Scotus Academicus, Tomus tertius: De adorando divinae Trinitatis mysterio

Notandum 1. Variam esse, sed maxime duplicem personae definitionem. Primam tradit Boetius supra laudatus, dicens: Persona est rationalis naturae individua substantia. Quam definitionem, licet non improbet Doctor, in 1. dist. 23. n. 4. nihilominus censet eam exponendam esse per definitionem traditam a Ricardo lib. 4. De Trinit. cap. 22. dicente, quod Persona est intellectualis naturae incommunicabilis existentia. Etenim secundum definitionem Boetii sequeretur animam rationalem, imo et Deitatem, quatenus praescindit a suppositis divinis, esse personam, quia tam Divinitas, quam anima rationalis, est rationalis naturae individua substantia; nullus tamen Deitatem sic consideratam personam appellabit; alias quatuor essent Personae divinae; nullus pariter asserere debet animam rationalem esse personam; siquidem non est ultimate completa, nec incommunicabilis, semper enim dicit ordinem ad corpus, vel quod informat, vel quod informare potest. Non tamen me latet plures huic sententiae quantum ad animam rationalem refragari; at de his viderint Physici, et Metaphysici.

Notandum 2. Ex eodem ibidem, naturam in hoc a persona distingui, quod natura sit communicabilis, persona autem sit incommunicabilis, ut quo, et ut quod. Communicari ut quod est communicari ut superius suis inferioribus, cum quibus sit idem; sic natura humana est communicabilis ut quod Petro, et Paulo, qui uterque revera est homo; communicari ut quo est communicari vel ut natura singularis suo supposito, vel ut forma subiecto, a qua denominatur sic v. g. natura humana in Christo, esto sit singularis, tamen est communicabilis ut quo, quia est unibilis supposito Verbi; sic pariter albedo, quae est in pariete, est communicabilis ut quo, quia ipsi unitur tamquam subiecto, quod informat; hanc utramque communicabilitatem excludit ratio personae et suppositi, siquidem natura personata nec est alteri communicabilis per modum superioris, et naturae communis, quia est singularis, et individua: neque etiam ut quo, quia non potest communicari alteri, nec ut supposito, nec ut subiecto. Siquidem non habet rationem partis, sed totius omnimode completi, et terminati.

Notandum 3. Quod quamvis natura divina secundum se praecise spectata, et prout praescindit a personis Patris, Filii, et Spiritus S. sit perfecta in esse naturae divinae, et infinitae; quia ut sic constat omnibus praedicatis essentialibus, modis intrinsecis, et attributis eam undequaque in esse naturae infinitae constituentibus; nihilominus ut sic, non est completa in esse hypostatico, nec est ultimo terminata secundum existentiam. Siquidem communicatur Patri, Filio, et Spiritui sancto, secundum se subsistentibus, et naturam divinam ultimo terminantibus. Inde fit, quod quamvis natura divina sic considerata habeat existentiam, et subsistentiam, ut constabit Quaestione tertia sequenti; tamen ut sic non habet rationem suppositi, neque personae; sed constituitur in ratione personae per proprietates relativas, quae naturam divinam determinant ad suppositum Patris, Filii, et Spiritus sancti.

His notatis, tria sunt in praesenti Quaestione resolvenda. Primum, quod ratio personae proprie Deo conveniat. Secundum, quod illa ratio non sit aliquid positivum, sed negativum. Tertium, quod univoce tribus conveniat personis.

Conclusio prima. — Nomen, et ratio personae revera proprie Deo competit.

Haec est communis, et de fide, ut constat omnibus illis tum Scripturae, tum Conciliorum oraculis, quibus tres divinae Personae invicem distinctae in Deo affirmantur.

Probatur etiam ratione. Persona ex dictis est naturae rationalis incommunicabilis existentia: sed evidentissimum est haec tria in definitione personae posita, nempe naturam rationalem, existentiam, et existendi modum incommunicabilem Deo perfecte competere; naturam quidem rationalem, quippe cum Deus inter naturas spirituales primarium, et excellentissimum gradum teneat, et infinita non quidem discurrendi, sed intelligendi virtute, ac sapientia sit praeditus: similiter existentiam, nam ipsi primo et maxime convenit esse ens necessario existens; denique existentiam incommunicabilem ipsi competere, ipsamet naturalis ratio demonstrat, quoniam primo, et maximo enti necessario competit modus existendi independenter ab alio, et consequenter modus per se subsistendi, quod idem est, ac incommunicabiliter existere: ergo, etc.

