Scotus Academicus, Tomus tertius: De adorando divinae Trinitatis mysterio

Notandum 1. Ingeniti vocabulum primo excogitatum fuisse ab Aetio Eunomii Magistro, ut refert sanctus Athanasius Dialogo 2. De Trinit. Hoc ipsum usurparunt Ariani, quo facilius Verbi divini consubstantialitatem impugnarent, et Catholicos impeterent, interrogando utrum sint plures Ingeniti, vel unus tantum; ut si responderent esse unicum ingenitum, illico inferrent Ariani Filium non esse Ingenitum, sed solum Patrem; ac subinde Filium connumerarent inter creaturas factas, et creatas: si vero reponerent Catholici esse duos, aut tres Ingenitos, videlicet Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, inde colligerent Ariani tres Deos a Catholicis affirmari: Ariani namque pro certo habebant naturam Dei in eo consistere, quod sit Ingenitus. Hinc observat S. Epiphanius haeresi 76. amplius quadraginta argumenta ex nomine Ingeniti deprompta, ab ipso Aetio adversus Catholicos fuisse vibrata. Quapropter Gregorius Nazianzenus Oratione 37. vocabulum Ingeniti appellat arietem, ac murum perfugii Haereticorum istorum: Nyssenus vero lib. 1. Contra Eunomium, Propugnaculum unde in Catholicum Dogma impressionem faciebat Eunomius. Inde nonnulli sancti Patres Ingeniti nomen exosum habuerunt, et putaverunt reiiciendum a theologicis disputationibus; sic sanctus Athanasius Oratione 2. Contra

Arianos circa medium, ait: Vanam esse institutionem huius vocis, cum nihil aliud in se contineat nisi meram praestigiationem.

Notandum 2. Hoc ipsum Ingeniti vocabulum plures, sed maxime quatuor habere significationes, ut observat S. Athanasius Oratione 2. Contra Arianos. Primo, quatenus opponitur infecto, seu non existenti, sed quod potest existere: Sic, inquit, Ingenitum dicitur, quod nondum factum est, ut lignum, quod nondum abiit in formam scaphae. Secundo, pro eo quod opponitur rei, quae nec existit, nec potest existere: Sic, ait, triangulus nulla ratione fieri potest quadrangulus. Tertio, quatenus opponitur improducto, et sic dicit Ingenitum esse, quod iam est, sed natum ab aliquo non est, neque aliqua ratione suae originis Patrem habet: et in hac acceptione notat, unicum, et solum Patrem esse Ingenitum. Quarto denique dicitur Ingenitum, quod factum non est, sed est sempiternum, et incorruptum: et sic tam Filius, et Spiritus sanctus, quam Pater dici possunt Ingeniti; imo hac acceptione Maximus Taurinensis in homilia de Symbolo, Deitatem Ingenitam, et Innascibilem pronuntiat, dicens: In Deo natura Innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur; est namque per ingenitam Deitatem Omnipotens, et per Omnipotentiam Pater. Hic autem Ingeniti vocabulum in tertia acceptione usurpamus, quae acceptio ut pateat evidentius,

Notandum 3. Ingeniti nomen, quatenus aeterno Patri tribuitur, accipi debere privative, quatenus nempe negat omnem productionem, et idem quod improductum, et improducibile significat. Si enim hac voce negetur tantum generatio, vel nativitas proprie sumpta, aeque Spiritus sanctus dicetur Ingenitus, ac Pater; quoniam uterque incapax est nativitatis, et generationis: si vero negetur quaecumque productio, sed negative tantum, non autem privative, hoc est, significando puram negationem producibilitatis, Ingeniti ratio Deitati aeque conveniet, ac Patri; Deitas enim omnino incapax est realis productionis; quocirca, ut ingenitum esse, seu improducibile soli aeterno Patri proprium sit, debet ingeniti nomen sumi privative: non quidem quatenus privatio dicit carentiam alicuius positivi, quod possit, aut debeat inesse Patri, sed quod ingenitum neget productionem, quae non repugnat illi convenire, non quatenus Pater, sed quatenus Persona divina est: ita quod haec privatio dicatur similis ei, quae a Philosophis appellatur privatio secundum genus, non secundum speciem; qua ratione talpa dicitur privari visu, quia in quantum est animal, non repugnat ei videre, licet repugnet ei, ut talpa est: sic (si ita a vilioribus ad divina explicationis gratia argumentari liceat) cum Pater divinus sit Persona divina, cumque in genere Personarum divinarum non repugnet produci, quia reipsa Filius, et Spiritus sanctus producuntur, inde fit, quod productio non repugnet Patri, ut Persona divina est, sed tantum quatenus Pater est; adeoque ingeniti ratio sumi debet in eo privative. An autem haec ratio ipsi tamquam proprietas Personalis tribuenda sit, aperiet

Conclusio unica. — Nomen, et ratio Ingeniti, quatenus omnem productionem privative excludit, revera est proprietas Patris divini.

