De Controversiis, Secunda Controversia Generalis: De Christo
Robert Bellarmine (1542–1621)
First published 1599
In this five-book theological work, Robert Bellarmine presents a systematic exposition and defense of the principal Catholic doctrines concerning Christ. He examines Christ’s divinity, the Trinity, the Incarnation and hypostatic union, the soul and knowledge of Christ, His descent into hell, and His office as Mediator. Drawing extensively on Scripture, the Fathers, councils, and scholastic theology, Bellarmine also refutes Arian, Socinian, Protestant, and other Christological errors, offering a comprehensive defense of Catholic Trinitarian and Christological doctrine.
Praefatio I: De duplici genere hostium Divinitatis Christi
Liber I: Ubi agitur de ejus divinitate
Caput I: Explicatur sententia novorum Samosatenorum
Caput II: Explicatur sententia novorum Arianorum
Caput III: Deum unum numero esse, ex Scripturis et Patribus demonstratur
Caput IV: Divinitas Filii Dei asseritur
Caput V: Secunda Classis ex veteri Testamento
Caput VI: Tertia classis ex Testamento novo
Caput VII: Quarta Classis ex nominibus veri Dei
Caput VIII: Quinta Classis ex attributis
Caput IX: Sexta Classis ex operibus
Caput X: Septima Classis ex Patribus
Caput XI: Octava Classis ex Sibyllis
Sibyllae multa clarius praedixerunt, quam ulli Prophetarum. Citant vero Sibyllarum testimonia Justinus, Athenagoras, Clemens Alexandrinus, Lactantius, Augustinus, et alii Veteres frequentissime. Quin etiam Clemens l. VI. Stromat. ante med. dicit, Apostolum Paulum hortatum gentiles ad lectionem Sibyllarum. Exstat carmen Sibyllae Erithreae celeberrimum, cujus capitales litterae faciunt hanc sententiam, Jesus Christus Dei Filius, Salvator, crux, et concluditur hoc disticho:
Unus et aeternus Deus, hic servator, et idem Christus pro nobis passus, quem carmina signant.
Et supra dixerat de Christo venturo ad judicium:
Unde Deum cernent incredulus atque Fidelis.
Legi possunt haec carmina in Oratione Constantini Magni ad Sanctorum coetum, quae habetur apud Eusebium post vitam Constantini; in qua etiam Oratione Constantinus dicit, Ciceronem incidisse in ista carmina, et ea Latina fecisse. Et licet non inveniatur inter opera Ciceronis, tamen lib. II. de divinat. affirmat Cicero, se vidisse carmina Sibyllae, quae initialibus litteris certam sententiam redderent, quod genus carminis Graece dicitur ἀκροστιχίς, ubi satis indicat, se haec ipsa carmina legisse, nec enim alia exstant, quae capitalibus litteris aliquid significant.
Praeterea Lactantius lib. IV. cap. 18. et Augustinus lib. XVIII. Dei cap. 23. referunt haec carmina Sibyllarum de Christi divinitate:
Ipsa tuum stulta Deum non agnovisti, sed spinea coronasti corona, horridumque fel miscuisti.
Item illa:
Et dabunt Deo alapas manibus incoestis.
Praeterea lib. VI. Sibyllin. circa fin. haec legimus:
Cum domus effundet stirpem Davidica, cujus In manibus totus Mundus, tellus, mare, coelum.
Et infra:
Namque Dei malesana tui te notio fugit etc. O lignum felix in quo Deus ipse pependit etc.
Et lib. VII.:
Non nosti miseranda tuum, quem proluit olim In Jordane Deum etc.
Lib. VIII. ponuntur verba Angeli ad Mariam:
Accipe Virgo Deum gremio intemerata pudico etc.