Deinde: si existeret in alio tamquam forma in subiecto, vel tamquam natura in supposito, non existeret per se praecise, sed tantum ratione alterius, a quo sustentaretur: sed hoc Deum primum ens omnino independens dedecet: ergo, etc.

Denique: tanto verior, atque perfectior erit in Deo ratio personae, quanto perfectius illi convenit per se subsistere, atque omnino incommunicabiliter existere: sed Deo perfectissime convenit modus subsistendi per se, quippe cum a nullo pendeat tam in esse, quam in conservari: competit pariter ratio existendi perfectissime independenter ab alio, tamquam a subiecto, et supposito extraneo, et quod non sit divinum, ac idem realiter cum Deitate: ergo pariter ipsi perfectissime competit ratio personae.

Dices 1. Nomen personae Deo non tribuitur in sacris Litteris. Insuper inusitatum fuit, et ignotum primis Christianis, ut refert Coccius lib. 1. De Trinit. articulo 4. Denique proprie nihil est in Deo, quod nomen istud significet, et Theologi utuntur nomine personae, non ut aliquid exprimant, sed ne tacentes videantur, ut ait sanctus August. 5. De Trinit. cap. 9. Cum quaeritur, inquit, quid tres? magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur. Ergo fatendum est nomen personae vere Deo non convenire, aut certe Theologos hac de re nihil exploratum habere. — Nego consequentiam, et ad primum dico: quamquam nomen personae nullibi reperiatur in sacris Litteris de Deo dictum; nec ullibi legamus personam Dei; nihilominus, quod personae nomen significat multipliciter in Scriptura sacra invenitur affirmatum de Deo, nempe, quod sit Spiritus, infinita sapientia praeditus, adeoque quod sit rationalis naturae: similiter, quod existentiam habeat incommunicabilem, ut quo, et ut quod, quippe cum propter suam singularitatem communicari non possit tamquam natura communis, et propter suam independentiam communicari nequeat vel tamquam forma subiecto, vel tamquam natura individuali supposito: ergo cum ratio personae Deo perfectissime competat, etiam personae nomen ipsi congrue tribuitur. — Ad secundum dico, quod equidem personae nomen non fuerit primitus usurpatum a fidelibus, Deoque attributum, sed tamen factum est, inquit Richardus lib. 1. De Trinit. cap. 5. ut, Qui hoc nomen personae primo ad divina transtulerunt, hoc ipsum ex necessitate fecerunt, ut quid responderent quaerentibus, quid tres illi in Trinitate essent, cum tres Deos esse respondere non possent. Subdit: Non iam quaeramus, ex qua necessitate sit postea ad divina translatum, sed in qua veritate per Spiritum veritatis sit translatoribus inspiratum, et a Latina Ecclesia universaliter frequentatum. Certum est ergo, ex inspiratione S. Spiritus, et communi usu Ecclesiae, personae nomen Deo proprie competere. — Ad tertium dico, equidem nomen personae non perfecte declarare quidditatem, et peculiares proprietates, ex quibus tria Divinitatis supposita distinguuntur ab invicem; nihilominus sapienter illud nomen a Catholicis usurpatum fuisse, ut uno vocabulo respondere possent Sabellianis interrogantibus, quid essent illa tria. Nec aliud voluit S. Augustinus loco citato: cui quadrat, quod addit lib. 7. cap. 4. Cum ergo quaeritur, quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale, vel generale nomen, quo complectamur haec tria; neque occurrit animo, quia excedit superemi- nentia Divinitatis usitati eloquii facultatem: verius enim cogitatur Deus quam dicitur, et verius est, quam cogitatur

