Scotus Academicus, Tomus tertius: De adorando divinae Trinitatis mysterio

RSONARUM.**

Divinarum Personarum aliquas ab aliis ad creaturas mitti fide constat pluribus Scripturae textibus exarata, nam Ioan. 3. Christus ait: Misit Deus Filium suum in mundum, non ut iudicet mundum, etc. Et 15. Quem Pater sanctificavit, et misit in mundum. Et 16. Exivi a Patre, et veni in mundum; nam, inquit Augustin. 2. De Trinit. cap. 5. A Patre exire, et venire in hunc mundum, hoc est mitti. Similiter de Spiritu sancto idem Filius ait: Cum assumptus fuero a vobis mittam eum ad vos, Ioann. 16.; et ad Galatas 6. Misit Deus Spiritum Filii sui. 1. Petr. 1. Spiritu sancto misso de Caelo. Et Psalm. 103. Emitte Spiritum tuum, et creabuntur, etc.

Adde, quod missionis definitio infra tradenda divinis Personis conveniat. Superest itaque determinandum, quid sit illa divina Missio, et quibus, ac qualiter divinis Personis quadret, quae ut fiant evidentiora

Observandum. ex S. Bonaventura in 1. dist. 15. part. 1. quaest. 1. Missionem a creaturis ad divina secundum aliquam analogiam transferri. Missio autem in creatis maxime triplicem dicit respectum; primum quidem ad principium, sive ad mittentem: secundum ad terminum, quo aliqua res mittitur: tertium ad missum, sive ad eum, qui mittitur. In ordine autem ad principium, sive ad mittentem, varia potest esse Missionis comparatio: sive tamquam ad dantem alteri esse; sic radius mittitur a Sole, radix, aut flos ab arbore: sive tamquam ad dantem virtutem; et sic mittitur iaculum a proiectore: sive tamquam ad dantem iurisdictionem, seu auctoritatem; et sic mittitur nuntius a praetore, et legatus a Pontifice. Iuxta autem hanc triplicem acceptionem revera Missio est in divinis, nam Filius mittitur a Patre, et Spiritus sanctus a Patre et Filio tamquam habens esse, et virtutem, adeoque etiam auctoritatem a mittente.

Iuxta autem alias comparationes, quibus mittens se habet ad missum, ut dans consilium, sicut Consiliarii mittunt Regem ad bellum; vel ut imperans, sicut Dominus mittit servum, manifeste non convenit missio divinis Personis, consilium enim accipere imperitiae indicium est; imperio autem subdi diminutae est potestatis.

Similiter in ordine ad terminum Missio triplicem habere potest respectum; mittitur enim aliquis ad aliquid, vel tamquam ad locum, in quo quiescat; sic lapis mittitur deorsum; vel tamquam ad possessorem; sic mittitur donum alicui: vel tamquam ad operationem in aliquo, aut cum aliquo faciendam; sic autem Persona divina mittitur, ut nobiscum sit, seu in nobis per internam habitationem quiescat; ut a nobis possideatur, et ut nobiscum operetur bona; nam Spiritus sanctus dicitur primo, Habitare in cordibus nostris: secundo esse Donum Dei altissimi: tertio, Operari in nobis omnia, prout vult. Insuper ad perfectionem dicendorum intelligentiam removendae sunt tres imperfectiones Missionis creatae a Missione divina. Primo namque in Missione creata est separatio Missi a mittente: secundo, subiectio Missi ad mittentem, et auctoritas mittentis in Missum: tertio, mutatio in Misso, dum unum locum deserit, alterum acquirit: has autem imperfectiones removent a divinis Personis earum essentiae unitas, immensitas, et aequalitas; etenim unitas separationem, aequalitas submissionem, et immensitas mutationem localem excludit. His ita ex Seraphico Doctore praenotatis,

Dico primo. Non tantum dona creata, quae appropriantur Filio, et Spiritui sancto, sed etiam ipsasmet Personas Filii, et Spiritus sancti revera mitti; quod utique.

Patet ex Scriptura sacra, quorum unum, aut alterum textum ponderare sufficit. Ioannis 14. Paraclitus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia; sed munus consolatoris, docentis, et suggerentis non exercet, nisi Persona subsistens: ergo qui mittitur revera est Persona Spiritus sancti. Similiter cap. 15. Cum venerit Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; idem itaque, qui procedit a Patre, quique per infallibilem auctoritatem testimonium perhibet de Filio, ille idem mittitur a Filio simul, et a Patre: ergo missio non tantum intelligitur de ipsius donis, sed etiam de ipsamet Persona. Denique ad Romanos 5. Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Quibus patet nobis dari Spiritum ipsum, qui distinguitur a dono creato charitatis, tamquam auctor illius.

