De gratia Redemptoris

In decursu thesis praecedentis saepius iam dictum est, actus ad iustificationem praeparantes ponendos esse auxilio gratiae. De hac necessitate gratiae in praesenti thesi agendum est.

« Ad hos actus eliciendos »: sermo ergo est de actibus peccatoris, quibus ad iustificationem praeparatur. Hos actus vocamus « salutares », quia hominem positive ad salutem promovent, vel ad illam conducunt, sive mediate sive immediate, prout sunt dispositio mediata vel immediata. Notandum autem est praeter hos actus alios quoque esse qui vocantur salutares, scl. actus meritorios hominis iusti; de his sermo occurrit parte tertia.

« Etiam ad ipsum initium fidei »: Thesis est omnino universalis: ad omnes actos disponentes; speciatim autem additur: « etiam ad initium fidei » propter errorem Semipelagianorum. Initium fidei realiter idem est quod initium conversionis; complectitur primum desiderium salutis cum cognitione antecedente, primam bonam voluntatem hominis in ordine ad salutem, pium credulitatis affectum, implorationem divini auxilii. Ergo ad hos quoque actus, quibus motio ad salutem incipit, gratia est necessaria; nullus actus excipitur.

« Gratia » est necessaria: Gratiam intelligimus gratuitum donum, auxilium Dei. Auxilium illud revera esse gratuitum sive in debitum proprie ostenditur thesi 8; magna ex parte tamen iam in praesenti thesi continetur, quatenus sine gratia neque dispositio ad gratiam neque meritum gratiae habetur. Cum hoc auxilium ad eliciendos illos actus detur, per se non debet esse auxilium permanens. In tractatu de virtutibus¹ ostenditur probabilius habitus non infundi ante primam iustificationem; consequenter ergo dicendum est auxilium quod ante primam iustificationem datur, non esse donum habituale, sed transiens, actuale. Propterea vocatur in distinctione a donis habitualibus gratia actualis. Homo autem, qui post primam iustificationem peccavit, potest retinere habitus fidei et spei², et per se verbis thesis sufficere posset, si auxilio illorum habituum eliceret actus ad tertiam iustificationem disponentes. Utrum et quousque ad usum illorum habituum actualis gratia necessaria sit, inter theologos disputatur, qua de re sermo postea recurrit.

« Interna gratia »: id est quae est in ipsa anima, vel potius in eius facultatibus superioribus, intellectu et voluntate. Vocatur interna in oppositione ad gratias externas, uti sunt ipsa incarnatio Verbi, revelatio, praedicatio, ecclesia, sacramenta, exempla sanctorum etc.

« Absolute necessaria »: id est in praesenti ordine nullus omnino potest esse actus salutaris, actus ad iustificationem disponens, sine gratia. Vires hominis sine gratia non sufficiunt; per gratiam illi actus primo fiunt homini possibiles: gratia non requiritur ad facilius posse, sed ad simpliciter posse. Quaeritur autem solum de facto; non utrum hoc sit ex natura rei an ex positiva ordinatione divina.

Adversantur huic thesi imprimis pelagiani et semipelagiani.

Pelagiani (Pelagius, Caelestius, Iulianus)³ verbis quidem gratiam aliquam divinam affirmabant; Deus enim homini dedit naturam suam, liberam voluntatem, et sic ei contulit posse facere bonum, implere mandata, vitare peccatum; hoc posse ergo non a nobis, sed a Deo est; ergo gratia. Velle deinde et operari secundum eos a nobis est. Praeterea Deus dedit legem, doctrinam, et ita hominibus ostendit, quid facere debeant (ergo gratia externa). Per hanc gratiam externam homini facilius redditur facere id quod debet facere. Utrum postea pelagiani gratiam internam intellectus admiserint, disputatur; certo autem eam non admiserunt ad simpliciter posse, sed ad facilius posse. Gratiam internam voluntatis semper negaverunt, cum componi non posset cum libero arbitrio. Caelestius: « Si nihil ago absque Dei auxilio, et per singula opera eius est omne quod gessero, ergo non ego qui laboro, sed Dei in me coronabitur auxilium, frustraque dedit arbitrii potestatem, quam implere non possum, nisi ipse me semper adiuverit. Destruitur enim voluntas quae alterius ope indiget. Sed liberum dedit arbitrium Deus, quod aliter liberum non est, nisi fecero quod voluero »⁴. Iulianus: « Libertas arbitrii, qua a Deo emancipatus est homo, in admittendi peccati et abstinendi a peccato possibilitate consistit »⁵.