Probatur primo ex Concilio Antiocheno 1. in Professione Fidei, ubi decernitur esse unum Deum ingenitum sine principio, ubi nomen Dei supponit pro persona Patris, iuxta morem Scripturae sacrae. Insuper Nicaeni Patres lib. 2. Disputatori haec credenda, et non scrutanda proponunt: Unus ingenitus Deus, et Pater: unus ex eo genitus, unigenitus Filius Deus Verbum. Sicut non est alter Deus cum Deo, et Patre ingenitus; ita neque congenitus, neque prior, neque posterior Filius: unde S. Athanasius Epist. ad Serapionem, ut refert S. Thomas Opusculo primo, Contra errores Graecorum, cap. 8. ait: Inprincipiatum esse, et ingenitum soli Deo Patri Catholica Ecclesia congregata apud Nicaeam fideliter attribuit, et toti mundo sic esse credendum sub anathemate mandavit.

Idipsum probant sancti Patres; imprimis enim Athanasius in Quaestionibus de Natura Dei q. 5. ait, Proprium Patris ingenitum esse, Filii vero genitum, Spiritus sancti procedere: hoc ipsum pluries inculcat Nazianzenus, maxime vero Orat. 23. ubi ait: Patris proprietas haec est, quod ingenitus sit: similiter Nyssenus lib. De Differentia essentiae, et hypostasis, ait: Eximium insigne, notamque solius Patris esse, quod a nulla causa subsistit: subscribit et Augustinus lib. 15. De Trinit. cap. 2. ubi ait: Pater solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus; non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputantium: idem proferunt caeteri Patres, quotquot de adoranda Trinitate scripserunt.

Probatur eadem ipsa veritas ratione theologica: Pater divinus non tantum id habet proprium, et singulare, ut per fecunditatem generativam sit principium Filii, et per Spirativam una cum Filio sit principium Spiritus sancti, sed etiam, ut inter Personas divinas ipse solus existat sine alio principio, a quo realiter producatur, quemadmodum producuntur aliae duae Personae: at haec improductionis ratio appellatur nomine ingeniti: ergo revera tamquam proprietas aeterno Patri convenit. Deinde unica est in divina Trinitate Persona improducta, nimirum Pater: ergo ratio improducti ipsi soli propria est. Patet antecedens ex dictis in tertia Quaestione primae Disputationis; ubi probavimus impossibile esse plures divinas Personas esse ingenitas, seu improductas.

Dices 1. Sancti Patres censuerunt proscribendum esse vocabulum ingeniti, eo quod in Scripturis sacris non exprimatur, et haereticis fallendi, ac blasphemandi ansam praebeat: insuper quod vocabulum Patris sufficienter significet quidquid exprimere potest nomen ingeniti: ergo nomen hoc aeterno Patri pro singulari proprietate non est adscribendum. Probatur antecedens, quantum ad omnes partes ex S. Basilio lib. 1. Contra Eunomium: Ego, inquit, ingeniti, sive innascibilis appellationem, quamvis summopere cogitationibus nostris congruat, tamen quoniam nullo loco in Scripturis ipsam invenio, et quoniam primum est elementum blasphemiae istorum, silentio tradendam merito dixerim: praesertim cum Patris vox et ipsa possit, quod ingeniti.

Respondeo. Equidem vocabulum ingeniti ab aliquibus sanctis Patribus his de causis fuisse explosum; nihilominus rite interpretatum, et acceptum usurparunt ad significandum discrimen Patris aeterni a duabus aliis divinis Personis, ut ipsemet etiam usurpat S. Basilius lib. 2. Contra Eunomium, ubi docet Genitum, atque Ingenitum, esse specificas quasdam proprietates Filii, et Patris divini: nec refert, quod verbum istud in divinis litteris non exprimatur, in ipsis enim etiam non legitur vocabulum Trinitatis; nec tamen idcirco deneganda est divina Personarum Trinitas: unde Sixtus I. Epist. 1. Decretali post medium ait: Patrem in divinis litteris ingenitum proprie positum, nec legere possunt, neque probare; sed quia id ipsum fides exigit Christiana, absque ulla dubitatione ingenitus creditur; cui concinit Fulgentius ad obiectionem septimam Arianorum: Ingenitus, inquit, Pater nusquam in Scripturis Canonicis legitur, et tamen secundum fidei veritatem ingenitus praedicatur.

Dices 2. Ingenitum secundum vocis genuinam significationem idem significat, ac increatum: at non solum Pater, sed etiam Filius, et Spiritus sanctus vere sunt increati: ergo etiam ingeniti.

Respondeo. Ad maiorem S. Cyrillus lib. 11. Thesauri cap. unico:

Quod ingenitum unico N. Graece scriptum, non factum, neque creatum significat, et de Deo universaliter praedicatur, idest de singulis personis divinis; gemino autem NN. scriptum, non natum, nec ex alio esse significat, et Patri accommodatur; videlicet ut principium solius Patris.

Cui concinit Hugo Eterianus lib. 2. Contra Graecos cap. 5.:

Ingenitum, inquit, quoniam per unum N. apud Graecos scribitur, quantum hoc nomen increatum significat, et non solum divinae naturae, si sic dicatur, verum tribus competit Personis, etenim natura pariter cum Personis increata est; cum autem per duo NN. ἀγέννητον scribitur, soli proprie Patri, non Filio, non Spiritui, neque alicui creaturae convenit.