Confirmatur ex sanctis Patribus, maxime Augustino lib. 15. De Trinit. cap. 26. ubi probans Divinitatem Spiritus sancti, ex eo quod iusserit Christus baptizari omnes gentes in nomine Patris, concludit: Ipse est igitur, qui de Caelo etiam datus est die Pentecostes: Quomodo ergo Deus non est, qui dat Spiritum S., imo quantus Deus est, qui dat Deum? Quibus aperte docet ipsum Spiritum, in cuius nomine baptizamur, et qui vere Deus est, fuisse datum die Pentecostes. Item serm. 43. De verbis Domini: Magna est, inquit, misericordia Dei, donum dat aequale sibi, quia donum Dei Spiritus sanctus est, et unus Deus tota Trinitas, Pater, Filius, et Spiritus sanctus: confirmat autem Apostoli verbis Charitas Christi diffusa est, etc.

Probatur etiam ratione. si tantummodo mitteretur donum, et non ipsa Persona Spiritus sancti, sequeretur ipsum non posse dici ratione personalitatis donum: sed hoc falsum est, ex dictis, quia Personalis notio Spiritus sancti est esse donum, et amorem Spiratum: ergo quemadmodum ei convenit esse amorem in seipso, et non tantum in effectu: ergo etiam convenit donari. Deinde si tantum mitteretur penes dona, posset eludi mysterium Incarnationis, et dici, quod missio Filii facta sit in aliquibus donis: cur enim haec sic exponeretur, illa vero non, cum Scriptura sacra aequaliter utramque nomine missionis exprimat?

Dico secundo. Missionem supponere processionem Personae missae a mittente.

Colligitur pariter ex Scriptura sacra, nam Ioannis 7. Christus ait: A meipso non veni, sed est verus, qui misit me, quem vos nescitis: Ego scio eum, quia ab ipso sum, et ipse me misit. Similiter cap. 16. Exivi a Patre, et veni in mundum, quem textum ita ponderat Cyrillus Alexandrinus libro 11. in cap. 9. Exivisse, inquit, a Deo, nihil aliud est, nisi natum esse, effulsisse ex substantia Patris eo processu, quo est, et in propria intelligitur subsistentia… aut exivisse a Patre dicit, idest, Homo factus sum, et ut vestram naturam descendi. Unde Augustinus Tract. 102. in Ioann. Exiit a Patre, qui de Patre est, et in mundum venit, quia mundo suum corpus ostendit.

Probatur, et colligitur Spiritus sancti processio a Filio, ex eo quod ab ipso mittatur, ut supra diximus: ergo processio praesupponitur ad missionem. Confirmat S. Anselmus Tractatu De Processione Spiritus sancti dicens:

Nimis difficile, imo impossibile est ostendere quomodo non procedat ab utroque; Unde enim Filius cum Patre dare simul, vel mittere Spiritum sanctum, et hunc esse utriusque, si simul non est de utroque? Cur enim magis dat Filius Spiritum sanctum, quam Spiritus sanctus Filium? Aut cur magis Spiritus Filii, quam Filius Spiritus sanctus, nisi quia Filius non est ita de Patre simul et de Spiritu sancto, sicut Spiritus sanctus est de Patre simul et Filio?

Eodem modo processit Ioannes Theologus in Concilio Florentino, sessione 24. ubi expendens illud Ioannis 15. Quem ego mittam vobis, ait:

Mittam, quid aliud, obsecro, significat quam quod ex aliquo mittitur? Qui vero quippiam mittit, is suum mittere videtur, id quod mittitur ex ipso dicitur esse, ut si Praefectus provinciae non ex se, verum Imperatoris iussu id fecisse videatur; qui cum in generatione accepisset eamdem, et Pater consubstantiali Patre Spiritum sanctum, eamdem facultatem ac naturam habens, eumdem Spiritum mittere creditur.