Semipelagiani, sive massilienses (Cassianus, Vincentius Lirinensis, Faustus)⁶ necessitatem gratiae ad actus salutares contra pelagianos omnino defendebant; negabant tamen necessitatem gratiae speciatim ad actus qui constituunt « initium fidei ». Processus iustificationis comparari potest cum sanatione hominis aegroti. Sanatio ipsa est solum a medico et mediis quae medicus praebet. Sed ante sanationem, ut medicus incipiat eum sanare, aegrotus debet agnoscere suam miseriam, confidere in medico eiusque auxilium implorare. Hi actus non pertinent ad ipsam sanationem, sed eam antecedunt. Similiter, saltem communiter loquendo, in processu iustificationis primum homo peccator propriis suis viribus cognoscere et agnoscere debet suam miseriam, desiderare salutem, in Christum credere in eoque confidere et auxilium divinum implorare, Quod si fecerit, Deus « sanationem » incipiet, conferendo gratias ad actus salutares necessarias. Si autem homo illa non facit, sibi ipsi adscribere debet quod non accipit gratiam; Deus enim indifferenter omnibus gratiam suam offert. Isti actus antecedentes vocantur « initium fidei »; ad eos secundum semipelagianos non requiritur gratia, et ab illis, communiter, dependet utrum homo gratiam salutarem accipiat⁷.

Contra hoc ergo dicendum: etiam illi primi actus vere sunt actus salutares, remote ad iustificationem disponentes, et ad ipsos quoque requiritur absolute interna gratia; aliis verbis: nulli sunt actus positive ordinantes ad salutem sine gratia; ergo ad primam gratiam, quam Deus homini confert, nulla est dispositio. Opus salutis in singulis hominibus a Deo incipit.

Tempore primorum scholasticorum affirmationes inveniuntur, quae, si obvie sumuntur, sensum fortasse pelagianum habent, sed ex mente ipsorum auctorum non videntur sic intelligendae⁸. Saeculo 14 et 15 similia inveniuntur, et aliqui theologi videntur revera non satis defendisse necessitatem gratiae ad omnes actus praeparantes ad iustificationem⁹.

Doc. Ecclesiae

Conc. Carthag. (418), can. 4: « Item quisquis dixerit, eandem gratiam Dei per Iesum Christum Dominum nostrum propter hoc tantum nos adiuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, ut sciamus quid appetere, quid vitare debeamus, non autem per illam nobis praestari, ut quod faciendum cognoverimus etiam facere diligamus atque valeamus, A. S. »¹⁰. — Can. 5: « Item placuit, ut quicumque dixerit ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut, quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam, tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata, A. S. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait: sine me difficilius potestis facere, sed ait: sine me nihil potestis facere »¹¹. Cf. Zosimi epistulam tractoriam¹²; in conc. ephes. pelagiani damnantur¹³.

INDICULUS¹⁴: Postquam auctoritates citatae sunt, pergitur: « His ergo ecclesiasticis regulis et ex divina sumptis auctoritate documentis, ita adiuvante Domino confirmati sumus, ut omnium bonorum affectuum atque operum et omnium studiorum omniumque virtutum, quibus ab initio fidei ad Deum tenditur, Deum profiteamur auctorem, et non dubitemus, ab ipsius gratia omnia hominis merita praeveniri, per quem fit, ut aliquid boni et velle incipiamus et facere »¹⁵.

