De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Error prior est Francisci Stancari, qui ita soli homini Christo tribuit officium Mediatoris, ut non videatur suppositum divinum requirere ullo modo, nec saltem ut principium quod illius operis. Videtur quidem Franciscus Stancarus in multis locis recte sentire: in lib. enim de Trin., et Mediat. cont. Tigurin., et in alio lib. ejusd. argum. cont. Calvin., et in exam. Pinczovianorum, et in lib. alio de off. Mediat., et in alio libello de particula Tantum, saepius repetit, Christi personam constare ex duabus naturis, divina et humana, et in lib. cont. Tigurin. circa fin., profitetur se sequi doctrinam Magistri Sent., et Scholasticorum, ac de Magistro ita honorifice loquitur, ut eum omnibus sectariis anteponat: «Plus valet, inquit, unus Petrus Lombardus, quam centum Lutheri, ducenti Melanchthones, tercenti Bullingeri, quadringenti Petri Martyres, et quingenti Calvini, qui omnes, si in uno mortario contunderentur, non exprimeretur una uncia verae Theologiae.» Tamen verba etiam suspecta, et male sonantia leguntur in libris ejus.

Nam in lib. de Trin. et Mediat. in refut. prior. epist. Tigurin, dicit, dignitatem precum Christi non fuisse a solo Filio, sed à tota Trinitate ita ordinante et acceptante. Ubi videtur satis apertè, non tribuere infinitam dignitatem operibus Christi ex dignitate suppositi, sed ex acceptatione divina: quod certe non faceret, si existimaret, opera Mediatoris certe non esse opera suppositi humani, sed divini. Et in eod. lib. in confut. 2. epist. in abstracto dicit, in Christo humanam naturam esse mediatricem, conciliatricem, pacificatricem. Ubi videtur, totum opus ipsi naturae tribuere, quasi illa per se existat, et per se agat, praesertim cum in eodem libro antea dixerit, unum opus Mediatoris personae tribui non posse.

Et in lib. de off. Mediat. et Pontif. sic ait: «Sacerdos et sacrificium est homo Christus, non Deus Christus, hoc est, Christus secundum hominem, non secundum Deum.» Quae verba possent trahi in bonum sensum: tamen simpliciter non bene sonant: et praesertim, quia paulo post explicans dicit, in Christo homine tria esse Spiritum, Animam, et Corpus. Et ratione Spiritus Christum esse Sacerdotem, ratione animae, et corporis esse victimam: ubi nullam facit unquam mentionem suppositi divini operantis. Denique in examine Pinczovianorum: «Vox, inquit, Mediator primo capitur pro humanitate Christi exequente officium Mediatoris: secundo vero capitur pro persona ipsius, qui est Deus et homo.»

His accedit, quod Fredericus Staphylus in lib. de success. et concord. discipul. Luther., et Gulielmus Lindanus in 2. dial. Dubitantii, affirmant, Stancarianos docere, Christum esse justificatorem solum secundum humanitatem, quia videlicet existimant, nos formaliter justificari per Christi justitiam seu obedientiam nobis imputatam: Christi autem obedientiam et justitiam esse opus solius humanitatis.

Denique petrus Canisius praefat. lib. 1. de corrup. verb. Dei scribit, Stancarianos interrogatos: cur in Christo existiment unitas duas naturas: respondere solitos, ut natura humana divina virtute sustentata pati posset omnia quae patienda erant.

Haec sententia sive Stancari sit, sive non sit, (nec enim affirmare audeo, de quo non sum omnino certus) apertissime deflectit ad Nestorianismum; Voce enim fatetur unam personam in Christo, re autem ipsa ponit duas, et evacuat plane mysterium redemptionis. Nam si sola natura humana egit opera illa satisfactoria; ergo natura humana per se existebat, et proinde suppositum erat a divino supposito distinctum: agere enim suppositorum est; duo igitur in Christo supposita erant quae est ipsissima haeresis Nestorii.