Dices 2. Ratio personae reddit naturam eamdem numero incommunicabilem alteri supposito; natura enim humana, v. gr. quae est personata in Petro, communicari nequit alteri: sed natura divina, quae communicatur Patri, eadem etiam communicatur Filio, et Spiritui sancto: ergo in Patre non est incommunicabilis, adeoque nec personata. — Respondeo 1. distinguendo maiorem: natura personata est incommunicabilis praecise quatenus natura singularis est, nego: natura enim humana Christi vere et proprie singularis ac individualis est, et tamen communicatur et unitur Verbo: est incommunicabilis reduplicative, ut personata, hoc est, quatenus significat praecise naturam determinatam per personalitatem, seu personam in concreto, concedo. Et similiter distincta minore, nego consequentiam: itaque natura divina est quidem in Patre communicabilis alteri, quatenus natura divina est: non vero quatenus personalitas est Patris; ut sic enim nihil aliud significat, quam suppositum constans natura divina, et Paternitate; adeoque nihil aliud significat, quam Patrem. Certum est autem, quod Pater divinus non sit communicabilis Filio, ut cum eo sit unum, et idem; imo ab eo distinguitur realiter. — Respondeo 2. hoc esse peculiare divinae naturae, quod eadem omnino, et indivisibilis communicari possit tribus suppositis, quia nec plures numero naturas divinas patitur illius infinitas, nec aliquam multiplicationem et divisionem summa illius unitas, et simplicitas sustinet; secus est autem de naturis creatis, quae cum finitae sint et multiplicabiles, inde fit, quod eadem numero natura non possit esse in pluribus suppositis.

Dices 3. Natura divina quatenus praescindit a divinis Personis est omnimode completa, et incommunicabilis alteri naturae; siquidem est individua, et singularis: ergo ipsi non opus est ulla superveniens ratio personae, et suppositi, qua ipsam compleat, et incommunicabilem efficiat. — Distinguo antecedens. est omnimode completa in ratione naturae divinae, nimirum, quia constat praedicatis essentialibus, modis intrinsecis, et attributis ipsam perficientibus et constituentibus in ratione entis infinite perfecti, concedo: est completa in esse hypostatico, et ultimo incommunicabili, nego. Natura enim divina praecise sumpta, tota et integra inest Patri, Filio, et Spiritui sancto. Unde ex se non habet rationem suppositi neque personae; siquidem non est ultimo terminata secundum existentiam; sed constituitur in esse personae per proprietates illas relativas, quae sunt ultimus terminus existentiae naturae divinae, et cum illa constituunt tres subsistentes ulterius incommunicabiles aliis, ut terminantibus.

Conclusio secunda. — Probabilis est personalitates divinas esse modum aliquem positivum terminantem naturam divinam, et illam veluti complentem in esse incommunicabili.

Haec videtur esse genuina Doctoris sententia in 3. dist. 1. quaestione 1. n. 10. ubi cum dixisset naturam creatam dici posse communicabilem tribus modis, nempe vel actualiter, sicut anima communicatur corpori quod actu informat; vel aptitudinaliter, sicut anima separata, quae habet inclinationem ad corpus informandum, vel obedientialiter; qualis est potentia obedientialis in anima rationali ad informandum corpus eius, subdit:

Persona divina non tantum habet negationem communicationis actualis et aptitudinalis, sed etiam habet repugnantiam ad communicationem ut quod, et ut quo. Repugnantia autem talis non potest esse, nisi per entitatem positivam, et ideo sequitur personam istam nunquam esse sine tali entitate; sed et persona creata, quia non repugnat ei communicari, cum sit in potentia obedientialis, non est sic incommunicabilis, et ideo non oportet tribuere talem entitatem personalem positivam, sed ei sufficit duplex negatio communicationis actualis, et aptitudinalis.

Probatur insuper. personalitas divina duplex munus sortitur; complet enim naturam divinam, eamque ultimo terminat, et personas divinas constituit, ac distinguit: sed natura divina non potest compleri per simplicem negationem, neque Personae divinae constitui, et realiter invicem distingui per aliquid pure negativum: ergo ratio personae in divinis debet esse aliquid positivum. — Deinde ex S. Augustino lib. De Doctrina Christiana: Res, quibus fruendum est, sunt Pater, Filius, et Spiritus sanctus. Insuper ex eodem 7. De Trinit. cap. 5. Non est aliud Deum esse, et personam esse: sed res, et Deitas sunt aliquid positivum: ergo pariter divina personalitas pro formali est aliquid positivum. — Denique, Persona divina est ens reale positivum: ergo formale illius constitutivum debet etiam esse reale et positivum.