CONC. ARAUSICANUM: Can. 3: A gratia est, ut Deus a nobis invocetur; can. 4: A gratia est, ut velimus purgari a peccato. Can. 5: « Si quis, sicut augmentum, ita etiam initium fidei ipsumque credulitatis affectum, quo in eum credimus, qui iustificat impium, et ad regenerationem sacri baptismatis pervenimus, non per gratiae donum, id est per inspirationem Spiritus Sancti corrigentem voluntatem nostram ab infidelitate ad pietatem, sed naturaliter nobis inesse dicit, apostolicis dogmatibus adversarius approbatur, beato Paulo dicente: Confidimus quia qui coepit in vobis bonum opus, perficiet usque in diem Christi Iesu¹⁶; et illud: Vobis datum est pro Christo non solum ut in eum credatis, verum etiam ut pro illo patiamini¹⁷; et: Gratia salvi facti estis per fidem et hoc non ex vobis: Dei enim donum est¹⁸. Qui enim fidem, qua in Deum credimus, dicunt esse naturalem, omnes eos, qui ab ecclesia Christi alieni sunt, quodammodo fideles esse definiunt ». — Can. 6: « Si quis sine gratia Dei credentibus, volentibus, desiderantibus, conantibus, laborantibus, orantibus, vigilantibus, studentibus, petentibus, quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus, non autem, ut credamus, velimus, vel haec omnia, sicut oportet, agere valeamus, per infusionem et inspirationem Sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, et aut humilitati, aut obedientiae humanae subiungit gratiae adiutorium, nec, ut obedientes et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consentit, resistit apostolo dicenti: Quid habes, quod non accepisti?¹⁹ et: Gratia Dei sum id quod sum »²⁰. — Can. 7: « Si quis per naturae vigorem bonum aliquid, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, ut expedit, aut eligere, sive salutari, id est evangelicae praedicationi consentire posse confirmat, absque illuminatione et inspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo veritati, haeretico fallitur spiritu non intelligens vocem Dei in Evangelio dicentis: sine me nihil potestis facere²¹; et illud Apostoli: Non quod idonei simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est »²². — Can. 9: « Divini est muneris, cum et recte cogitamus et pedes nostros a falsitate et iniustitia continemus; quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur ». Cf. can. 14; 15; 16; 20; 22. — « Ac sic secundum supra scriptas sacrarum Scripturarum sententias, vel antiquorum Patrum definitiones hoc Deo propitiante et praedicare debemus et credere, quod per peccatum primi hominis ita inclinatum et attenuatum fuerit liberum arbitrium, ut nullus postea aut diligere Deum sicut oportuit, aut credere in Deum, aut operari propter Deum quod bonum est, possit, nisi eum gratia misericordiae divinae praevenerit ». — « Hoc etiam salubriter profitemur et credimus, quod in omni opere bono non nos incipimus, et postea per Dei misericordiam adiuvamur, sed ipse nobis nullis praecedentibus meritis et fidem et amorem sui prius inspirat, ut et baptismi sacramenta fideliter requiramus et post baptismum cum ipsius adiutorio ea, quae sibi sunt placita, implere possimus »²³.

BONIFATIUS II in confirmatione concilii arausicani²⁴: « Atque ideo cum de hac re multi Patres et prae ceteris beatae recordationis Augustinus episcopus, sed et maiores nostri Apostolicae Sedis antistites ita ratione probentur disseruisse latissima, ut nulli ulterius deberet esse ambiguum, fidem quoque nobis ipsam venire de gratia: supersedendum duximus responsione multiplici; maxime cum secundum eas, quas ex Apostolo direxisti sententias, quibus dicit: Misericordiam consecutus sum ut fidelis essem²⁵, et alibi: Vobis datum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, verum etiam ut pro eo patiamini²⁶, evidenter appareat, fidem, qua in Christum credimus, sicut et omnia bona singulis hominibus ex dono supernae venire gratiae, non ex humanae potestate naturae. Quod etiam Fraternitatem tuam, habita collatione cum quibusdam sacerdotibus Galliarum, iuxta fidem gaudemus sensisse catholicam: in his scilicet, in quibus uno, sicut indicasti, consensu definierunt fidem, qua in Christum credimus, gratia divinitatis praeveniente conferri; adicientes etiam, nihil esse prorsus secundum Deum boni, quod sine Dei quis gratia aut velle aut incipere aut perficere possit, dicente ipso Salvatore nostro: Sine me nihil potestis facere²⁷. Certum est enim atque catholicum, quia in omnibus bonis, quorum caput est fides, nolentes nos misericordia divina praeveniat, ut in fide duremus, sicut David propheta dicit: Deus meus, misericordia eius praeveniet me²⁸; et iterum: Misericordia mea cum ipso est²⁹ et alibi: Misericordia eius subsequitur me³⁰. Similiter et beatus Paulus dicit: Aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? Quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia³¹. Unde nimis eos, qui contra sentiunt, admiramur, usque eo vetusti erroris adhuc reliquiis praegravari, ut ad Christum non credant Dei beneficio, sed naturae veniri; et ipsius naturae bonum, quod Adae peccato noscitur depravatum, auctorem nostrae fidei dicant magis esse quam Christum; nec intelligant se dominicae reclamare sententiae dicenti: Nemo venit ad me, nisi datum fuerit illi a Patre meo³²; sed et beato Paulo simul obsistere clamanti ad hebraeos: Curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei et consummatorem Iesum Christum³³. Quae cum ita sint, invenire non possumus quid ad credendum in Christo sine Dei gratia, humanae deputent voluntati; cum Christus auctor consummatorque sit fidei. Quapropter affectu congruo salutantes, supra scriptam confessionem vestram consentaneam catholicis Patrum regulis approbamus »³⁴.

