiam actualem supernaturalem⁹. Principium sic intellectum est modus specialis considerandi vel enuntiandi voluntatem Dei salvificam universalem. Ex hac enim seria et operosa voluntate Deus vult conferre auxilia necessaria ad salutem; consequenter Deus gratiam dabit homini, qui non ponit impedimentum contra gratiam per peccatum. Si enim tali homini Deus gratiam denegaret, signum esset non adesse seriam voluntatem salvificam universalem. Non ponere impedimentum gratiae, non peccare fieri potest per actus entitative naturales. Tales actus non sunt dispositio positiva ad gratiam, sed negativa, id est homo, qui non committit peccatum mortale minus indispositus est ad recipiendam gratiam, quam ille qui peccat. Et hoc est quod dicit thesis: Deus infidelem negativum, qui quantum in se est legem naturalem observat, et non peccat, iuvabit, ut actibus supernaturalibus positive se disponere possit ad iustificationem.

DOC. ECCLESIAE

ALEXANDER VIII damnavit errores iansenistarum: « 4. Christus dedit semetispum pro nobis oblationem Deo, non pro solis electis, sed pro omnibus et solis fidelibus. — 5. Pagani, Iudaei, haeretici aliique huius generis nullum omnino accipiunt a Iesu Christo influxum: adeoque hinc recte inferes, in illis esse voluntatem nudam et inermem sine omni gratia sufficienti »¹⁰.

CLEMENS XI damnavit errores Quesnel: « 26. Nullae dantur gratiae nisi per fidem. — 27. Fides est prima gratia et fons omnium aliarum. — 29. Extra Ecclesiam nulla conceditur gratia »¹¹.

Pius IX: « Ceterum prout caritatis ratio postulat, assiduas fundamus preces, ut omnes, quaquaversus gentes ad Christum convertantur, communique hominum saluti pro viribus inserviamus, neque enim abbreviata est manus Domini¹², gratiaeque caelestis dona nequaquam illis defutura sunt, qui hac luce recreari sincero animo velint et postulent »¹³. — « Notum Nobis vobisque est, eos, qui invincibili circa sanctissimam nostram religionem ignorantia laborant, quique naturalem legem eiusque praecepta in omnium cordibus a Deo insculpta sedulo servantes ac Deo obedire parati, honestam rectamque vitam agunt, posse, divinae lucis et gratiae operante virtute, aeternam consequi vitam, cum Deus, qui omnium mentes, animos, cogitationes habitusque plane intuetur, scrutatur et noscit, pro summa sua bonitate et clementia minime patiatur, quempiam aeternis puniri suppliciis, qui voluntariae culpae reatum non habeat »¹⁴.

S. SCRIPTURA

S. Scriptura explicite non agit de nostra quaestione; sed ea, quae thesis dicit, continentur in doctrina de seria voluntate Dei salvifica universali in omni signo antecedente finalem impoenitentiam, et in doctrina de Christo Redemptore omnium hominum¹⁵. Haec enim universalitas non adesset, si ingens numerus infidelium negativorum exclusus esset ab omni influxu redemptionis Christi.

PATRES

S. CLEMENS ROMANUS: « Sanguinem Christi intentis oculis intueamur, et cognoscamus quam pretiosus sit Deo et Patri eius, qui propter nostram salutem effusus toti mundo poenitentiae gratiam obtulit. Perveniamus ad omnes mundi aetates, et discamus quod in omni generatione volentibus ad ipsum converti Dominus poenitentiae locum concesserit »¹⁶.

S. IOANNES CHRYSOSTOMUS: « Si illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum¹⁷, quonam pacto tot homines sine lumine manent? Neque enim omnes Christum cognoscunt. Quomodo ergo illuminat omnem hominem? Illuminat profecto, quantum in ipso est. Si qui autem sponte sua mentis oculos claudentes ad huius lucis radios aciem dirigere noluerint, non ex luminis natura in tenebris perstiterunt, sed malitia sua, qui sponte tanto se dono indignos reddiderunt. Nam gratia in omnes diffusa est, non iudaeum, non graecum, non barbarum, non scytham, non liberum, non servum, non virum, non mulierem, non senem, non iuvenem effugit aut dedignatur; omnibus eadem est, omnibus se facilem exhibet, omnes pari honore advocat. Qui autem eius munere frui neglegunt, hanc suam caecitatem sibi ipsis imputent »¹⁸.