Dices. Personalitas creata formaliter consistit in duplici incommunicabilitate, ut quo, et ut quod, nihilque positivum importat praeter rationem individui; ergo ita dicendum de personalitate divina. — Nego consequentiam. et ratio disparitatis est primo, quia, ut supra dixit Doctor, Personalitas divina dicit repugnantiam ad omnimodam communicationem, qualem non dicit persona creata; negatio autem fundata in repugnantia, cum sit omnimode inseparabilis a subiecto, ideo requirit aliquid in subiecto, ratione cuius ab eo nequeat separari: unde fit, ut omnis repugnantia sit alicuius repugnantia, hoc est, alicuius non habentis potentiam ad aliquid: negatio vero simplex, quam dicit personalitas creata, non ita est a subiecto inseparabilis, quia de facto separatur in natura humana a Verbo divino assumpta. Adde, quod etiam seclusa personalitate creata, adhuc remaneat ratio individui, quae sufficienter distinguit naturam singularem ab alia; seclusa autem divina personalitate, nihil superesset, quo personae divinae constituerentur, et invicem distinguerentur.

Conclusio tertia. — Abstrabi potest divinis personis aliquis conceptus communis, qui sit ipsis univocus in ratione personae. Ita Doctor in 1. dist. 25. n. 1. et

Probat. quia quaelibet ex tribus personis divinis dicitur persona; et revera tres conveniunt in ratione personae, ut sic, non autem sicut Petrus et Paulus conveniunt in hoc homine, nam hic homo dicitur tantum aequivoce de Petro et Paulo: pronomen enim hoc significat quod demonstrat: unde quando dicitur de Petro hic homo, demonstratur res illa singularis, quae est Petrus, quaeque diversa est omnino a ab alia re singulari, quae est Paulus: unde fit ut hic homo non dicatur de eis univoce: at Persona divina vere de tribus secundum propriam suam rationem; siquidem quaelibet earum revera est naturae divinae incommunicabilis existentia; ergo ipsis convenit univoce. — Confirmat: si personae nomen non conveniret ipsis univoce, non dicerentur tres personae; nihil enim numeratur, nisi quod est univocum: unde canis coelestis, et terrestris non recte dicuntur duo canes, quia nomen Canis non est univocum coelesti et terrestri: sed revera dicuntur tres divinae personae: ergo personae nomen, et ratio ipsis univoce convenit.

Dices. tam vere, et proprie dicuntur tria individua, et singularia creata, quam tres Personae divinae: sed ex Doctore singularia creata non conveniunt in ratione communi univoca; etenim hic homo univoce non convenit Petro et Paulo: ergo quamvis dicantur tres Personae divinae, non recte infertur personae nomen, et rationem ipsis convenire univoce. — Respondeo ad maiorem, eatenus dici tria individua, quatenus verum est, quod numeratur in eis natura creata, quae ipsis univoce convenit; unde cum ita numerari non possit natura divina in personis divinis, quia eadem numero est in tribus; ideo debet numerari in ipsis aliud univocum eis conveniens; hoc autem aliud nequit esse, nisi id quod formaliter dicit persona: ergo ratio personae debet esse ipsis univoca.

Instabis. non solum tria individua creata, sed etiam tres differentiae individuales, et singularitates proprie dicuntur: sed tres differentiae individuales non conveniunt in ratione communi univoca: ergo quamvis dicantur tres personae divinae, non inde sequitur eas univoce convenire. — Respondeo. equidem tres singularitates recte dici, non propter communitatem naturae conceptus univoci, sed propter proportionem officii, quia aeque distinguunt ultimo, et reddunt naturam incommunicabilem pluribus inferioribus. At personae divinae non solum ita conveniunt propter proportionem officii, sed etiam propter definitionem, et rationem Personae divinae, quae ipsis competit; quaelibet enim earum revera est natura divina incommunicabilis existentia, ut quo, et ut quod. Unde non est paritas.