CONC. TRIDENTINUM sess. 6 cap. 5: « Declarat praeterea, ipsius iustificationis exordium in adultis a Dei per Christum Iesum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, qua nullis eorum exsistentibus meritis vocantur, ut qui per peccata a Deo aversi erant, per eius excitantem atque adiuvantem gratiam ad convertendum se ad suam ipsorum iustificationem, eidem gratiae libere assentiendo et cooperando, disponantur...»³⁵. Et correspondens canon 3: « Si quis dixerit, sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione atque eius adiutorio, hominem credere, sperare et diligere aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei iustificationis gratia conferatur: A. S. »³⁶. Similiter cap. 6: « Excitati divina gratia et adiuti »³⁷.

CONC. VATICANUM: Ad fidem necessaria est gratia. Sess. 3 cap. 3; can. 5³⁸.

S. SCRIPTURA

Textus principales sacrae Scripturae, qui necessitatem gratiae ad omnem actum salutarem docent, ab initio controversiae cum pelagianis et semipelagianis adhibentur tum in documentis ecclesiae tum apud sanctos Patres.

1. De omni actu salutari in genere: Io 15, 5: « Ego sum vitis, vos palmites: qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere ». Textus est universalis: sine me nihil; agit de gratia interna: ex ipsa parabola. Textus immediate loquitur de « fructu ferre », id quod proxime intelligitur de actibus meritoriis. Directe enim sermo est de illis, qui sunt cum Domino coniuncti, non de peccatoribus. Sed v. 5 est omnino universalis et palmes a vite separatus non solum non potest fructus ferre, sed omnino nihil agere, maxime nihil ad hoc, ut iterum vitaliter uniatur cum vite. Ita homo a Christo palmite separatus, peccator, est spiritualiter mortuus: Eph 2, 1: « mortui delictis et peccatis vestris »; v. 3: « filii irae »; v. 5: « cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos in Christo, cuius gratia estis salvati... ». Hoc sensu universali Io 15, 5 a Patribus et conciliis in controversia pelagiana et semipelagiana adhibebatur. S. Augustinus: « Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset: hic fert fructum multum, non ait: quia sine me parum potestis facere, sed: nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest »³⁹.

2. Cogitatio salutaris: 2 Cor 3, 5: « Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia (idoneitas) nostra ex Deo est ». Apostolus arrogantiae et superbiae accusatus ostendit fontem fiduciae suae non esse seipsum sed Deum, cui omnia tribuit: per Christum mediatorem illam fiduciam habet ad Deum, fontem fiduciae: a nobis non sumus idonei, sed ex Deo. « Cogitare » non pauci propter contextum intelligunt de excogitandis viis ac rationibus, quibus apostolica praedicatio efficax reddi possit; alii autem sensu universaliore de cogitando omni bono, quod ad salutem pertinet. Ita in controversia cum pelagianis et semipelagianis: Conc. araus. can. 7; S. Augustinus: « Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: non quia idonei simus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Attendant hic et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi coniunctissima comitetur; necesse est tamen, ut omnia quae creduntur praeveniente cogitatione credantur. Quamquam et ipsum credere nihil aliud est, quam cum assensione cogitare »⁴⁰. Haec explicatio universalior in ipso quoque textu fundatur, nam pergit apostolus: « qui et (καί) idoneos nos fecit ministros novi testamenti », per particulam « et » transiens ab universali sententia ad specialem: Tota nostra idoneitas est ex Deo, et ipsi hoc quoque debemus quod simus idonei ministri Novi Testamenti. Quodsi ita non intelligeretur, haberetur tautologia: quoad ministerium apostolicum nostra idoneitas est ex Deo, qui nos etiam fecit ministros idoneos.

