De gratia Redemptoris

Calvinus docuit solos praedestinatos habere veram fidem iustificantem, eos solos habere spiritum adoptionis, eosque numquam amittere iustitiam; reprobi autem numquam in tota sua vita erant iustificati neque habebant veram fidem. Secundum ipsum ergo iustitia est inamissibilis¹.

Inamissibilitatem iustitiae antea iam docuerat Iovinianus, de quo s. Hieronymus: « Secunda propositio (Ioviniani) est, eos qui fuerint baptizati, a diabolo non posse tentari. Et ne hoc stulte dixisse videretur, adicit: Quicumque autem tentati fuerint, ostendi eos aqua tantum, et non spiritu baptizatos, quod in Simone Mago legimus. Unde et Ioannes dicit: Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet: et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Et in hoc manifesti fiunt filii Dei et filii diaboli². Et in fine Epistolae: Omnis qui natus est ex Deo non peccat; sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum »³.

Lutherus secundum doctrinam suam de fide fiduciali docuit, iustitiam, sicut per fidem apprehenditur, ita eadem fide fiduciali retineri; quam primum hanc fidem homo relinquit, a iustitia excidit. Et quidem sic solum iustitia amittitur. Iustus in omni opere peccat, quae peccata in se sunt mortalia; iustis autem a Deo non imputantur et ita illis sunt venialia. Per ea iustitia non amittitur.

Contra utrumque errorem statuitur thesis.

« Iustus... amittit »: Iustitia accepta est amissibilis. Ergo possibile est, iustificatum iterum fieri inimicum Dei, peccatorem, et si in tali statu moritur, damnari; ergo aliquis reprobus per aliquod tempus potest esse in statu gratiae et filius Dei. Haec contra Calvinum.

« Omni peccato mortali »: Ergo non sola infidelitate, sed etiam aliis peccatis anima vita supernaturali privari potest, quae peccata propterea mortalia vocantur⁴. Haec contra Lutherum.

« Solo »: Sunt quaedam peccata minora, quae in iusto inveniri possunt quin cesset esse iustus; sunt praecise illa quae dicuntur venialia.

« Iustitia »: intelligitur proxime de illo dono, quo homo formaliter iustus constituitur, scl. de gratia sanctificante, cum Spiritu Sancto inhabitante⁵. Quod ad virtutes infusas attinet, in tractatu de virtutibus infusis⁶ probatum est, virtutem caritatis simul cum gratia sanctificante amitti, ergo omni et solo peccato mortali; virtutem spei, per peccatum ipsi directe oppositum, et virtutem spei et fidei per peccatum fidei directe oppositum. Haec amissio gratiae non sic intelligenda est, ac si homo per peccatum physice gratiam destrueret; sed sicut a Deo habitus supernaturales infunduntur, ita etiam a Deo physice destruuntur, si homo impedimentum contra illum habitum ponit.

Thesis est definita in concilio tridentino.

Tres sunt partes thesis: 1) iustitia amitti potest; 2) omni peccato mortali; 3) solo peccato mortali.

I. Iustitia amitti potest.

DOC. ECCLESIAE

CONC. TRIDENTINUM, cap. 12: « Nemo quoque, quamdiu in hac mortalitate vivitur, de arcano divinae praedestinationis mysterio usque adeo praesumere debet, ut certo statuat, se omnino esse in numero praedestinatorum, quasi verum esset, quod iustificatus aut amplius peccare non possit, aut, si peccaverit, certam sibi resipiscentiam promittere debeat. Nam, nisi ex speciali revelatione, sciri non potest, quos Deus sibi elegerit »⁷. Cap. 13: « Similiter de perseverantiae munere... nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur... in spem gloriae et nondum in gloriam renati sunt...»⁸. — Cap. 14: « Qui vero ab accepta iustificationis gratia per peccatum exciderunt, rursus iustificari poterunt, cum excitante Deo per poenitentiae sacramentum merito Christi amissam gratiam recuperare procuraverint...»⁹. — Can. 23: « Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gratiam amittere atque ideo eum, qui labitur et peccat, numquam vere fuisse iustificatum... A. S. »¹⁰.

CLEMENS XI damnavit errorem Paschasii Quesnel 43: « Primus effectus gratiae baptismalis est facere, ut moriamur peccato, adeo ut spiritus, cor, sensus non habeant plus vitae pro peccato, quam homo mortuus habeat pro rebus mundi »¹¹.