Confirmatur, ex eo quod sanctus Augustinus asserat missionem non tantum includere apparitionem alicuius divinae Personae per creaturam visibilem; si enim, inquit lib. 1. De Trinit. cap. 1. si voluisset, etiam Deus Pater per subiectam creaturam visibiliter appareret; absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto, qui de illo procedit missus diceretur, non alia certe ratione, nisi quia, ut dixerat cap. 20., Pater, cum ex tempore a quoquam cognoscitur, non dicitur missus; non enim habet de quo sit, aut ex quo procedat: sed insuper missio requirit processionem Personae missae a Persona mittente; etenim in missione servari debet auctoritas Personae mittentis, et subauctoritas Personae missae, seclusa tamen omni superioritate, et inferioritate: sed haec auctoritas, et subauctoritas reperitur tantum inter Personam producentem, et productam: ergo Missio ipsa arguit processionem ad intra. Denique missio includit egressum missi a mittente: sed inter divinas Personas non est egressus nisi secundum processionem: ergo missio passiva includit processionem.

Dices. Filius divinus mittitur a Spiritu sancto, ut constat ex illo Isaiae 48. Dominus Deus misit me, et Spiritus eius: unde sanctus Augustinus 2. De Trinit. 5. attribuit missionem Filii Spiritui sancto: misit, inquit, Deus Filium suum factum ex muliere; ubi satis ostendit eum ipsum missum Filium, quo factum ex muliere. Proinde mitti a Patre sine Spiritu sancto non potuit, quia Pater intelligitur misisse eum, cum eum fecit ex femina; quod utique non fecit sine Spiritu sancto. Item sanctus Ambrosius libro 2. De Spiritu sancto: Qui est qui dicit: me misit Dominus, et Spiritus eius, nisi qui venit a Patre, ut salvos faceret peccatores, idest, Christus? Ergo, et Pater Filium misit, et Spiritus sanctus. Item idem Ambrosius ibidem:

Rursus datus est a Patre, ut Isaias dicit: puer natus est nobis, et Filius datus est nobis. Datus est, audeo dicere, et a Spiritu sancto, quia et a Spiritu sancto missus est. Dicit enim Filius Dei: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me.

Item Concilium Toletanum 11. in Confessione fidei: Filius missus non solum a Patre, sed a Spiritu sancto credendus est in eo, quod per Prophetam dicitur: et nunc Deus misit me, et Spiritus eius: sed Filius non procedit a Spiritu sancto: ergo Missio processionem non supponit.

Respondeo. Hanc Missionem intelligi de Filio secundum humanitatem, quatenus nempe in natura assumpta missus fuit, idque non per naturam, sed per voluntatem, et imperium, ad praedicandum, aliaque salutis nostrae opera exequenda; eatenus enim humanitas missa dicitur a tota Trinitate, atque a Deo, etiam a Verbo ipso, ut sequentia verba Concilii Toletani declarant: a seipso quoque, inquit, missus accipitur, per quod inseparabilis non solum voluntas, sed operatio totius Trinitatis agnoscitur.

Confirmat Doctor in 1. dist. 15. nu. 4. ex S. Ambrosio in 3. libro De Spiritu sancto cap. 2. ubi expendens illud Isaiae 61.¹ Spiritus Domini super me, bene inquit, dicit Ambrosius, Spiritus sanctus Domini misit me ad praedicandum: quia quasi Filius hominis est missus, et unctus, nam secundum Deitatem, non super Christum est Spiritus, sed in Christo: ergo illa auctoritas Isaiae, quae dicit Christum missum a Spiritu sancto intelligitur de Christo homine, non autem de Missione Verbi aeterni incarnandi.

Fatetur tamen Doctor non esse improbabilem sententiam Magistri affirmantis Missionem non necessario requirere processionem unius Personae ab alia, sed sufficere manifestationem eius per aliquem effectum visibilem. Nec refert quod quaelibet divina Persona possit donare seipsam; inde enim non sequitur, quod etiam possit seipsam mittere, quia plura ad missionem, quam ad donationem requiruntur; siquidem in mittente requiritur velut auctoritas, et in misso subauctoritas, quae in divinis per producere, et produci explicantur.

Dico tertio. Missionem necessario importare manifestationem Personae missae per productionem alicuius doni creati invisibilis, aut visibilis.

Probatur 1. ex verbis Christi Ioann. 4. Meus cibus est, ut faciam voluntatem eius, qui misit me ut perficiam opus eius: et cap. 6. Descendi non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit me, Patris. Haec est autem voluntas eius qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo, etc. Unde merito Sapiens cap. 9. orabat Missionem Sapientiae divinae his verbis: Mitte illam de Caelis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret, ut sciam quid acceptum sit coram te omni tempore.