3. De salutari volitione et operatione: Phil 2, 12. 13: « Cum metu et tremore vestram salutem operamini. Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate ». Apostolus hortatur Philippenses, ut ad salutem pervenire nitantur strenue operando, cum metu et tremore, id est cum religiosa sollicitudine suo officio suaeque conscientiae satisfaciendi⁴¹; in hoc enim opere plene a Deo eiusque benevola voluntate dependent: Deus enim est qui efficit in vobis et voluntatem et executionem, pro bona voluntate, ad manifestandum suam erga vos benevolentiam, ex benevolentia. S. Augustinus: « Non solum enim Deus posse nostrum donavit atque adiuvat, sed etiam velle et operari operatur in nobis, non quia nos non volumus, aut nos non agimus, sed quia sine ipsius adiutorio nec volumus aliquid boni nec agimus »⁴².

Textus allati sunt omnino universales, valent ergo etiam de ipso initio fidei. Speciatim autem de fide sunt verba Domini apud Io 6, 44: « Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ». Ergo supposita gratia externa, praedicatione Christi, nemo potest venire ad Christum id est credere (v. 65. 66) nisi Pater traxerit eum; ergo nemo potest in Christum credere sine interna gratia; ergo ad ipsum credere gratia interna absolute est necessaria.

Praeter hos textus plures alii in controversia cum pelagianis in usu erant, qui forte, si nude in se considerantur, non necessario illo sensu explicanda sunt. Sic imprimis 1 Cor 4, 7: « Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis »? De quo textu dicit S. Augustinus: « Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona, quibus temperanter et iuste et pie vivamus in hoc saeculo »⁴³. Et postea: « Posse habere fidem sicut posse habere caritatem, naturae est hominum; habere autem fidem quemadmodum habere caritatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem; ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc ubi dicitur: Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere: Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi, profecto contradicit huic apertissimae veritati, non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino »⁴⁴. Similiter conc. arausic. can. 6⁴⁵.

Cornely de hoc textu ait: « Ceterum versus hic iuxta communem fere omnium interpretum explicationem de naturalibus donis agit, quibus factionum duces inflabantur, non de gratiis supernaturalibus »⁴⁶. Sed iure applicatur ad dona quoque gratiae; nam si ex se homo ne dona quidem naturalia habet, quibus discernatur ab aliis et in quibus gloriari possit, hoc a fortiori valet de donis gratiae. Alii textus, qui adhibebantur, sunt Ps 58, 11; 88, 25; Prov 8, 35 (LXX, Praeparatur voluntas a Domino); Rom 10, 20; 11, 35 ss.; 1 Cor 7, 25; 12, 3; 15, 10; Phil 1, 6. 25; Hebr 2, 1.

PATRES

Ante exortam haeresim pelagianam haec quaestio a Patribus ex professo non est tractata⁴⁷, neque mirum est Patres cum eo tempore defenderent libertatem humanam, non semper etiam de necessitate gratiae locutos esse⁴⁸.

S. CYRILLUS HIEROSOLYMITANUS: « Dei est gratiam conferre; tuum vero accipere et custodire. Non ideo spernas gratiam, quia gratis datur; sed religiose potius, cum acceperis custodito »⁴⁹. — S. GREGORIUS NAZIANZENUS: « Quoniam enim nonnulli sunt, qui ob recte facta ita animis efferuntur, ut id totum sibi ipsis adscribant, nec quidquam creatori et sapientiae eorum auctori ac bonorum omnium suppeditatori acceptum ferant, eos edocet sermo⁵⁰, quod ipsum etiam recte velle divino auxilio indigeat; immo ipsa electio eorum, quae recta sunt, divinum quoddam est atque donum a Dei benignitate manans. Quod enim salvamur, id et a nobis et a Deo esse oportet. Idcirco ait: Non volentis, id est non solum volentis, nec currentis solum, sed etiam miserentis Dei. Ita, quoniam velle quoque ipsum a Deo est, optimo iure totum Deo assignavit »⁵¹. — S. IOANNES CHRYSOSTOMUS: « Exspectat (Deus) occasiones ex nobis, ut multam exhibeat liberalitatem. Itaque ne propter desidiam privemus nos illius donis, sed festinemus et urgeamus ut principium apprehendamus et viam quae ad virtutem inducit, ut superno adiuti subsidio etiam ad finem pervenire valeamus. Neque enim possibile est bonum aliquod nos recte agere non adiutos superna gratia »⁵². — « Vocatio quidem et purificatio ex gratia sunt; vocatum autem et puris indutum vestibus manere, et haec servare, id ex vocatorum studio proficiscitur. Vocamur autem non ex merito, sed ex gratia »⁵³. — S. AMBROSIUS: « Time Dominum et praesume de Domino; immittet enim angelos Dominus in circuitu timentium eum et eripiet eos⁵⁴. Vides utique quia ubique Domini virtus studiis cooperatur humanis, ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo quidquam incipere sine Domino »⁵⁵.

