Scotus Academicus, Tomus tertius: De adorando divinae Trinitatis mysterio

Anno Christi 57. Simon cognomento pariter et exercitio Magus, princeps haereticorum, inter alia dicebat se esse Deum, qui in Samaria apparuit ut Pater, in Iudaea ut Filius, in Gentibus ut Spiritus sanctus.

Anno Christi 167. Gnostici, auctore Carpocrate, vel, secundum alios, Nicolao, iuxta aliquos etiam Valentino, docuerunt dualitatem, non Personarum, sed naturarum in Divinis.

Anno Christi 180. Montani e contra asseruerunt in Deo unitatem non Essentiae tantum, sed Personae.

Anno Christi 200. Praxeas unum Deum non aliter putavit credendum, quam si ipsum eumdemque et Patrem et Filium et Spiritum sanctum dicat.

Anno Christi 219. Hermogenes in Deo unam dumtaxat Personam posuit.

Anno Christi 220. Montanus Phryx (unde Cataphrygae) docuit et iactavit se esse Paracletum: et (quod mireris) tantam insaniam tanto viro Septimio Tertulliano persuasit.

Anno Christi 230. Arius Diaconus Alexandrinus docuit Filium Dei esse creaturam; non esse coaeternum Patri, non coessentialem; idemque a fortiori de Spiritu sancto.

Anno Christi 250. Noetus negavit numerum personarum, eumdem dicens Patrem, Filium et Spiritum sanctum in carne passum et genitum.

Anno Christi 350. Donatistae quamvis eiusdem substantiae, minorem tamen Patre Filium et Spiritum sanctum dicebant.

Anno Christi 360. Marcellus et Photinus docuerunt Deum singularem, et more Iudaeorum, non esse tres Personas, sed unam dumtaxat, licet tria sint nomina.

Anno Christi 361. Macedonius docuit Spiritum sanctum esse creaturam; nihil habere commune cum Patre, vel Filio, sed tantum esse ministrum ipsorum.

Anno Christi 370. Eunomiani crediderunt in Trinitate tres esse diversas substantias et qualitates, ut auri, argenti et aeris; et Patrem quidem fecisse Filium, atque iterum Filium, qui sit creatura, fecisse Spiritum sanctum.

Anno Christi 375. Apollinaris Laodicenus, poesi aptior et tropis quam Theologiae, docuit divinas Personas esse inaequales, magnum videlicet esse Spiritum sanctum, maiorem Filium, maximum Patrem.

Anno Christi 400. Faustus Manichaeus: Unum, inquit, sub triplici appellatione numen colimus, sed Patrem credimus lucem incolere summum et inaccessibilem; Filius in hac secunda luce consistit, cuius virtus in Sole, sapientia in Luna; sedem Spiritus sancti, omnem Mundi ambitum fatemur.

Anno Christi 430. Theodorus Mopsuestenus et Nestorius dum impie negant Dei Filium de Virgine natum, nec tamen negant Filium Patri consubstantialem, aut verum hominem assumpsisse, quaternitatem pro Trinitate inducunt.

Anno Christi 500. Anastasius Imperator edixit non Trinitatem, sed quaternitatem adorandam esse, ob quod sacrilegium fulmine percussus interiit.

Anno Christi 570. Chilpericus Rex Franciae, Sabellianam haeresim promulgare volens, scripsit Galliarum Episcopis, ut Trinitate abiecta unum tantum Deum dicerent, asserens eumdem esse Patrem, qui et Filius et Spiritus sanctus.

Anno Christi 600. Ioannes Philoponus, Tritheitarum auctor, docuit tres divinas Personas tres Deos esse.

Anno Christi 620. Severiani dicunt alium esse Patrem, alium Filium et alium Paracletum, Spiritum videlicet sanctum: non esse autem horum quemque per seipsum naturam, sed habere communem Deum, sive Deitatem in eis existentem, atque de ea Deitate indivisibili modo participantes quemlibet esse Deum.

Anno Christi 630. Mahometes ponit unum Deum Universi auctorem, qui neque genitus, neque generaverit. Negat in unitate Trinitatem, et solum binarium numerum confitetur, scilicet ipsam divinam essentiam et animam eius.

Anno Christi 1000. Lorsius et Heribertus dicebant deliramenta esse quidquid in veteri ac novo Testamento de Trinitate et unitate Dei est scriptum.

Anno Christi 1049. Ante hunc annum quasi ducentis retro, tempore Nicolai Papae I., coeperunt Graeci schisma; sed circa hoc tempus aperte et palam a Romana Ecclesia se diviserunt, et errorem de processione Spiritus sancti a solo Patre spargere coeperunt.

Anno Christi 1050. Bogomiles, qui ab Alexio Comneno Imperatore in theatro exustus fuit, docebat non esse in Deo Trinitatem.

Anno Christi 1140. Petrus Abailardus et Arnoldus Brixiensis docebant, gradus esse in divinis inaequales; Deum Patrem plenam esse potentiam, tam in generando, quam in discernendo: Filium quamdam potentiam in discernendo per sapientiam; Spiritum sanctum nullam esse potentiam, sed benignitatem.

Anno Christi 1190. Ioachin Abbas docuit, quod Pater, Filius et Spiritus sanctus sit una essentia; verum unitatem huiusmodi non propriam et veram, sed quasi collectivam et similitudinariam esse, sicut multi fideles sunt una Ecclesia, ita ut essentia esset quarta res.