S. AMBROSIUS: « Plena est ergo terra misericordiae Domini; quia omnibus est data remissio peccatorum. Super omnes sol oriri iubetur. Et hic quidem sol cotidie super omnes oritur. Mysticus autem sol ille iustitiae omnibus ortus est, omnibus venit, omnibus passus est et omnibus resurrexit; ideo autem passus est, ut tolleret peccatum mundi. Si quis autem non credit in Christum, generali beneficio ipse se fraudat »¹⁹.

S. AUGUSTINUS: « Et non est qui se abscondat a calore eius²⁰.

Cum autem Verbum etiam caro factum est et habitavit in nobis mortalitatem nostram suscipiens, non permisit ullum mortalium excusare se de umbra mortis; et ipsam enim penetravit Verbi calor »²¹.

« Illud autem lumen²² non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta implenda convertunt. Quod omnes homines possunt si velint, quia illud lumen omnem hominem illuminat venientem in hunc mundum »²³, Ad hunc textum postea notat: « Quod vero dixi: Illud autem lumen etc., non putent novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum. Verum est enim omnino omnes homines hoc posse, si velint; sed praeparatur voluntas a Domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. Quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni »²⁴.

PAULUS OROSIUS: « Mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adiutorium suum non solum in corpore suo, quod est Ecclesia, cui specialia ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, verum etiam universis in hoc mundo gentibus propter longanimem sui aeternamque clementiam subministrare, non, ut tu (Pelagius) asseris cum discipulo tuo Caelestio, cui iam apud africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum natura contusa est, in solo naturali bono et in libero arbitrio generaliter universis unam gratiam contributam, sed speciatim cotidie per tempora, per dies, per momenta, per atomos et cunctis et singulis ministrare »²⁵.

S. PROSPER (?): « Sive igitur novissima contemplemur saecula, seu prima, seu media, rationabiliter et pie creditur omnes homines salvos fieri Deum velle, semperque voluisse, et hoc non aliunde monstratur quam de iis beneficiis, quae providentia Dei universis generationibus communiter atque indifferenter impendit. Fuerunt enim ac sunt huiusmodi dona ita generalia, ut ipsorum testimonio ad quaerendum verum Deum possent homines adiuvari: quibus donis auctorem suum per omnia saecula protestantibus, specialis gratiae largitas superfusa est. Quae licet copiosius nunc quam ante praestetur, causa tamen distributionum suarum Dominus apud scientiam suam tenuit, et intra secretum potentissimae voluntatis occuluit; quae si omnibus uniformiter affluerent, non laterent; et quam nulla est ambiguitas de benignitate generali, tam de speciali misericordia nihil quod stupendum esset exsisteret; ac proinde illa esset gratia, ista non esset. Deo autem placuit et hanc multis tribuere, et illam a nemine submovere; ut ex utraque appareat non negatum universitati, quod collatum est portioni, sed in aliis praevaluisse gratiam, in aliis resiluisse naturam »²⁶.

« Quamvis enim multi amantes tenebras suas, splendorem non recipiant veritatis, et multi qui illuminati fuerant, tenebrescant, verbum tamen Dei manet in aeternum²⁷, et de promissionis veritate nihil excidit. Intrat quotidie praescita et promissa gentium plenitudo, et in Abrahae semine omnis gens, omnis tribus, omnis lingua benedicitur. Quod enim Pater Filio dedit, Filius non amittit, neque quisquam potest de manu eius rapere quod accepit²⁸. Firmum fundamentum Dei state²⁹, et mansuri in aeternum templi aedificatio non vacillat, praetenta super omnes veritate et misericordia Dei; a quo quod et nemini negatur, et nulli debetur, in iis quos promisit et efficitur. Ipse enim operatur omnia in omnibus³⁰, sed omnia proculdubio iusta et bona. Universae enim viae Domini misericordia et veritas³¹. Qui sicut praescivit ante saecula, quanta totius mundi hominum multitudo vel communibus usa donis, vel specialibus adiuta praesidiis, declinans tamen ab itinere veritatis et vitae, ingressura esset latitudinem erroris et mortis: semper praecognitum habuit, quantus piorum numerus per opem gratiae et per servitutem obedientiae ad aeternam beatitudinem pertineret: ut nullo excidente de plenitudine promissorum, qui nec provectu erat fallendus, nec auxilio defuturus, eos glorificaret prae omnibus quos elegit ex omnibus. Universitati quippe hominum, quod abunde probavimus, ita multiplex atque ineffabilis bonitas Dei consuluit semper et consulit, ut neque ulli pereuntium excusatio suppetat de abnegato sibi lumine veritatis, neque cuiquam sit liberum de sua iustitia gloriari; cum et illos propria nequitia demergat ad poenam, et istos Dei gratia perducat ad gloriam »³².