S. AUGUSTINUS est, qui maxime errorem oppositum impugnavit; cum plures eius textus iam allati sint, sufficiat hic unum adhuc addere: « Isti tales tantique doctores⁵⁶ dicentes non esse aliquid de quo tamquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur, nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse, et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum, ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur »⁵⁷.

S. PROSPER AQUITANUS: « Quomodo autem non advertis, te in illud damnum incidere, quod velis nolis convinceris dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari; cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur affirmas? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia; praecipue cum omnes eiusmodi et accipere et invenire et intrare dicantur. In quo superfluum immo impium est, sic velle meritis ante gratiam exsistentibus locum facere, ut non ex toto verum sit quod ait Dominus: Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum⁵⁸, quod nullatenus diceretur, si cuiusquam sine Dei illuminatione esset credenda conversio, aut ullo modo se voluntas hominis ad Deum sine Deo posset extendere »⁵⁹.

S. LEO MAGNUS: « Sine Deo nulla est (virtus) nec proprietatem obtinet deitatis, nisi spiritu sui vegetetur auctoris. Dicente enim discipulis suis Domino: Sine me nihil potestis facere⁶⁰, dubium non est, hominem bona agentem ex Deo habere et effectum operis et initium voluntatis »⁶¹. — S. FULGENTIUS: « Firmissime tene et nullatenus dubites, posse quidem hominem, quem nec ignorantia litterarum nec aliqua prohibet imbecillitas vel adversitas, verba sanctae legis et evangelii sive legere sive ex ore cuiusquam praedicatoris audire; sed divinis mandatis obedire neminem posse nisi quem Deus gratia sua praevenerit, ut quod audit corpore etiam corde percipiat, et accepta divinitus bona voluntate atque virtute mandata Dei facere et velit et possit »⁶².

THEOLOGI

Theologos nunc de hac re convenire patet; de prioribus scholasticis vide quae supra dicta sunt; s. Thomas de nostra quaestione agit S. Th. 1, 2 q. 109 a. 6; 2, 2 q. 6 a. 1. 2.

Obiectiones

1. Semipelagiani ad varios textus s. Scripturae provocabant: Prov 16, 1: « Hominis est animam praeparare ». 16, 9: « Cor hominis disponit viam suam ». — Zach 1, 3: « Convertimini ad me, ait Dominus exercituum, et convertar ad vos ». — Matth 7, 7: « Petite et dabitur vobis; quaerite et invenietis; pulsate et aperietur vobis ». — Act Ap 16, 31: « Crede in Dominum Iesum et salvus eris tu et domus tua ». — Rom 7, 18: « Velle adiacet mihi, perficere autem bonum non invenio ».

Resp. Conc. trid. sess. 6 cap. 5: « Unde in sacris litteris cum dicitur: Convertimini ad me et ego convertar ad vos, libertatis nostrae admonemur; cum respondemus: Converte nos Domine ad te, et convertemur⁶³, Dei nos gratia praeveniri confitemur ». Hinc dist.: In praeparatione requiritur libera cooperatio hominis, conc.; haec est et potest esse sine auxilio gratiae, nego.

Ad exempla autem quae afferunt de Zachaeo, de bono latrone etc.⁶⁴ cum concilio arausicano dicendum est: « Unde manifestissime credendum est, quod et illius latronis, quem Dominus ad paradisi patriam revocavit, et Cornelii centurionis, ad quem angelus Domini missus est, et Zachaei, qui ipsum Dominum suscipere meruit, illa tam admirabilis fides non fuit de natura, sed divinae largitatis donum ».

2. De Patribus, qui ante exortam haeresim pelagianam scripserunt, iam supra dictum est. Eos non fuisse pelagianos vel semipelagianos ostendit Petavius, De Deo, lib. 9, cap. 4 s. Recte etiam in hac materia applicatur quod de s. Chrysostomo in quaestione de peccato originali dixit s. Augustinus: « At, inquies, cur non ipse addidit 'propria' (scilicet peccata)? Cur, putamus, nisi quia disputans in catholica ecclesia non se aliter intelligi arbitrabatur, tali quaestione nullius pulsabatur, vobis nondum litigantibus securius loquebatur »⁶⁵.