Anno Christi 1198. Marcelli, Photini et Sophroni sectatores non confitentes S. Trinitatem, sed Spiritum solum Deum appellantes, eius sermonem dicebant esse efficacitatem, quae in prognato ex semine David habitasset, non substantiam, quae suam habeat hypostasim.

Ad nostros haereticos accedens, qui non paulo magis prioribus sunt petulantes, ipsorum etiam verba producam, ne quis dubitet eos in has blasphemias contra Deum et sanctissimam eius Trinitatem prorupisse.

Anno Christi 1520. Igitur Erasmus Roterodamus, qui plerisque locis maluit CaAnno Christi 1520. Igitur Erasmus Roterodamus, qui plerisque locis maluit tholicus videri, quam esse, dicit Arianos, idest assertores imparitatis divinarum Personarum, non tam haeresim fecisse, quam schisma, cum essent illi (inquit) nostris numero pares, eloquentia doctrinaque superiores.

Anno Christi 1530. Martinus Lutherus: Si odit anima mea vocem homousion et nolim ea uti, non ero haereticus. Nec est quod mihi obicias illud adversus Arianos receptum; non fuit receptum.

Anno Christi 1540. Michael Servetus tres illas res incorporeas in una Deitate distinctas, negat posse consistere; omnes, qui Trinitatem statuunt in essentia Dei, Tritheitas et atheos vocat, qui nec Deum, nisi tripartitum et aggregatum habeant. Imo, teste Theodoro, Patrem, Filium et Spiritum sanctum Cerberum tricipitem appellavit.

Anno Christi 1545. Ioannes Calvinus: Utinam sepulta essent nomina Trinitatis, Personae, Consubstantialis. Et alibi: Unus Deus, idest Trinitas: Creditis in Deum, idest in Trinitatem: hoc non modo tamquam insipidum, sed ut profanum quoque repudiamus.

Anno Christi 1550. Valentinus Gentilis: Confusio trium in unum et eumdem numero spiritum, fundamentum et origo omnium errorum fuit. Qui enim unum Deum in tres Personas distinguit, vel sibi praestigias facit, vel necessario unius Dei substantiam dividit, ac discerpit.

Wolfgangus Musculus: Nollem coram Ethnicis Patrem, Filium et Spiritum sanctum dicere tres Personas, ne viderer dicere tres Deos: vocabulum hoc persona non ita necessarium est ad fidem Christianam, quum illud primi Christiani ignoraverint.

Anno Christi 1560. Theodorus Beza: Verbum Dei clare nos docet, quod ista essentia divina est distincta realiter et secundum veritatem et ab aeterno in tres Personas.

Lambertus Danaeus: Oratio illa, qua dicimus in Litania, S. Trinitas unus Deus, miserere nobis; est inepta, insana, a Patribus male inventa, atque periculosa.

Georgius Blandrata Symbolum Athanasii Symbolum Sathanasii vocat.

Anno Christi 1580. Christianus Francus: Quales fuerint illi, a quibus avidissime receptum, comprobatum et proseminatum est Trinitatis dogma, nemo ignorat: eos enim maxime omnium constat imbutos consuetudine colendi multitudinem Deorum; cum maiorum, ut Apollinis, Martis; tum minorum, ut Castoris, Iovis. Ex hoc nequissimo Deorum fonte et innumeri Sancti, tamquam minores invocandi Dii, et tres etiam divinae Personae, velut maiores Dii adorandi in Orbem Christianum profluxerunt.

Anno Christi 1582. Theodosius Schimbergius: Manifestum est Trinitatem et divinitatem Filii non esse articulos fidei veros, quia sunt impossibilia mundi. Ideo in rei veritate sunt blasphema dogmata et horrenda, ex imo Orco per filium perditionis virtute Sathanae Ecclesiis obtrusa. Falsus Deus et fictus a filio perditionis est Deus unus et trinus; hic enim nomine tenus Deus est, re autem ipsa idolum.

Anno Christi 1590. Theodorus Dorcius: Falsus hic et fictus Deus ab homine peccati est Trinus et unus: nam hic nomine tantum Deus, revera autem idolum est, de quo Paulus ait: quod nihil sit. Nam impossibile omnino est, ut talis aliquis existens, qui unus et Trinus sit, possit, aut debeat verus esse Deus. Nam verus Deus non est tantae potentiae, ut possit facere esse eas res revera, quae sunt impossibilia menti.

Anno Christi 1590. Franciscus Davidis: Dico ergo Christum hominem non esse illum altissimum Iesum, sed Filium eius: Patrem Deum altissimum, solum ab ipso Deum dicimus; Filium vero dicimus Deum communicatione. Idem alibi: Si Christus adorandus et invocandus est, Christus erit ille solus verus Deus propositus. Deut. 6. At illud iam olim per nos negatum et destructum est. Non ergo dicere et affirmare possumus Christum adorandum et vocandum esse, nisi praevaricatores esse velimus.

Denique, Familia Amoris negat Christum esse aequalem Patri. Dicit Spiritum sanctum non esse Deum, et phantasma esse, quidquid Papistae de Spiritus sancti, vel essentia, vel Deitate credunt.

Sunt et plures alii minus vulgati nominis Tenebriones, qui adorandum Trinitatis mysterium suis deliriis et erroribus offuscare tentarunt. Quos perpetuo silentio dignos lubens reticeo.