Confirmatur. ex eo quod sancti Patres non aliter divinarum Personarum Missionem exponant, quam per productionem alicuius effectus in creatura; unde merito colligit Doctor, quaestione laudata, Missionem divinam semper connotare mutationem realem in creatura; quae mutatio licet fiat a tota Trinitate, quoniam opera Trinitatis ad extra sunt indivisa, tamen peculiariter tribuitur Personae missae propter novum personalem, aut moralem vel mysticum modum, quo ipsa Persona incipit esse de novo in creatura, ut diserte explicant sancti Patres, maxime Athanasius Oratione 5. contra Arianos, ubi expendens illa Christi verba: Qui misit me Pater, etc. ait: unitionem cum homine, quo hominibus invisibilis natura Dei per visibilem innotescere posset, Missionem nominavit: non enim Deus locum mutat more nostro. Sed quia se in carne praesentem sistebat, ideo sancti viri vocabulo Missionis uti voluerunt: et August. 2. De Trinitate c. 5. Pater invisibilis, inquit, una cum Filio secum invisibili eumdem Filium visibilem faciendo misisse eum dictus est: et in fine capitis infert:

Iam in promptu est intelligere etiam de Spiritu sancto, cur Missus et ipse dicatur; facta est enim quaedam creaturae species ex tempore in qua visibiliter ostenderetur Spiritus sanctus… Haec operatio visibiliter expressa, et oculis oblata mortalibus Missio Spiritus sancti dicta est.

Quibus verbis non excludunt sancti Patres rationem processionis aeternae Personae missae a mittente; sed eam cum operatione externa connectunt.

Hinc Missio divina recte describi potest: Processio alicuius Personae divinae a Persona mittente ad creaturam, in qua incipit esse novo modo. Ex quibus liquet solum Patrem non posse mitti, etsi seipsum det, et veniat cum aliis divinis Personis ad inhabitandum in anima per gratiam sanctificantem iuxta illud Ioannis 14. Si quis diligit me, Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Nam, inquit S. Augustinus lib. contra Arianos cap. 4.: Solus Pater legitur non missus, quia solus non habet auctorem, de quo sit genitus vel a quo procedat. Liquet pariter Filium a Patre solo proprie mitti in mundum ad incarnationem, iuxta illud Ioan. 8. Ego a Deo exivi, et veni in mundum: sicut enim a solo Patre procedit, ita ab eo solo mittitur: Spiritus sanctus vero a Patre simul et Filio mittitur, utpote ab utroque procedens.

Dico quarto. Missionem ex parte effectus esse duplicem, nimirum visibilem, et invisibilem.

Invisibilis est, qua Filius, et Spiritus sanctus mittuntur ad inhabitandam peculiari modo creaturam rationalem per gratiam sanctificantem, ut communiter affirmant Doctores cum Seraphico Bonaventura dist. 15. part. 2. articulo 1. quaest. 1. Siquidem ad Missionem requiritur ut Persona missa existat in eo ad quem mittitur, et ab eo possideatur: divinae autem illae Personae perfecte non possidentur a creatura rationali nisi per gratiam gratum facientem, per quam nimirum est in facultate habentis, et recte utentis, ut per eam divina illa Persona missa tamquam obiecto fruatur. An autem Missio illa invisibilis fiat non solum ad illos qui primo innovantur per gratiam, seu primo iustificantur, sed etiam ad illos qui crescunt in gratia per augmentum iustificationis, non invicem conveniunt Auctores; quidam enim hoc affirmant, alii negant. Rectius tamen cum Seraphico Doctore ibidem quaest. 3. et accommodatius ad conceptum Missionis videntur opinari, qui novam Missionem fieri per gratiae augmentum negant; eatenus enim praecise non incipit in iusto Persona missa esse novo modo, nisi quatenus huiusmodi augmenti seu profectus occasione operatur in iusto quaedam peculiaria dona, vel effectus, v. g. donum Prophetiae vel simile: qua ratione dum super Eliseum requievit duplex Spiritus Eliae, recte dicitur ad eum missus Spiritus sanctus.