S. SCRIPTURA

Rom 11, 20 ss.: « Tu autem fide stas: Noli altum sapere, sed time. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit: ne forte nec tibi parcat. Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem, qui ceciderunt, severitatem: in te autem bonitatem Dei, si permanseris in bonitate, alioquin et tu excideris ». — 1 Cor 9, 27: « Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar ». — 1 Cor 10, 12: « Qui se existimat stare, videat ne cadat». — Apoc 3, 11: « Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam ».

Patres vide in parte sequente.

II. Omni peccato mortali.

Doc. Ecclesiae

CONC. TRID. cap. 15: « Adversus etiam hominum quorumdam callida ingenia, qui per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium¹², asserendum est, non modo infidelitate, per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocumque alio mortali peccato, quamvis non amittatur fides, acceptam iustificationis gratiam amitti: divinae legis doctrinam defendendo, quae a regno Dei non solum infideles excludit, sed et fideles quoque fornicarios, adulteros, molles, masculorum concubitores, fures, avaros, ebriosos, maledicos, rapaces¹³, ceterosque omnes, qui letalia committunt peccata, a quibus cum divinae gratiae adiumento abstinere possunt et pro quibus a Christi gratia separantur »¹⁴. — Can. 27: « Si quis dixerit, nullum esse mortale peccatum nisi infidelitatis, aut nullo alio quantumvis gravi et enormi praeterquam infidelitatis peccato semel acceptam gratiam amitti: A. S. »¹⁵.

Sess. 7, De Baptismo, can. 6: « Si quis dixerit, baptizatum non posse, etiamsi velit, gratiam amittere, quantumcumque peccet, nisi nolit credere: A. S. »¹⁶.

S. SCRIPTURA

S. Paulus plura enumerat peccata, quae a regno Dei excludunt: 1 Cor 6, 9 (cit. in Concilio Tridentino); Gal 5, 19-21; Eph 5, 5; similiter Apoc 21, 8 (« pars illorum erit in stagno ardenti igne, et sulphure: quod est mors secunda »).

Iac 1, 15: « Peccatum vero cum consummatum fuerit (perfectum, perfecte commissum), generat mortem ».

PATRES

S. ATHANASIUS: « Quocirca cum aliquis vitio aliquo a Spiritu defecerit, illa quidem gratia apud eos qui voluerint irrevocabiliter permanet, si modo ipsos postquam ceciderint, paeniteat; verumtamen ille qui cecidit non amplius in Deo est, eo quod sanctus et paracletus Spiritus, qui in Deo est, ab ipso recesserit »¹⁷.

S. HIERONYMUS, explicans verba Ioannis, quae obiecerat Iovinianus: « Propterea, inquit, scribo vobis, filioli mei: Omnis qui natus est ex Deo non peccat, ut non peccetis, et tamdiu sciatis vos in generatione Domini permanere, quamdiu non peccaveritis. Immo qui in generatione Domini perseverant, peccare non possunt. Quae enim communicatio luci et tenebris? Christo et Belial?¹⁸ Quomodo dies et nox misceri nequeunt, sic nec iustitia et iniquitas, peccatum et bona opera, Christus et Antichristus. Si susceperimus Christum in hospitio nostri pectoris, illico fugamus diabolum. Si peccaverimus, et per peccati ianuam ingressus fuerit diabolus, protinus Christus recedet »¹⁹.

S. AUGUSTINUS: « Si autem iam regeneratus et iustificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere: Non accepi, quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio »²⁰.

III. Solo peccato mortali.

Doc. Ecclesiae

CONC. TRID. cap. 11: « Licet enim in hac mortali vita quantumvis sancti et iusti in levia saltem et quotidiana, quae etiam venialia dicuntur, peccata quandoque cadant, non propterea desinunt esse iusti. Nam iustorum illa vox est et humilis et verax: Dimitte nobis debita nostra »²¹. — Sess. 14, cap. 5, De confessione: « Nam venialia, quibus a gratia Dei non excludimur et in quae frequentius labimur... »²².

S. SCRIPTURA

Iac 3, 2: « In multis enim offendimus omnes ». Certo non vult dicere, omnes esse spiritualiter mortuos et separatos a Christo. — Omnes debent orare: « Dimitte nobis debita nostra », Matth 6, 12.

Plura de hac parte vide in thesi 15, ubi ostenditur singulare privilegium esse, posse in tota vita peccata venialia vitare; non autem est singulare privilegium, in iustitia accepta permanere; id enim omnis iustus potest (cf. thes. 12 part. 3).