Praeterea, repugnat haec sententia Scripturae et Patribus. Nam opus Mediatoris praecipuum fuit passio Christi: haec autem ipsi Deo et Domino tribuitur in Scripturis, atque ideo necesse est illi convenire, saltem ratione suppositi. An non enim, Act XX, dicitur Deus, sanguine suo Ecclesiam acquisivisse. Et I. Corin. II, nonne dicitur Dominus gloriae crucifixus? Et ad Philipp. II nonne dicitur ille, qui in forma Dei erat aequalis Patri, humiliatus esse, et obediens factus usque ad mortem, mortem autem crucis?

Praeterea, Patres, Ambrosius, Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Oecumenius, et alii in 2. cap. 1. ad Timoth. Item Hilarius lib. XII thes. cap 10 et lib 1 de Trin. non procul ab initio. Epiphanius in Ancor., ante med. Cyrillus lib. XII thes. cap. 10. et lib. I. de Trin. ante med. Augustinus lib IX Civit. Dei, cap 17. et Fulgentius lib. de Fid. ad Pet. cap. 2. dicunt, Christum ideo vocari a Paulo unicum Mediatorem, quia ille solus est vere medius inter Deum et hominem, cum utriusque naturam habeat. Ubi Patres volunt ostendere, non potuisse Christum esse efficacem Mediatorem, nisi esset divina persona, quae officium Mediatoris exerceret; non autem poterat esse divina persona, nisi haberet divinam naturam; propterea illi dicunt, unicum et verum Mediatorem Deum et hominem esse debuisse.

Praeter haec loca sunt alia quaedam clarissima. Basilius in illud Psal. XLVIII. Frater non redimit, redimet homo¹ «Si homo,» inquit, «nos redimere non potest, qui nos redemit, non est homo. Ne igitur propterea quod in similitudine carnis peccati ad nos accessit, hominem solum putes Dominum nostrum etc. Nazianzenus Orat. 2. de Pasch. circa fin. «Indigebamus», inquit, «ut Deus carnem assumeret, et mortem subiret, ut viveremus.»

Cyrillus lib. de rec. Fid., ad Regin: «Ex confesso,» inquit, «salutaris est mors Christi, sed si non esset Deus quomodo ipse et solus sufficeret ad hoc ut esset pretium. Sed sufficit solus pro omnibus mortuus, quia super omnes est.»

Augustinus hom. de ovibus cap. 12. «Non Mediator homo «inquit,» praeter deitatem, non Mediator Deus, praeter humanitatem. Ecce Mediator. Divinitas sine humanitate non est mediatrix, sed inter divinitatem solam, et humanitatem solam mediatrix est humana divinitas et divina humanitas Christi.» Ubi Augustinus improprie quidem loquitur, dum utitur nomine abstracto pro concreto: tamem exprimit apertissime quod volumus, nimirum, non esse purum hominem illum, qui officium Mediatoris exercuit. Et in Enchir., cap. 108. «Nam neque,» inquit, «per ipsum liberaremur unum Mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum, nisi esset et Deus.» Leo serm. 1. de Natali Domini: «Nisi esset» inquit, «verus Deus, non afferret remedium nisi esset verus homo, non praeberet exemplum.»

Accedit ultimo, quod si humana persona pro nobis satisfecit, non ex rigore justitiae satisfecit, ac propterea non fuit necessaria incarnatio. Nec rationes Stancari probant aliquid contra nos, sed solum contra Calvinistas. Praecipua ejus ratio est, quia in epistola Agathonis, quae lecta est in VI Synodo, act. 4, negatur opus personale, et asseritur opus naturale in Christo, id est, tribuuntur opera Christi naturis, non personae. Sed facilis est solutio. Nam non vult Agatho negare, opera Christi esse opera personae, et unius atque ejusdem personae sed vult dicere non esse Christo unum tantum opus, jaxta unam personam operantis, sed esse duo opera juxta duas naturas, per quas persona una operatur: opera enim multiplicantur ad multiplicationem principii formalis. Sicut etiam in Trinitate tres sunt qui operantur; et tamen unum est eorum opus, quia unum est principium formale, videlicet, una natura.