Missio visibilis, ut observat noster Herinx Disp. 3. quaestione 1. num. 16., alia est substantialis in essendo, sive est ad subsistendum; uti est sola Incarnatio Verbi: alia solum est ad repraesentandum, sive ad apparendum in forma visibili; ut missus est Spiritus sanctus in specie Columbae, in linguis igneis, in sono, in nube lucida, quae non fuerunt a Spiritu sancto substantialiter assumpta, sed solum usurpata tamquam signa ex instituto significantia, non quidem omnes Personas, sed specialiter Spiritum sanctum, ac repraesentantia interiorem sanctificationem. Fuerunt autem haec symbola formata sive immediate a Deo, sive (ut censet Augustinus 3. De Trinit. cap. 1. et 10. et seq.) ministerio Angelorum: unde Columba erat quidem verum corpus, sed non vera nec viva Columba, iuxta veriorem sententiam, quam tradit S. Bonaventura 1. dist. 16. Art. 1. Quaest. 3. ad 4. ideoque statim desiit; hinc etiam apud Evangelistas Matth. 3. et Luc. 3: Sicut Columba legitur Spiritus descendisse. Similiter iuxta S. Bonaventuram supra, ignis quidem fuit verum corpus, non tamen verus ignis, quia non comburebat; ideoque dicuntur apparuisse Dispertitae linguae tamquam ignis, Act. 2.²

Pluribus autem mysticis de causis divinus ille Spiritus apparuit in die Pentecostes sub specie Ignis, Columbae, et Venti, seu Spiritus vehementis. Ignis enim figuram assumpsit primo, ut suam Divinitatem testaretur: ignis enim Divinitatis symbolum est, iuxta illud Deuteronomii: Deus noster ignis consumens est: unde praeclare sanctus Gregorius Homil. 30. in Evangelia, Patri, et Filio coaeternus Filius in igne monstratur, quia incorporeus invisibilis atque ineffabilis ignis Deus est.

Insuper hac ipsa ignis adumbratione seipsum notionalem Amorem Patris, et Filii testabatur: Amor namque ignis quidam est, et sub ignis specie effingi solet, ac semper a Poetis cum ignibus, et flammis describitur.

Secundo, ut divinam suam erga creaturas foecunditatem exprimeret, sicut enim ignis in propria sphaera infoecundus videtur, nihilque producit, at in sublunaribus omnium prorsus productionum parens est, et causa: sic etiam divinus ille Spiritus in ipso Deitatis sinu nihil equidem producit, at inquit Cornelius Mussius lib. 3. De sacra Historia: Caelos ille, Terram, Elementa, cunctaque animantia producit; productaque fovet, conservat, vivificat, et renovat: Natura Conditor, gratiae Auctor, gloriae Consummator, rerum omnium universale Principium: ab ipso namque omnia fluunt Charismata gratiarum, ipse enim est qui in Christo renascentes, in Dei filios adoptat in Baptismate, Eodem Spiritu replente fontem, qui replevit et Virginem, inquit S. Leo; quam utique mirandam foecunditatem respiciens Sponsa, exorabat, Canticorum primo, osculetur me osculo oris sui, quae sic expendit Sanctus Bernardus Serm. 9. Tantae, inquit, efficaciae, et foecunditatis osculum sanctum est (nempe Spiritus sanctus, qui Patris et Filii suavissimum est osculum) ut ex ipso mox cum acceperit illud Sponsa > concipiat, tumescentibus nimirum uberibus, et lacte quasi pinguescentibus: per charitatem enim anima sancta nedum Dei Filium concipit, sed ipsamet Dei Filia efficitur.

— Tertio: ignis tres praecipuos habet effectus, nimirum urere, purgare, illuminare, quos omnes Spiritus sanctus operatur in nobis, siquidem sui amoris igne corda nostra succendit; unde S. Augustinus in Soliloquio: O ignis sancte quam dulciter uris! quam desideranter aduris! urit, inquam, non quidem ut destruat, et consumat, sicut ignis corporeus, sed potius, ut augeat, et perficiat. Unde merito Christus dicebat: Ignem veni mittere in terram, quid volo nisi ut ardeat? Quod praeclare expendit S. Ambrosius Serm. 18. in Psalmum 118:

Ignem Dominus misit in terram, non ut eam Sodomitano rursus inflammaret incendio, nec ut eam donatae munere fecunditatis, aut usu, vel flore viriditatis excluderet: Opus enim suum probare magis, atque augere quam minuere aut damnare consuevit. Divinum ergo Dominus ignem in novo sparsit Testamento, qui secretos mentium divinae cognitionis ardore inflammaret affectus, qui vaporem fidei, et devotionis adoleret, qui cupiditatem virtutis accenderet.

