De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo

Praevidens Spiritus sanctus Arianam haeresim saepius renovandam, et plurimum Ecclesiae nocituram, testatissimum esse voluit, eam verissimam esse haeresim.

Primo igitur, annis circiter quinquaginta ante exortam Arii haeresim, apparuit S. Gregorio Thaumaturgo Virgo Maria, et cum ea S. Joannes Evangelista, et Virgine imperante, Joannes tradidit Gregorio eam Fidei confessionem, in qua praedicatur Verbum Deus verus, aeternus, invisibilis, increatus, et Trinitas consubstantialis. Refert hanc visionem Gregorius Nissenus in Orat. de laudib. ejusdem Thaumaturgi.

Secundo, paulo ante Arianam haeresim revelavit Deus S. Antonio, ut Athanasius scribit in ejus vita, horribilia illa mala quae Arius in Ecclesia invecturus erat. Ex quo factum est, ut Antonius nullum Arianum ad montem suum ascendere pateretur, sed ut pestem quamdam ex toto illo monte fugaret.

Tertio, circa idem tempus S. Petro Martyri Episcopo Alexandrino, cum jam prima semina Arianae haeresis apparere coepissent, apparuit in carcere Christus veste scissa a summo usque deorsum, et cum S. Petrus rogaret, quid hoc sibi vellet? responsum accepit: Arius hoc fecit, quia populum meum a me separavit: scribunt Beda et Ado in Martyrolog. 25. Novemb.

Quarto, Arius ipse Constantinopoli in publicis latrinis subita ventris solutione occupatus, intestina omnia cum vita profudit: scribunt haec Athanasius in Orat. I, cont. Arian. Ruffinus lib. 10. hist. cap. 13. Gaudentius in epist. ad Paul. Epiphanius haeres. 68. et 69. et alii. Addit Athanasius in epist. ad Serapion. fratr. antequam hoc fieret, Arium Constantino jurejurando affirmasse, se catholicam Fidem colere; a Constantino autem audivisse: «Si recta est Fides tua, bene jurasti: si autem impia est, et tamen jurasti, Deus pro juramento condemnet». Deinde, cum vellet Arius vi in Ecclesiam intrare, scribit ibidem Athanasius, S. Alexandrum Episcopum Constantinopolitanum orasse Deum, ut si permitteret Arium ingredi Ecclesiam, tolleret se de hoc Mundo: sin autem Ecclesiae parceret, tolleret Arium. Ex quo intelligimus, non casu factum fuisse, ut tam foeda morte Arius extingueret, sed plane Dei providentia singulari, qui ea ratione implere voluit, et pii Principis comminationem, et sancti Pontificis orationem: «Ipse Dominus, inquit Athanasius, judicem se praebens, Arianam haeresim condemnavit.»

Quinto, cum Lucius Episcopus Arianus Catholicos ubique persequeretur, Monachi his verbis miracula faciebant: «In nomine Jesu, quem Lucius persequitur, surge et ambula». Scribit Ruffinus lib. XI. hist. cap. 4.

Sexto, Sanctus Hilarius ab Arianis in exilium relegatus, insulam quamdam solo imperio, et praesentia sua a serpentibus liberavit; postmodum etiam mortuum ad vitam revocavit, ut scribit Fortunatus in ejus vita.

Septimo, S. Martinus, ut Sulpitius scribit, adeo vehementer Arianis resistebat, ut publice virgis caesus, et a patria expulsus fuerit, cum interim innumerabilibus quotidie miraculis coruscaret.

Octavo, S. Basilius, cum quaestio esset de quadam Ecclesia, utrum eam Catholici, an Ariani possidere deberent, conditionem illis obtulit, ut Ecclesia firmissimis repagulis clauderetur, et eorum esset, qui juxta suam Fidem orantes, solo verbo, nulla vi alia externa adhibita, eam aperirent. Accepta conditione, priores Ariani diu orantes juxta Fidem suam nihil efficere potuerunt: deinde Basilio cum Catholicis orante, tanta vi continuo fores Ecclesiae apertae sunt, ac si verba illa tonitrua quaedam fuissent. Scribit hoc Amphilochius in vita Basili.

