De gratia Redemptoris

Haec ratio indebiti paucis adhuc declaranda est.

1. Non debetur gratia actualis exigentiae ipsius naturae. Secundum Baianos dona Adae in creatione collata debita erant naturae integrae; nunc autem sunt indebita, quatenus natura humana peccato positive se indignam reddidit his donis¹. Damnatae sunt Bai propositiones: « Humanae naturae sublimatio et exaltatio in consortium divinae naturae debita fuit integritati primae conditionis, et proinde naturalis dicenda est, et non supernaturalis ». — « Absurda est eorum sententia, qui dicunt, hominem ab initio, dono quodam supernaturali et gratuito, supra conditionem naturae suae fuisse exaltatum, ut fide, spe et caritate Deum supernaturaliter coleret ». — « A vanis et otiosis hominibus, secundum insipientiam philosophorum, excogitata est sententia, quae ad Pelagianismum reicienda est, hominem ab initio sic constitutum, ut per dona naturae superaddita fuerit largitate conditoris sublimatus et ad Dei filium adoptatus ». — « Falsa est doctorum sententia, primum hominem potuisse a Deo creari et institui sine iustitia naturali »².

Cum elevatio naturae in ordinem supernaturalem absolute indebita sit, sequitur, ut etiam illa auxilia gratiae, quae eiusdem ordinis sunt, eodem modo naturae sint indebita.

Specialis in hac quaestione est sententia Augustinensium. Secundum eos finis ultimus unicus homini possibilis est ipsa visio Dei intuitiva; hic autem finis adeo sublimis est, ut viribus naturalibus hominis attingi nequeat. Deus autem sibi ipsi debet, ut si hominem creat, ipsi quoque possibilem reddat assecutionem finis sui; secus enim humana natura magis misera esset, quam creatura non rationalis, quae possidet vires ad assequendum suum finem; debet ergo Deus sive titulo providentiae sive ex decentia homini auxilia supernaturalia dare, quibus ad finem suum pervenire possit³. Haec autem sententia admittenda non est; non enim verum est suppositum eius, unicum scilicet finem possibilem hominis esse visionem Dei intuitivam, et in natura rationali esse ius remotum ad hereditatem caelestem.

Si ergo ordo gratiae supernaturalis est plane extra omnem exigentiam naturae humanae, nulla in ea est positiva ordinatio neque ad ipsum finem neque ad supernaturalia media eum consequendi. Cum autem homo sit intellectualis natura, possibilitas elevationis in hunc ordinem adest. Haec possibilitas sive capacitas immediate dicit non repugnantiam talis elevationis. Sic in natura intellectuali est potentia obedientialis ad hanc elevationem et ad recipienda auxilia huius ordinis, id est illa potentia, qua creatura obedit creatori, ita ut ille eam ad aliquid idoneam reddere possit, quod vires creaturae excedit. Haec potentia obedientialis passiva est eo sensu, quod creatura ex se solum capax est recipiendi passive illa dona et auxilia; sed cum gratia recepta homo active cooperari potest et debet.

2. Ex dictis sequitur, ut actibus mere naturalibus homo non possit positive se praeparare ad assequenda illa auxilia supernaturalia: neque mereri ea potest neque positive ad ea se disponere. Haec in ipsa thesi iam probata sunt; nam huiusmodi actus essent salutares; salutares actus autem sunt stricte supernaturales; ergo naturaliter impossibiles. Sic ad primam gratiam supernaturalem nulla omnino habetur praeparatio positiva; cum gratia tamen supernaturali recepta deinde homo potest et debet per actus salutares se praeparare ad alias gratias usque ad ipsam assecutionem iustificationis.

3. Precibus naturalibus gratia impetrari non potest. Oratio impetratoria est petitio decentium a Deo. Supponit desiderium boni, quod a Deo exspectatur. Petitio est proprie manifestatio huius desiderii, et eo ipso manifestatio propriae indigentiae; appellat ad Dei bonitatem, ut huic indigentiae subvenire velit. Alia ergo est efficacia orationis ab efficacia meriti: meritum est obsequium erga alterum, et ut tale provocat ad eius iustitiam vel aequitatem; oratio vero propriam necessitatem ostendendo provocat ad misericordiam. Hinc per se non esset contra gratuitatem gratiae, si Deus vellet moveri ad dandam gratiam ei, qui eam peteret. Quod tamen precibus naturalibus gratia non possit impetrari, patet:

a) Talis oratio supponit desiderium gratiae; atqui hoc non potest esse sine gratia.

b) Illa oratio positive valeret ad salutem, esset ergo actus salutaris; atqui ad actum salutarem requiritur gratia; ergo.

c) Si naturalis petitio gratiae esset efficax, homo positive se disponeret ad gratiam; nam oratione efficaci nos ipsos disponimus ad dona a Deo recipienda.

Ergo nihil est in homine nisi potentia mere passiva recipiendi primam gratiam actualem elevantem.