Similiter purgat et illuminat, iuxta illud Threnorum: De excelso misit ignem in ossibus meis, et erudivit me: unde sanctus Gregorius felicissimam Spiritus sancti Scholam pronuntiat:

In qua nulla est ad discendum mora; mox enim ut tetigerit mentem, docet, solumque tetigisse docuisse est: nam, ut addit Homil. 30. in Evangelio: ecce implet Citharoedum puerum, et psalmistam facit, implet Pastorem armentarium, et Prophetam reddit; implet Piscatorem, et efficit Praedicatorem: implet persecutorem, et Doctorem Gentium instituit: implet Publicanum, et Evangelistam facit. O qualis artifex est iste Spiritus!

Induit similiter speciem Columbae: primo, ut testaretur puritatem, et munditiam, quam Spiritus sanctus specialiter efficit, et exquirit, cuiusque egregium symbolum est Columba: unde pulchre Basilius:

Columba castissima tota coelestibus incumbit, nec unquam, vel minimum granum e terra attollit, quin statim in coelum oculos attollat; non circa cadavera, et carnes volitat, sed residet iuxta fluenta aquarum, ubi Coeli imago relucet, semper eius obtutibus obiciuntur coelestia, semper superna contemplatur.

Secundo assumpsit Columbae figuram, ut se mansuetudinis Auctorem et Amatorem ostentaret: unde Paschasius lib. 2. in Matthaeum:

Spiritus sanctus in specie Columbae apparuit, ut per eam exponeret quales futuri erant qui ad gratiam eiusdem Spiritus pervenirent: Columba enim fel non habet, et ex hoc insinuat, quod in felle amaritudinis esse non debet quisquis ad gratiam Spiritus sancti venire exoptat.

Tertio denique hac specie Columbae se Pacis Artificem pronuntiavit; nam, ut ait Tertullianus lib. De Baptismo cap. 8:

Quemadmodum post aquas diluvii, quibus iniquitas purgata est, pacem coelestis irae praeco Columba terris annuntiavit demissa ex Arca, et cum OLEA reversa, quod signum etiam apud nationes paci praetenditur: ita post vetera delicta Columba sancti Spiritus advolat, pacem Dei afferens emissa de Coelis.

Denique suum in animas illapsum testatus est specie Venti, et Spiritus vehementis: primo quidem, ut suam originem significaret, et proprietatem Personalem demonstraret, procedit enim ut amor; amor autem impulsum quemdam significat, quo voluntas amantis in amatum impellitur: secundo quemadmodum ventorum origo nos latet, illique soli comperta, qui educit ventos de thesauris suis, ita dicebat Christus Ioannis 3.³ Spiritus ubi vult spirat, et vocem eius audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat. Tertio tandem ventus, seu aer necessarius est ad vitam; sine enim halitu et respiratione non vivitur: sic etiam Spiritus sanctus omnino necessarius est ad vitam spiritualem: unde sanctus Ambrosius expendens illa verba Genesis 2. Formavit hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae: necnon et illa quae Christus insufflans in Discipulos ait: Accipite Spiritum sanctum: sic loquitur: Insufflaverat tibi Deus, ut inspirationis suae dono haberes gratiam, quam culpa sustulerat; factus eras in animam viventem, sed quia peccator signaculum tenere non potuit, propterea venit Iesus, et cum haec dixisset, insufflavit dicens: accipite Spiritum sanctum.

Plura dicenda aggrederer, nisi me deterreret Ecclesiastici capite 43. oraculum: Multa, inquit, de Deo dicemus, et non perveniemus, et consummatio sermonum universa ipse est. Quapropter finem dicendi faciam inclamando divini Spiritus illapsum hisce sancti Augustini verbis Tract. 74. in Ioannem:

Veni, Spiritus alme, veni divini amor Numinis, Patris omnipotentis, prolisque Beatissimae sancta communicatio, Omnipotens Paraclete, moerentium consolator, cordis mei penetralibus potenti illabere virtute, et tenebrosa quaeque mentis meae corusci Numinis fulgore pius habitator laetifica. Veni fortitudo fragilium, humilium Doctor, superborum destructor. Veni Pater Pauperum, veni dator munerum, veni lumen cordium. Da virtutis meritum, da salutis exitum, da perenne gaudium. Amen.

⁴