De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Secundo loco proferunt testimonia Patrum. Ac primum objiciunt Dionysium Areopagitam, qui in ep. 4 ad Caium dicit, Christum administrasse θεανδρικὴν ἐνέργειαν, id est, operationem Dei virilem. Et idem habetur in cap. 2. de div. nom.

Respondeo: hanc sententiam Dionysii tribus modis intelligi posse.

Ac primo, si quis intelligat per Dei virilem operationem unam operationem propriam utriusque naturae, ut videntur velle nostri adversarii, manifeste errat: nam in Synodo VI, act. 8. Macharius haereticus Monothelita hanc ipsam sententiam ex Dionysio afferebat in hunc sensum, ad suam haeresim stabiliendam.

Potest tamen secundo vocari Deo virilis operatio aliquod opus Christi, in quo concurrant Deitatis et humanitatis actiones, sed distinctae, et duae revera. Quae sententia est vera, et ab auctore intenta. Et hoc modo exponitur a Sophronio in illa insigni Oratione, quae legitur in VI Synodo act. 11, ubi distinguit tria genera operum Christi; quaedam pure divina, ut creare et conservare omnes creaturas: quaedam pure humana, ut comedere, bibere: quaedam partim divina partim humana, ut ambulare super aquas. Nam ambulare hominis erat: dare autem aquis soliditatem erat Dei. Et haec dicuntur θεανδρικά, hoc est, divine humana opera, qualia erant omnia miracula, non tamen omnia opera Christi. Porro talia non sunt opera Mediatoris ut Mediator est, nimirum sacrificare, et orare: haec enim omnia humana sunt.

Potest etiam afferri tertia intelligentia hujus theandricae operationis ex Damasceno lib. III, cap. 19, qui docet, omnem Christi actionem posse vocari theandricam ratione suppositi operantis: semper enim Deus homo operabatur, non nudus Deus, aut nudus homo. Quomodo etiam videtur exponere Damascenus id, quod ait S. Leo epist. 10, utraque natura operatur cum alterius communione, quod proprium est: id enim vult esse cum communione alterius, ac si dictum esset, manente unione cum altera in eodem supposito; et secundum hanc intelligentiam auctoritas Dionysii non est ad rem.

Secundo objiciunt Irenaeum, qui lib. III, cap. 20: «Oportuerat, inquit, Mediatorem Dei et hominum per suam ad utrosque domesticitatem et ad amicitiam et concordiam utrosque reducere, et facere, ut Deus assumeret hominem, et homo se redderet Deo.» Item proferunt similia verba ex Epiphanio in Ancor. ante med., Chrysostomo, Ambrosio, Theodoreto, et Theophylacto in cap. 2. prioris ad Timoth. qui dicunt, Mediatorem Dei et hominum debuisse utramque naturam in se habere, ut Deum et homines in amicitiam redigeret.

Respondeo: hi omnes loquuntur de mediatione substantiali, quae facta est in ipso Christo per Incarnationem, et necessaria fuit ad mediationem per operationem: nisi enim esset Christus Deus homo, non esset suppositum divinum in natura humana operans, et proinde non essent opera Mediatoris infiniti pretii. Itaque formaliter Christus est Mediator, quantum ad mediationem operationis, per solam humanitatem: tamen ut esset Mediator, et posset totum Mundum redimere ex rigore justitiae, debuit praeter formam humanitatis habere divinum suppositum; non autem poterat habere divinum suppositum in natura humana, nisi in illo esset mediatio substantialis duarum naturarum.

Tertio objiciunt Augustinum Enchir. cap. 108: «Nam, inquit, neque per ipsum liberaremur unum Mediatorem Dei et hominum, nisi esset et Deus.» Item lib. I. de cons. Evang. cap. 35: «Ideo Christus Mediator Dei et hominum dictus est inter Deum immortalem et hominem mortalem, Deus et homo reconcilians hominem Deo, manens id quod erat, factus quod non erat.» Item hom. de ovib. cap. 12: «Non Mediator homo praeter Divinitatem.» Item: «Divina humanitas, et humana Divinitas mediatrix est.» Item lib. IX de Civ. Dei c. 15: «Quaerendus est Medius, qui non solum homo, verum etiam Deus sit.»

Respondeo: loquitur Augustinus de persona, quae operi dare debebat dignitatem; id quod patet, tum ex locis a nobis allegatis, tum ex l. IX de Civit. Dei c. 15. ab adversis citato. Nam postquam dixerat Augustinus, Mediatorem esse debuisse Deum et hominem, subjungit: «Nec tamen ob hoc Mediator est, quia Verbum; maxime quippe immortale, et maxime beatum Verbum longe est a mortalibus miseris, sed Mediator per quod homo.