Nono, cum Justina Imperatrix Ariana cum suis Ambrosium et Catholicos persequeretur, revelavit Deus eidem Ambrosio corpora incorrupta S. Gervasii et Protasii, et per ea caecum illuminavit, multaque alia edidit miracula: fuisse autem haec ad Arianorum confusionem, docet Augustinus lib. IX. Confess. cap. 7. Et idem etiam patet ex eo, quod Ariani, quantum poterant, ista miracula calumniabantur, ut ipse Ambrosius testis est in serm. de S. Gervasio, et Prothasio.

Decimo, scribit Victor Uticensis lib. I. de persecut. Wandalica, cum Sancti Martyres pro Fide Catholica ab Arianis flagellarentur usque ad ossium denudationem, saepe accidisse, ut sequenti die divino miraculo incolumes conspicerentur. Lib. II, idem auctor scribit, a S. Eugenio caecum illuminatum eo ipso tempore, quo Ariani Catholicos maxime vexabant. Lib. III, scribit, aliquot Catholicis hominibus jussu regis Ariani linguas radicitus evulsas fuisse, et eos tamen semper locutos optime quousque vixerunt: cujus miraculi meminit etiam S. Gregorius lib. III. Dial. cap. 32. ac dicit, se locutum cum quodam Episcopo sene, qui unum ex illis viderat sine lingua loquentem.

Undecimo, idem Gregorius eod. lib. III, cap. 29, 30 et 31. tria mirabilia narrat, quae suo tempore acciderunt. Primum accidit in urbe Spoletana. Cum enim Arianus Episcopus in Ecclesiam sancti Pauli intrare, et suo errori eam Ecclesiam dediscare vellet, Catholici metnentes, Ecclesiam lampadibus omnibus extinctis, diligentissime clauserunt: sed cum accederet Arianus cum suorum grege impetum facturus, continuo omnes portae simul magno fragore edito per se patuerunt, et effuso coelitus lumine lampades omnes accensae sunt, sed simul caecitatem Episcopus percussus est, tantoque terrore omnes affecti, ut intrare ausi non fuerint, sed Episcopum suum caecum effectum in domum suam confusi retulerint. Secundum Romae accidit; nam cum Ecclesiam quamdam, quae Arianorum fuerat, ipse B. Gregorius introductis Sanctorum reliquiis reconciliasset, Diabolus in specie horrendae suis exivit. Item nubes lucidissima super altare descendit, et simul ingens suavitas odoris in eum omnem locum effusa est, lampadesque omnes accensae divinitus. Tertium in Hispania, ubi cum Hermenegildus Regis filius a patre Ariano propter Fidem necatus esset, visae sunt noctu circa eum lampades accensae, et Angelorum cantus a multis est auditus.

Duodecimo, ut scribit Gregorius Turonicus lib. II. hist. Francor. cap. 3. cum in Africa Cyrola quidam Patriarcha Arianorum Catholicos persequeretur, et eodem tempore tres sancti Episcopi, Eugenius, Vindemialis, et Longinus, qui praeter caeteros ei resistebant, omnes miraculis coruscarent, voluit etiam haereticus miraculum facere. Itaque cuidam quinquaginta aureos numeravit, ut se caecum fingeret: sed dum transeunte per viam Cyrola, ille caecum se simulans, Cyrolae auxilium postularet; accessit Cyrola, et oculos ejus tetigit, imperans ut videret in signum veritatis, quam praedicabat: repente vero tantus ardor oculos illius miseri occupavit, ut coactus fuerit manibus eos comprimere, ne e fronte exilirent; tum vero detexit dolum, et Fidem catholicam alta voce confessus, a Sancto Eugenio signo Crucis repente curatus est.

His igitur, aliisque divinis testimoniis satis aperte probatur, eorum sententiam Deo inimicam esse, qui Dei Filium Deum verum esse negant Sed jam tempus est, ut ad confirmandam Spiritus sancti divinitatem accedamus; quae erat quinta pars disputationis institutae.