De gratia Redemptoris

« Nulli peccatori »: includuntur ergo etiam obdurati et excaecati.

« Adulto »: capaci actuum moralium. Sicuti Deus potest auferre ex hac vita hominem constitutum in peccato mortali eumque in aeternum damnare, ita potest etiam hominem in peccato mortali privare usu rationis per totam reliquam vitam; consequenter homo non iam capax est actus moralis neque capax conversionis. Hoc praesenti thesi non excluditur; impossibilitas conversionis in hoc casu non est ex defectu gratiae.

« Nulli denegat»: id est quilibet eam accipit; ergo non solum eo sensu dat, quod huic « dare» non respondeat recipere, sed revera confert. Non autem omni momento eum excitat ad conversionem, uti experientia probat, sed « suo tempore » vel « pro tempore », uti dici solet, quando e. gr. urget praeceptum poenitentiae, quando opportunae occasiones adsunt, praedicatio vel similia.

« Gratiam sufficientem »: Non affirmatur eam gratiam semper esse proxime sufficientem ad iustificationem, sed saltem est remote sufficiens, ut possit peccator orare et se ad iustificationem disponere.

Negatur thesis uti patet ab iis, qui negant voluntatem Dei salvificam universalem, uti Luther, Calvin, Iansenius; antea negabatur, ut supra dictum est, a pluribus bannezianis relate ad aliquos antecedenter negative reprobatos; hodie videtur thesis sensu universali, ergo includendo etiam obduratos, esse sententia communis et certa.

DOC. ECCLESIAE

CONC. LATERANENSE IV: « Et si post susceptionem baptismi quisquam prolapsus fuerit in peccatum, per veram potest semper poenitentiam reparari »¹. Ergo universaliter dicitur: quisquam potest semper reparari; non autem posset, si non haberet gratiam sufficientem. — CONCILIUM quoque TRIDENTINUM universaliter loquitur de sacramento poenitentiae « pro fidelibus, quoties post baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis »². — Praecipit Ecclesia omnibus adultis annuam confessionem et communionem tempore paschali³, ergo supponit omnem peccatorem habere gratiam ad praecepta illa implenda, ad conversionem.

S. SCRIPTURA

S. Scriptura omnes peccatores hortatur ad poenitentiam iisque promittit remissionem, nulla facta restrictione vel exceptione.

Is 1, 18: « Et venite, et arguite me, dicit Dominus: si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur: et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt». — Ez 18, 30 ss.: « Idcirco unumquemque iuxta vias suas iudicabo domus Israel, ait Dominus Deus. Convertimini et agite poenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris: et non erit vobis in ruinam iniquitas. Proicite a vobis omnes praevaricationes vestras, in quibus praevaricati estis, et facite vobis cor novum, et spiritum novum: et quare moriemini domus Israel? Quia nolo mortem morientis, dicit Dominus Deus, revertimini, et vivite ». — Ez 33, 10 ss.: « Tu ergo fili hominis dic ad domum Israel: Sic locuti estis, dicentes: Iniquitates nostrae, et peccata nostra super nos sunt, et in ipsis nos tabescimus: quomodo ergo vivere poterimus? Dic ad eos: Vivo ego, dicit Dominus Deus: nolo mortem impii, sed ut convertatur impius a via sua et vivat. Convertimini, convertimini a viis vestris pessimis: et quare moriemini domus Israel?... Si autem dixero impio: Morte morieris, et egerit poenitentiam a peccato suo, feceritque iudicium et iustitiam, et pignus restituerit ille impius, rapinamque reddiderit, in mandatis vitae ambulaverit, nec fecerit quidquam iniustum: vita vivet et non morietur. Omnia peccata eius, quae peccavit, non imputabuntur ei: iudicium et iustitiam fecit: vita vivet». — Cfr. Prov 1, 23 ss.; Sap 11, 24 ss.; 12, 20. — Luc 5, 31 s.: « Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Non veni vocare iustos, sed peccatores ad poenitentiam ». Cf. 15, 4 ss. — Rom 2, 4 ss.: « An divitias bonitatis eius, et patientiae, et longanimitatis contemnis? ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius ». — 2 Petr 3, 9: « Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant: sed patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti ».

PATRES

S. AUGUSTINUS: « Turbatus est ab ira oculus meus: utrum sua, an Dei, in qua petit ne argueretur, aut corriperetur? Sed si illa diem iudicii significat, quomodo nunc potest intelligi? An inchoatio eius est, quod hic homines dolores et tormenta patiuntur, et maxime damnum intelligentiae veritatis, sicut iam commemoravi quod dictum est: Dedit illos Deus in reprobum sensum?⁴. Nam ea est caecitas mentis; in eam quisquis datus fuerit, ab interiore Dei luce secluditur, sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores⁵, quae magis ad diem iudicii pertinere intelliguntur, ut penitus extra Deum sit, quisquis, dum tempus est, corrigi noluerit, penitus enim esse extra Deum quid est, nisi esse in summa caecitate? siquidem Deus inhabitat lucem inaccessibilem⁶, quo ingrediuntur quibus dicitur: Intra in gaudium Domini tui⁷. Huius igitur irae inchoatio est quam in hac vita patitur quisque peccator: timens itaque iudicii diem, laborat et plangit, ne ad illud perducatur, cuius initium tam perniciosum nunc experitur; et ideo non dixit: Exstinctus est, sed, Turbatus est ab ira oculus meus »⁸.

« Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes eius latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra exspectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus... Quid fecerunt Iudaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit: Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium futurorum per Prophetam praedixisse infidelitatem Iudaeorum; praedixisse tamen, non fecisse... Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent, et profundiorem faciunt quaestionem: adiungit enim, et dicit: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem illos. Dicitur enim nobis: Si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere? si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere et non fecerunt... Audistis, fratres, propositam quaestionem, nempe quam profunda sit cernitis: sed respondemus, ut possumus. Non poterant credere, quia hoc Isaias propheta praedixit: Hoc autem Propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo: quia nolebant. Malam quippe eorum voluntatem praevidit Deus, et per Prophetam praenuntiavit ille cui abscondi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta, non voluntatis eorum. Quam causam dicit Propheta? Quia dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adiuvando, quod occulto iudicio facere potest, iniquo non potest... Non itaque mirum est quia non poterant credere, quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei iustitiam, suam vellent constituere, sicut dicit de illis Apostolus: Iustitiae Dei non sunt subiecti⁹. Quia enim non ex fide, sed tamquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro: Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest¹⁰. De omnipotente dictum est: non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae »¹¹. Ergo impossibilitas conversionis non tribuitur defectui gratiae, sed malae ipsorum voluntati, quae gratiae resistit.

« Loco alio peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Ioannes apostolus: Non pro illo dico ut roget quis¹², ita definivi ut dicerem: Peccatum fratris ad mortem puto esse cum post agnitionem Dei per gratiam Domini nostri Iesu Christi quisque oppugnat fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur¹³. Quod quidem non confirmavi, quoniam hoc putare me dixi: sed tamen addendum fuit, si in hac tam scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam; quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est utique desperandum, nec pro illo imprudenter oratur, de quo non desperatur »¹⁴.

S. PROSPER: « Obiectio: Quod omnes illi fideles et sancti, qui ad aeternam mortem praedestinati sunt. postea quam ceciderint, sic a Deo dispensentur, ut nec possint nec velint per poenitentiam liberari. Responsio: Non veraciter, nec sapienter hoc dicitur. Qui enim a fide et sanctitate exciderunt, sicut voluntate prolapsi sunt, ita voluntate non surgunt, et dominatum concupiscentiarum, quibus succubuerunt, sponte patiuntur. Si qui autem captivitatem suam gemunt, et iudicantes semetipsos, ad misericordiam Dei mutato corde confugiunt, non sine spiritu divinae visitationis hoc faciunt. Haec enim mutatio dexterae Excelsi¹⁵; qui innumeris lapsis dat poenitentiam, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenebantur ad ipsius voluntatem¹⁶. Nemini autem Deus correctionis adimit viam, nec quemquam boni possibilitate dispoliat. Quia qui se a Deo avertit, ipse et velle quod bonum est, et posse sibi sustulit. Non est ergo consequens, sicut putant qui talia obiciunt, ut Deus quibus poenitentiam non dederit, resipiscentiam abstulerit et quos non levarit, alliserit; cum aliud sit insontem in crimen egisse, quod alienum est a Deo; aliud criminoso veniam non dedisse quod de peccatoris est merito »¹⁷.

S. CYRILLUS ALEXANDRINUS: « Cum ait (Deus) peccatoribus: Adhuc habebis auxilium¹⁸, in spem ac fiduciam erigit, licet multis et inevitabilibus culpis sint impliciti, reservari tamen bonitatis et humanitatis reliquias, nec quidquam obstare quominus et illi quoque serventur, si velint redire ad meliora et decentiora et eius legibus consentanea »¹⁹.

S. CAESARIUS ARELATENSIS: « Numquam Deus deserit hominem, nisi prius ab homine deseratur. Cum enim semel et secundo et tertio unusquisque gravia peccata commiserit, exspectat tamen illum Deus, sicut per prophetam dicit ut convertatur et vivat²⁰, Cum vero in peccatis suis coeperit permanere, de multitudine peccatorum nascitur desperatio et ex desperatione obduratio gene- »²¹²²

THEOLOGI

Theologi nunc in hac quaestione conveniunt. S. Thomas: Potest quis habere firmitatem in peccato « ita, quod non de facili possit cooperari ad hoc quod exeat de peccato; et haec est obstinatio imperfecta, qua aliquis potest esse obstinatus in statu viae, dum scilicet habet aliquis ita firmatam voluntatem in peccato quod non surgunt motus ad bonum nisi debiles. Quia tamen aliqui surgunt, ex eis datur via ut praeparentur ad gratiam »²³.

Sequitur haec veritas ex iis, quae in tractatu de praedestinatione diximus de seria voluntate Dei salvifica universali; in omni enim signo, in quo haec voluntas seria manet, Deus gratiam saltem remote sufficientem ad conversionem confert.

Ad solvendas obiectiones attendendum est Deum per se non habere specialem benevolentiam erga eos, qui volunt in peccato manere, eum peccatores deserere, postquam ipsi Deum deseruerunt, eis subtractionem gratiae minari et eam etiam eis subtrahere, sed non ita, ut ne remote quidem sufficientem eis interdum conferat²⁴. Hinc ad textus, qui opponuntur, solutio generalis est: Ergo non habent gratiam abundantem et proxime sufficientem, transeat; non saltem remote sufficientem, dist. non semper, transeat; numquam, nego. Obiectiones vide apud s. Thomam, De veritate q. 24 art. 11; Beraza nr. 421 ss.